قويانجىرىق – تۇقىم قۋالايتىن جانە تولىق ەمدەلەتىن مۋتاتسيا

جوعارعى ەرىن مەن تاڭداي جاراسى جۇك­تىلىكتىڭ العاشقى ەكى ايىندا, ۇرىق­تىڭ جاق بەت مۇشەلەرى دامۋى كەزىندە پايدا بولادى. انوماليا TBX22 گەنىنىڭ مۋتاتسياسىمەن بايلانىستى. كەيدە اقاۋ­دىڭ پايدا بولۋى گەنەتيكالىق جۇيەنىڭ توك­سيكوزعا, پسيحوالەۋمەتتىك سترەسس­تەرگە, انتيبيوتيكالىق تەراپياعا, ين­فەك­تسيالىق اۋرۋلارعا, تەمەكى شەگۋ­گە, ەسىرتكى جانە الكوگولگە بايلانىس­تى بولۋى مۇمكىن. جۇكتىلىكتىڭ ءبىرىن­شى تري­مەسترىندە ۇرىققا تەرىس فاكتور­لاردىڭ اسەرى اسىرەسە قاۋىپتى دەپ سانالادى. كەيدە اۋرۋدىڭ باستالۋىن قوزدىراتىن گەندىك مۋتاتسيا – كەش بوسانۋ سەبەبىنەن بولۋى مۇمكىن.

الەمدە تاڭداي مەن ەرىن جاراسىن ەمدەۋگە ارنالعان العاشقى وپەراتسيا­نى ەكى عاسىر بۇرىن فرانتسيادا ءتىس دارى­گەرى جاساعان. ال قازىرگى زامانعى مە­­ديتسينانىڭ ارسەنالىندا جاق بەت جا­رالارىن تۇزەتۋ ءۇشىن پلاستيكالىق حي­رۋرگيانىڭ بىرنەشە ارنايى ءبولىمى بار. ەڭ ءتيىمدىسى – حەيلوپلاستيكا – جو­عارعى ەرىن جانە ۋرانوپلاستيكا – تاڭ­دايدىڭ كوررەكتسياسى بولىپ تابىلادى. وتانىڭ كۇردەلىلىگى نارەستەنىڭ پا­تو­لوگياسىنا بايلانىستى. جالپى, وتا بىرنەشە ساتىدا جاسالادى. ەڭ جاق­سى دەگەن ناتيجەگە جەتۋ ءۇشىن 2-3 وتا جاسالادى, ال اۋىر جاعدايلاردا وتا سانى  5-7 جانە ودان دا كوپ بولۋى مۇم­­كىن. حەيلوپلاستيكا ادەتتە ءۇش ايدان التى ايعا دەيىنگى بالالارعا جاسالا­دى. ال ەگەر گەنەتيكالىق اقاۋدىڭ اۋىر ءتۇرى بولسا, وندا وتا ءومىرىنىڭ العاش­قى كۇندەرىندە جاسالۋى مۇمكىن. بۇل جاع­­دايدا سالماقتىڭ تۇراقتى ءوسۋى باي­قا­لۋى كەرەك, جۇرەك-قان تامىر جۇيەسى, اس­قازان-ىشەك جولدارى, جۇيكە جانە ەن­دوكريندىك جۇيەلەر, انەميا بولماۋى كە­رەك. نەعۇرلىم وتا ەرتەرەك جاسالاتىن بولسا, سوعۇرلىم وتادان كەيىنگى جارا ءىزى از بايقالاتىن بولادى. الەمدىك مەديتسينا جەتىستىكتەرى, بۇگىن سكرينينگتىك ۋلترادىبىس ارقىلى 19-20 اپتادا ۇرىق پاتولوگياسىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

جاق بەت حيرۋرگياسى – بالانى ساۋىق­تىرۋداعى باستى قادام. سودان كەيىن لور دارىگەرلەرى, ورتوپەدتەر جانە ءتىس دارىگەرلەرى, سۋردولوگتار جانە نەو­ناتو­لوگتار (ەرتە كەزەڭدەردە) پاتولوگيا ەرەك­شەلىگىنە سايكەس ءوز جۇمىستارىن اتقا­رادى.

دۇنيە ەسىگىن ەندى اشقان ءسابي ءۇشىن اشىق تاڭداي مەن اشىق ەرىن جاراسى, ەڭ الدىمەن انا ءسۇتىن ەمە الماۋىمەن قيىن. سەبەبى مۇنداي جارا كەزىندە ءسابي اۋىز قۋىسىندا تەرىس قىسىم جاساي المايدى (تابيعاتتان بەرىلگەن ەمۋ رەتسەپتورلارىن پايدالانا المايدى). سوندىقتان حەيلوپلاستيكا دەپ اتالاتىن العاشقى وتا جاسالادى. حەيلوپلاستيكا – بالاعا اناسىنىڭ ءسۇتىن ەمۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن وتە ماڭىزدى وتا. ودان كەيىن باسقا دا قوسىمشا وتالار جاسالادى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ 2015 جىلعى 30 قاڭ­­تارداعى №44 بۇيرىعى بويىنشا تۋابىتكەن ەرىن مەن تاڭداي جاراسى بار سابيلەرگە مۇگەدەكتىك بويىنشا جاردەم­اقى تولەنەدى. جاردەماقى 5 جاسقا دەيىن تو­لەنەدى. ودان كەيىنگى كومەكتىڭ بەرىلۋى ءيا بەرىلمەۋى مەديتسينالىق تالداۋلارعا بايلانىستى.

وكىنىشكە قاراي, ىشتەگى سابيىندە تاڭ­داي نەمەسە ەرىن جاراسى انىقتالعاننان كەيىن كەيبىر اتا-انالار بالاسىنان باس تار­تىپ جاتادى. ارينە, بۇل اتا-انالار ءۇشىن پسيحولوگيالىق تۇرعىدان وتە اۋىر جاراقات, ولار نە ىستەۋ كەرەكتىگىن بىلمەيدى. سونداي كەزدە ولارعا جاردەم كورسەتۋ ءۇشىن مەديتسينا ماماندارى مەن بىلىكتى پسيحولوگتار كومەككە كەلەدى. بۇل انوماليانىڭ تولىقتاي ەمدەلەتىنىن ءتۇسىندىرىپ, نارەستەنى الىپ قالۋعا تىرىسادى. ەرىننىڭ نەمەسە اشىق تاڭداي جاراقاتىمەن تۋعان بالالاردىڭ 75%-ىن­دا باسقا مۇشەلەرى تولىق ساۋ بولىپ كە­لەدى. بۇل دەگەنىمىز, قازىرگى زامانعى مەديتسينانىڭ, اتاپ ايتقاندا, دۇرىس باعىتتالعان ەمدەۋ جوسپارى, سونداي-اق ازىرلەنگەن ادىستەر ارقىلى اقاۋ تولىعىمەن جويىلاتىنىن كورسەتەدى.

بۇل دەرتپەن كۇرەسكەن بالاعا وسە كەلە ورتاعا بەيىمدەلۋ قيىنداۋ. سىزىقتىق دەفورماتسيا, كورىنەتىن اسيممەتريا اۋىر الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋگە اكەلەدى. ەگەر وڭالتۋ جاۋاپسىز بولسا جانە نە­گىزگى وتا ساۋاتسىز بولسا, وندا, ارينە, با­لادا كومپلەكس پايدا بولادى. سول سەبەپتى ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ءوسۋ مەن دامۋدىڭ ءار كەزەڭىندە جاقسارتۋ قاجەت. سوندىقتان ءار بالاعا وڭالتۋدىڭ جەكە جوسپارىن قولدانعان ءجون. مىسالى, مەكتەپكە دەيىنگى بالانى مۇمكىندىگىنشە ەستەتيكالىق جانە فۋنكتسيونالدى تۇر­دە دايىنداۋ كەرەك. ەڭ الدىمەن ءبىز قويانجىرىق نە قاسقىراۋىز جاراسى جۇق­پالى ەمەس, ونىڭ قوعامعا كەلتىرەر ەش زيا­نى جوق ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. بۇگىنگى مەديتسينا بۇل انوماليانى تو­لىقتاي جەڭە الادى جانە بولاشاقتا با­لانىڭ دامۋىنا ەشقانداي كەرى اسەرىن تي­گىزبەيدى. حالىق اراسىندا بۇل دياگ­نوز تەك قانا الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتبا­سىلاردىڭ بالالارىنا عانا ءتان دەگەن قاتە تۇسىنىك بار. ول مۇلدەم شىن­دىق­قا جاناسپايدى. ول كەز كەلگەن دەرت سەكىلدى ايتىپ كەلمەيدى.

قازاقستاندا قويانجىرىق پەن قاسقىراۋىز جاراسىن مەملەكەتتىك مەديتسينا ورتالىقتارىندا تەگىن ەمدەيدى. ەمدەۋ شارالارى – ەكى ساتىلى, ياعني جارانىڭ دەنساۋلىققا كەلتىرەتىن زيانىن جويۋ جانە ەستەتيكا جاعىنان دا ناۋقاسقا كو­مەكتەسۋ. 2018 جىلى نۇر-سۇلتان قا­لا­سىندا امەريكالىق حيرۋرگتار قازاق­ستاننىڭ ءارتۇرلى ايماقتارىنداعى 60-تان استام قازاقستاندىققا اقىسىز تۇر­دە پلاستيكالىق وپەراتسيا جاساعان بو­لاتىن. «اسىل بالا» قورىنىڭ مەتسەناتتارى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلاتىن «بالالار – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز» جوباسى اياسىندا استاناعا امەريكا قۇراما شتات­تارىنان 12 دارىگەر شاقىرىلدى. جو­عارى بىلىكتى دارىگەرلەر قويانجىرىق جانە قاسقىراۋىز جارالارىن تولىقتاي جوعارى دەڭ­گەيدە ەمدەپ شىقتى. وتاندىق دارىگەرلەر ءۇشىن بۇل وتە ۇلكەن تاجىريبە بولدى.

2018 جىلدىڭ سوڭىندا سۋن-چۋن-حيان جانە تۇركىستان وبلىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ناتيجەسىندە وتان­داسىمىز نۇركەن ەلشىبەك ءوز دەرتىن جەڭدى. جەتى ايلىق سابيگە مەديتسينا سالاسىنداعى الەمنىڭ دامىعان ەل­دەرىنىڭ رەيتينگىندە جەتەكشى ورىن الا­تىن وڭتۇستىك كورەيانىڭ جەتەكشى كلي­نيكالارىنىڭ ءبىرى سۋن-چۋن-حيان جەكە كلينيكاسى كومەك قولىن سوزدى.  كلينيكا بارلىق شىعىندى, ونىڭ ىشىندە جول ءجۇرۋ, بالانى قاراۋ جانە ەمدەۋ شارالارىن ءوز موينىنا الدى. جاسالعان وتانىڭ جالپى قۇنى 10 000 اقش دوللارىن قۇ­رادى. كىشكەنتاي بوبەك ءساتتى ەمدەلىپ, ەلگە ورالدى.

وسىنداي جوبالار ارقىلى ءارتۇرلى الەۋمەتتىك ساتىداعى اتا-انالار ءوز سابي­لەرى ءۇشىن قۋانادى. وتباسىلى, بالالى بولامىن دەگەن ءار جۇپ جۇكتىلىكتى جوس­پارلاماس بۇرىن, مىندەتتى تۇردە گەنەتيك مامانمەن كەزدەسىپ, ارنايى تەكسەرىستەن وتكەنى دۇرىس. ەگەر ايەل جۇكتى بولسا, دەر كەزىندە دارىگەرلەرگە قارالىپ, ءوزىن كۇتىپ, بارىنشا دارىگەرلەردىڭ ايتقانىن ورىنداۋى كەرەك. الەمدە بۇل پاتولوگيانى بىردەن قۇرساقتا دارىمەن ەمدەي الماسا دا, قانشا ادام وسى كۇنگە دەيىن بۇل انوماليانى جەڭدى جانە ومىردە ءوز جولدارىن تاپتى. وسى دەرتپەن اۋىرعان ايگىلى پروفەسسورلار, مودەلدەر, كينو جانە ەسترادا جۇلدىزدارى جانە ت.ب. جەتەرلىك. ءار ادام ءوز جولىن تاپسا, وعان ەشقانداي دا دەرت كەدەرگى كەلتىرە المايتىنى انىق. قوعام بولىپ وسىنداي ەرەكشە بالالاردى قولداپ, بارىنشا كومەك جاساۋ كەرەك. بولاشاقتا ماماندار بۇل پاتولوگيانى ءتۇپ-تامىرىمەن جەڭەدى دەگەنگە تولىقتاي سەنۋگە بولادى.