عاجايىپ عافۋ

عافۋ قايىربەكوۆ جاستايىنان اۋىز ادەبيەتىنىڭ اقبۇلاعىنان مەيىرى قانعانشا سىمىرە جۇتىپ, سۋسىنىن قاندىرعان, حيسسا, داستاندارعا, جىراۋلاردىڭ قازاقى ۇنىنە قۇلشىنا قوس قۇلاعىن توسقان, الىسقا القىنباي شاباتىن نۇرحان احمەتبەكوۆ سىندى جىر تۇلپارلارىنان ءتالىم-تاربيە العان ناعىز جۇيرىكتەردىڭ ءبىرى ەدى. وسىلاي اللا سىيىن الاقاندا الديلەي بىلگەن عافۋ ولەڭدە ءوز جولىن تاۋىپ, پوەزيانىڭ اسەم الەمىنە جالتارىپ, جاسقانباي ەرەكشە باتىلدىقپەن, ەلگەزەك اقىندىقپەن بەتتەدى.

عافۋ قايىربەكوۆ جاستايىنان اۋىز ادەبيەتىنىڭ اقبۇلاعىنان مەيىرى قانعانشا سىمىرە جۇتىپ, سۋسىنىن قاندىرعان, حيسسا, داستاندارعا, جىراۋلاردىڭ قازاقى ۇنىنە قۇلشىنا قوس قۇلاعىن توسقان, الىسقا القىنباي شاباتىن نۇرحان احمەتبەكوۆ سىندى جىر تۇلپارلارىنان ءتالىم-تاربيە العان ناعىز جۇيرىكتەردىڭ ءبىرى ەدى. وسىلاي اللا سىيىن الاقاندا الديلەي بىلگەن عافۋ ولەڭدە ءوز جولىن تاۋىپ, پوەزيانىڭ اسەم الەمىنە جالتارىپ, جاسقانباي ەرەكشە باتىلدىقپەن, ەلگەزەك اقىندىقپەن بەتتەدى.

عافۋدىڭ تۇڭعىش ولەڭدەر جيناعى سوناۋ 1954 جىلى «قۇرداستار» دەگەن اتپەن جارىق كوردى. سۇڭقار العاشقى ۇشقانىنان, تۇلپار العاشقى شابىسىنان تاڭ قالدىرىپ, تانىلىپ قالماي ما؟ اقىننىڭ ەڭ تۇڭعىش «قۇرداستار» اتتى جيناعىنا ەنگەن شۇرايلى جىرلاردىڭ ىشىندەگى ءبىر ولەڭ ءالى كۇنگە دەيىن ماعىنا, مازمۇنىن جويماي, كوركەمدىك كوگىندە تۇر. ول «بار ما ەكەن دەپ ويلانام» دەيتىن شاعىن عانا ولەڭ. شىعارماشىلىق جولدا جەتىلىپ, شىڭدالۋىنا, وقىپ, توقۋىنا, ءتىپتى, وتباسىن قۇرۋىنا شىن مانىندە قامقورشى بولا بىلگەن كورنەكتى اقىن, ادەبيەتشى, ۇلتتىق ادەبيەتكە وقيعالى ولەڭدى بەرىك ورنىقتىرعان قاينەكەي جارماعامبەتوۆكە ارنالعان. اۆتور وسى تۋىندىسى ارقىلى ەشقاشان الدىن كەسپەس اعامەن ءۇنسىز سىرلاسا وتىرىپ, تۋعان تورعايدىڭ اسا قىمبات ايماعىن, بەل-بەلەسىن بەينەلى سۋرەتتەيدى. مارقۇم, تالانتتى اقىن كەڭشىلىك مىرزابەكوۆ پەن تانىمال اقىن ءشومىشباي ساريەۆتاردىڭ عافەكەڭە كەزدەسكەن سايىن امانداسقان سوڭ وسى ولەڭدى داۋىستاپ وقي جونەلەتىندەرىنە سان مارتە كۋاگەر بولعانىم بار. وندايدا ارقالى اقىننىڭ ءوزى دە ءبىرتۇرلى وقىرمانعا اينالعانداي, تاعى دا سار دالاعا ساعىنىشى ويانعانداي ىقىلاستانا تىڭداۋشى ەدى-اۋ. اۋىزدان-اۋىزعا, جۇرەكتەن-جۇرەككە تاراپ, كلاسسيكالىق ۇلگىدە تۋعان تۋىندى ءماتىنىن قىرقىپ, قيانات جاساماي تولىق كەلتىرۋدى ءجون كوردىم.

دۇبىردە بار ەكى شي,

ماڭايىندا جىرا كوپ,

ءبىزدىڭ اۋلەت ەكى-ءۇش ءۇي

جايلار ەدى جىلدا كەپ.

جالعىز قازىق مىنا جۇرت,

مەن دۇنيەگە تۋعان جەر,

جالعىز تۇتام شۋدا ءجىپ

كىندىگىمدى بۋعان جەر.

تۋعان جەرمەن بايلانعان,

كەتپەستەي عىپ كىندىكتەن,

بار ما ەكەن دەپ ويلانام

مىقتى نارسە سول جىپتەن.

تۋعان جەردى تەك قانا قالامگەر بيىككە كوتەرەدى, الىسقا اسپانداتادى دەگەن ويدان ارينە اۋلاقپىز. قۇرىلىسشى دا, كەنشى دە, ديقان دا, مالشى دا, كاسىپكەر دە, لاۋازىم يەلەنگەن جاۋاپتى باسشىلار دا, ەلدىڭ ەڭسەسىن تۇسىرمەۋگە, الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىن الدەندىرۋگە ۇلكەن ۇلەس قوسادى. بىراق قۇنارلى توپىراعىن, ونداعى تىرشىلىك تىنىسىن, ءومىر اعىسىن, ادامداردىڭ ءىس-ارەكەتىن سيقىرلى ءسوز قۇدىرەتىمەن سىرلى سۋرەتكە اينالدىراتىن, اعىل-تەگىل سەزىم جەتەگىندەگى اقىننىڭ ماڭداي تەرىنە ەشتەمە جەتپەيدى. ول ەشۋاقىت سىر بۇكپەيدى. ايتارىن توگىلدىرىپ جەتكىزەدى. جۇرەك ءلۇپىلىن تىڭداعىڭ كەلسە مانەرلەپ وقىلعان ولەڭدى تىڭدا, ايتپەسە, ورايىن تاۋىپ كىتاپتاردى پاراقتا. بۇدان ءبىراز جىلدار بۇرىن:

تۋعان جەر التىن بەسىك, اسىل انام,

اۋاڭمەن, اقسۇتىڭمەن اسىراعان.

مەن داعى ۇلىڭ ەدىم ءوزىڭ تەكتەس,

الىسقا نەسىبەسى شاشىراعان, – دەپ جازعان عافۋ اقىن ءۇمىتىن ۇكىلەپ, دوداعا تۇسكەن, ولجاسىنان قۇر قالماعان. ءبىراز نەسىبەسىنە جولىققان جان. وعان جەتەلەپ اپارىپ ديدارلاستىرعان قالامگەردىڭ قياعا قالىقتاۋدان قاناتى تالماس قىران جىرلارى, قۇپياسىندا قۇلپى جوق اقيقاتقا قۇرىلعان بۇكپەسىز سىرلارى. عاجاپتى قارا