قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز كەشەنى جەدەل قارقىنمەن دامي وتىرىپ, بۇكىل ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وركەندەۋىنىڭ مىعىم ىرگەتاسىنا اينالدى. ەل ەكونوميكاسىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق – جەمىستى ەڭبەك ۇدەرىسىنەن تانىلعان وتاندىق كاسىپورىن. كومپانيا مەجەلەنگەن جوسپاردى ارتىعىمەن ورىنداپ كەلەدى. بيىلعى جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا دا مۇنايشىلاردىڭ ەسەلى ەڭبەگى بيىك دەڭگەيدەن كورىندى.
قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز كەشەنى جەدەل قارقىنمەن دامي وتىرىپ, بۇكىل ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وركەندەۋىنىڭ مىعىم ىرگەتاسىنا اينالدى. ەل ەكونوميكاسىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق – جەمىستى ەڭبەك ۇدەرىسىنەن تانىلعان وتاندىق كاسىپورىن. كومپانيا مەجەلەنگەن جوسپاردى ارتىعىمەن ورىنداپ كەلەدى. بيىلعى جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا دا مۇنايشىلاردىڭ ەسەلى ەڭبەگى بيىك دەڭگەيدەن كورىندى.
ەلدەگى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ كورسەتكىشى 2013 جىلدىڭ العاشقى جارتى جىلدىعىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ايتارلىقتاي وسسە, ىشكى ونىمدەگى مۇناي-گاز سالاسىنىڭ سالماعى دا ارتىپ وتىر. ناقتى ساندارعا جۇگىنەر بولساق, «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق-نىڭ «قازگەرمۇناي» بك» جشس, «CCEL», «پەتروقازاقستان ينك.» كومپانيالارىنداعى ۇلەستەرىن ەسەپكە العاندا, وسى جىلدىڭ العاشقى التى ايىنداعى شوعىرلاندىرىلعان ءوندىرۋ كولەمى 6 092 مىڭ توننانى قۇرادى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىندەگىدەن 1%-عا ارتىق كورسەتكىش.
كومپانيانىڭ نەگىزگى اكتيۆتەرى وزەن جانە ەمبى كەنىشتەرى مۇنايشىلارىنىڭ دا بيىلعى جىلدىڭ العاشقى جارتىسىن ءناتيجەلى ەڭبەكپەن قورىتىندىلاپ وتىرعانىن كورۋگە بولادى.
ماسەلەن, «وزەنمۇنايگاز» اق جارتى جىلدا 2 539 مىڭ توننا ءوندىردى, بۇل وتكەن جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 3%-عا ارتىق. ال, «ەمبىمۇنايگاز» اق 1 401 مىڭ توننا ءوندىردى, بۇل وتكەن جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 2%-عا ەسەلەنىپ وتىر. مۇنىڭ ءبىر سەبەبىن سوڭعى كەزدەرى تىڭ تەحنولوگيالاردىڭ وندىرىسكە ەنگىزىلۋىنەن دەپ ايتۋعا بولادى.
ءوندىرۋ كولەمىنىڭ ءوسۋى ءوندىرىس نىساندارىنداعى ۇڭعىلار سانىن ارتتىرۋمەن دە بايلانىستى. ماسەلەن, جىل باسىنان بەرى ۇڭعىلار سانىن 3 006-دان 3 194 ۇڭعىعا دەيىن ۇلعايتۋعا جاعداي جاسالدى, سوعان سايكەس, جۇرگىزىلگەن ءىس-شارالاردىڭ تيىمدىلىگىنىڭ, ونىڭ ءىشىندە جاڭا ۇڭعىلاردى بۇرعىلاۋ, ۇڭعىلاردى كۇردەلى جوندەۋ بويىنشا جۇمىستاردى ۇلعايتۋدىڭ ءناتيجەسىندە ءوندىرۋ كولەمى ارتتىرىلدى.
ارينە, كەنىشتەردەگى كەن ءوندىرۋ بارىسى ۇنەمى قاداعالانىپ, مەجە بيىگىنەن كورىنۋ ءۇشىن مۇنايشىلاردىڭ توككەن تەرى ءوزىن اقتاپ وتىر دەۋگە ابدەن بولادى. بۇگىنگى كۇنى تاۋلىكتىك ءوندىرۋ باعىتى كومپانيا جوسپارىنا تولىقتاي سايكەس كەلىپ وتىر. بيىلعى جىلعا ارنالىپ قابىلدانعان 8 152 مىڭ توننا دەڭگەيىندەگى ءوندىرۋ جوسپارىن كومپانيا ءوز دەڭگەيىندە ورىندايدى دەگەن سەنىم بار.
– 2013 جىلدىڭ العاشقى التى ايىنىڭ ناتيجەلەرى قمگ ءبو-ءنىڭ جاقسى قارقىن الىپ, اعىمداعى جىلعا قويىلعان جوسپارلاردى تابىستى ىسكە اسىرىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. ءبىز قازاقستانداعى جەتەكشى مۇناي-گاز كومپانيالارىنىڭ ءبىرى بولۋ جولىنداعى باعىتىمىزدى نىعايتۋ ءۇشىن قۋاتتىلىعىمىزدى جوسپارلى ءتۇردە دامىتىپ كەلەمىز. ءبىزدىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىمىز – بۇل شوعىرلاندىرىلعان ءوندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ, گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى جانە جاڭا اكتيۆتەردى ساتىپ الۋ ارقىلى كومىرسۋتەگى قورىن ارتتىرۋ جانە تولىقتىرۋ, سونداي-اق, نەگىزگى كەن ورىندارىندا ءوندىرىستى وڭتايلاندىرۋ بولىپ تابىلادى, – دەيدى وسى ورايدا قمگ ءبو باس ديرەكتورى ابات نۇرسەيىتوۆ.
ءوندىرىستى وڭتايلاندىرۋ ماسەلەسىنە كەلسەك, كومپانيانىڭ جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىنا ساي, 2013 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى جىلىندا «وزەنمۇنايگاز» اق-دا دياگنوستيكالاۋ جانە جەراستى جابدىقتارىن جوندەۋ تسەحى قولدانىسقا ەنگىزىلدى جانە ۇڭع ىلاردى باستىرۋ ءۇشىن سۇيىقتىق دايىنداۋ جونىندەگى تسەحتىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. سونداي-اق, «ەمبىمۇنايگاز» اق-دا گازدى كادەگە جاراتۋعا ارنالعان جابدىقتىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ وتىر.
دياگنوستيكالاۋ جانە جەراستى جابدىقتارىن جوندەۋ تسەحىنىڭ قۋاتتىلىعى جىلىنا 400 مىڭ دانا سوراپتىق-كومپرەسسورلىق قۇبىردى, 300 مىڭ دانا سوراپتىق شتانگانى جانە 10 مىڭ دانا تەرەڭدىك سوراپتى جوندەۋگە جەتكىلىكتى. بۇل وتە اۋقىمدى جۇمىس. سوعان وراي, كومپانيا جاڭا تسەح جەراستى جابدىعىن جوندەۋ ساپاسىن جاقسارتادى جانە سايكەسىنشە ونىڭ پايدالانۋ مەرزىمىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەدى.
جوندەۋ ساپاسىنىڭ جاقسارۋى جانە تيىسىنشە, ونىڭ پايدالانۋ مەرزىمىنىڭ ۇلعايۋى جاڭا جەراستى جابدىقتارىن ساتىپ الۋدى تومەندەتۋگە, ۇڭعىلاردىڭ ءجوندەۋارالىق مەرزىمىن ۇلعايتۋعا جانە ءجيى جوندەۋ جۇرگىزىلۋمەن بايلانىستى ۇڭعىلاردىڭ توقتاپ تۇرۋ ۋاقىتتارىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇدان باسقا, تسەح جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە كاسىپورىننىڭ ونەركاسىپتىك جانە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى نىعايادى. ول جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك جاعدايى دا جاقسارىپ, ەڭبەك ءونىمدىلىگىنىڭ ەسەلەنۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىنى انىق.
ال, «ەمبىمۇنايگاز» اق-عا قاراستى شىعىس ماقات كەن ورنىنىڭ ىلەسپە گازىن كادەگە جاراتۋعا ارنالعان جىلىنا 40 ملن. تەكشە مەتر جوبالىق قۋاتتىلىعى بار جابدىق ەكولوگيالىق زاڭنامالار تالاپتارىنا سايكەس تازارتىلماعان گازدى جاعۋدى توقتاتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قايتا وڭدەلگەن گازدىڭ ءبىر بولىگى ءوز قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن پايدالانىلادى. قالعان بولىگى سۋبسيديالىق باعامەن ىشكى نارىققا ساتىلاتىن بولادى.
كومپانيا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن دا ۇنەمى نازاردا ۇستاپ وتىر. وسى جۇمىستار ناتيجەسىندە, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ناۋرىزىندا فەدوروۆ بلوگىندا بۇرعىلانعان تۇزاستى ۇڭعىسىن تەستىلەۋ كەزىندە گاز اعىنى جانە كوندەنسات الىندى. سونىمەن قاتار, كومپانيا نوۆوبوگات كەن ورنى كارنيزۇستى ليمان بلوگىندا سىناما پايدالانۋدى 2013 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن باستاۋدى جوسپارلاۋدا. سىناما پايدالانۋدىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى جىلىندا سايكەسىنشە 13 مىڭ جانە 19 مىڭعا جۋىق توننا مۇناي الىنادى دەپ كۇتىلەدى. ياعني بۇل كەنىشتەردىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلاتىنىن بىلدىرەدى. بۇنى دا ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ دەڭگەيىن ەسەلەپ وتىرعان كومپانيانىڭ اۋقىمدى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى دەپ باعالاعان ابزال.
مارات اققۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».