مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋى تەك ءبىزدىڭ ەل عانا ەمەس, ىرگەلەس, الىس شەتەلدەردىڭ دە قىزىعۋشىلىقتارىن تۋدىرىپ, ەلباسىنىڭ الىستى بولجاي ءبىلۋ قابىلەتىن تاعى ءبىر تانىتۋدا. جولداۋداعى مەملەكەتتىلىكتى ودان ءارى نىعايتۋ جانە قازاقستاندىق دەموكراتيانى دامىتۋ تاراۋىندا كەلتىرىلگەن دايەكتەر ەلىمىزدىڭ بولاشاعىنا جارقىن جول اشۋعا ءتيىس. وسىعان وراي قازىرگى كەزدە مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر كۇتىلۋدە. ەلىمىزدىڭ دامۋىنداعى كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلەلەرمەن بىرگە, مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى رەفورما قازىرگى كەزەڭدە العا قويىلاتىن نەگىزگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى ەكەنى تۋرالى اشىق اڭگىمە ەلدىڭ قولداۋىنا يە بولارى ءسوزسىز. ەندىگى مىندەت ەلباسىمىز دايىنداپ, سىزىپ بەرگەن جولدارىن بۇكىل حالىق بولىپ پىكىرلەرىمىزدى ورتاعا سالىپ, جۇزەگە اسىرۋعا جۇمىلۋىمىز قاجەت.
مەملەكەتىمىزدىڭ دەموكراتيالىق وركەنيەتتى دامۋ جولىندا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ دارەجەسى, قوعامداعى ورنى, لايىقتى ەڭبەكاقىسى جونىندە ماسەلەلەر قوزعالىپ, وڭ شەشىمدەرىن تاۋىپ جاتىر. ارينە, بىزدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ باتىستىق ۇلگىلەردەن ەرەكشەلىكتەرى كوپ. شىندىعىن ايتۋ كەرەك, قانشا قايتا قۇرىلساق تا, بىزدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ قىزمەت بارىسى, جۇمىستى جۇرگىزۋ ءادىسى ءالى دە بۇرىنعى كوماندالىق-بيۋروكراتيالىق تاپتاۋرىن جولدان الىسقا ۇزاي قويعان جوق دەپ ايتۋعا بولادى. سوعان ساي ەل ىشىندە شەن-شەكپەنگە تابىنۋشىلىق پسيحولوگياسى دا مۇلدە جوعالىپ كەتكەن جوق. ال قىزمەتكە الىناتىن ۇمىتكەرلەر جاڭاشىل ما, وزىق ويلى ما, دەموكرات پا, الدە ىزدەنىمى جوق, مانساپقور بيلىكشىل مە, ونىڭ اراجىگىن اجىراتۋ ءادىسى ءالى ويلاپ تابىلعان جوقتىعىن تاعى دا مويىنداۋ كەرەك. ازىرگە بار بىلەتىنىمىز – قىزمەتكەر تاجىريبەنى جيناقتاي جاتادى عوي, جاسىراق بولسا ويى دا, كوزقاراسى دا جاڭاراق بولادى عوي دەيمىز, بىراق كوپشىلىك جاعدايدا ولاي بولا بەرمەيدى. كوپتەگەن مەملەكەتتىك ورگانداردا وتىرعان جاپ-جاس جىگىتتەردىڭ سول كرەسلو اكەسىنەن قالعان مۇراداي شىرەنىپ, الدىنا كەلگەن ادامدارمەن زورعا سويلەسەتىنىن نەمەسە كەرىسىنشە, جاسامىس بولسا دا ءوتىنىش جاساۋشى ادامدى بايىپپەن تىڭداپ, ونىڭ قايسىبىر ماسەلەسىن شەشۋدە تۇسىنىستىك, ەلگەزەكتىك جانە ەڭ باستىسى, بىلىكتىلىك كورسەتەتىنىن كۇندەلىكتى ومىردە كەزدەستىرىپ ءجۇرمىز.
وسى سياقتى كورىنىستەرمەن كەزدەسە وتىرىپ, بىزدەگى كادر ىرىكتەۋ ماسەلەسى قالاي شەشىلۋدە, قايتسەك ناعىز پاتريوت, ىسكەر, شەشىمدى جانە بىلىكتى ازاماتتاردى مەملەكەتتىك قىزمەت ساپىنان كورەمىز دەگەن وي ەرىكسىز مازالايدى.
مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى كادرلار تۋرالى ءسوز قوزعاۋ ءۇشىن اڭگىمەنى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇرىلىمىنان باستاۋ كەرەك سياقتى. مەملەكەتتىك ورگان قۇرىلىمىنىڭ بارىنشا ءتيىمدى دە وڭتايلى, مەيلىنشە ىقشام دا قابىلەتتى بولۋى, تۇپتەپ كەلگەندە, مەملەكەتىمىزدىڭ وركەنيەتتى باعىتتا دامۋىنىڭ بىردەن-ءبىر فاكتورى دەۋگە بولادى.
وكىنىشكە قاراي, مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ورتالىق بۋىندارىنىڭ وبلىستىق دەڭگەيدەگى جەرگىلىكتى ورگانداردىڭ فۋنكتسيالارىن قايتالايتىن, قوسارلاساتىن, ءتىپتى كەيبىر ماسەلەلەردە قولدان جاسالعان كەدەرگىلەر تۋدىراتىن مەكەمەلەرى كوپ. وسىدان ءبىر-ەكى جىل بۇرىن وبلىستىق دەڭگەيدە ءارتۇرلى باعىنىستاعى ءبىرىن-ءبىرى قايتالايتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كوبەيىپ كەتكەنى ايتىلىپ, سوندىقتان ولاردى وڭتايلاندىرىپ, قىسقارتۋ جايلى ماسەلە قوزعالدى دا, ارتىنشا باسىلىپ قالدى. تيىسىنشە ولاردىڭ اراجىگىن اشۋ جونىندە نۇسقاۋ بولدى دا, كەيبىر فۋنكتسيالاردى جەرگىلىكتى ورگاندارعا ءىشىنارا بەرۋمەن شەكتەلىپ, اۋماقتىق مەكەمەلەر سول قالپىندا مىزباقپاستان قالدى. بۇل ارادا اڭگىمە رەسپۋبليكالىق ءتۇرلى مينيسترلىكتەردىڭ ءاربىر وبلىستاعى اۋماقتىق باسقارمالارى جايلى بولىپ وتىر. جانە ول وبلىسپەن شەكتەلمەيدى, ۆەرتيكال بويىنشا ەكى باعىنىستاعى قۇرىلىمدار اۋداندى, ءتىپتى سەلولىق وكرۋگتەرگە دەيىن قامتيدى. بىراق وكىنىشتىسى, سودان سول باعىتتاعى جۇمىستىڭ ەكى ەسە قارقىن الىپ كەتىپ جاتقانى شامالى. جۇمىس بارىسى مەن ماقساتتارى ءبىر-بىرىنەن ەرەكشەلەنە بەرمەيتىن قوسارلاسقان ستاندارتتاۋ, مونوپولياعا قارسى, ەڭبەك قورعاۋ, ورمان, اۋىل شارۋاشىلىقتارى, جولعا قاتىستى بىرنەشە باسقارمالار, جەر قاتىناستارى, توتەنشە جاعداي, ءورت ءسوندىرۋ باسقارمالارى سياقتى مەكەمەلەردە تەك قانا ءبىر وبلىس كولەمىندە مىڭعا تارتا ادام تاقياداي بيۋدجەتتىك قورجىنعا قاراپ وتىر. ونىڭ ەڭ قولايسىزدىعى, حالىق اراسىندا “جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنا باعىنبايتىن, سوندىقتان مەملەكەتتىك قاراجاتتى جەكە ماقساتتارعا پايدالانۋدا ىڭعايلىلىعى ءۇشىن ورتالىقتاعىلار ۇستاپ وتىرعان قۇرىلىمدار” دەگەن تەرىس پىكىر تۋعىزۋى. ارينە, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ جونىندە وڭ اسەرى بولعانىمەن, مەملەكەتتىك تۇرعىدان العان دا, ورىنسىز ىسىراپقا كوبىرەك ۇقسايدى.
ەكىنشىدەن, كۇنى بۇگىنگە ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇرىلىمىندا بىرىزدىلىك, مەملەكەتتىك ستاندارت جوق. ۇلان-بايتاق ەلىمىزدىڭ باتىسى مەن شىعىسى, تەرىستىگى مەن تۇستىگى اراسىنداعى ەكونوميكالىق دامۋ باعىتىنىڭ ارتۇرلىلىگىنە بايلانىستى باسقارۋ ينستيتۋتىنىڭ دا نەگىزگى ءوندىرىس سالالارىنا قاراي ەرەكشەلىكتەرى بولۋى حاق. بىراق مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى رەسمي بەكىتكەن, ءبىر ايماققا لايىقتالعان, ەشكىم دە قول سۇعىپ وزگەرتۋىنە بولمايتىن باسشىلىقتىڭ ءار دەڭگەيىنە ساي ورتاق ءبىر قۇرىلىم ۇلگىسى بولۋى مىندەتتى دەپ ويلايمىن جانە ونىڭ ساقتالۋى اگەنتتىك تاراپىنان مەزگىل-مەزگىل تەكسەرىلىپ وتىرىلۋى كەرەك. قازىرگى كەزدە باسى اۋداندىق اكىمدىكتەر مەن وعان قاراستى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنان باستاپ بۇل جونىندە ءوز قالاۋلارى بويىنشا, قۇرىلىمدى وزگەرتىپ, قونىشىنان باسۋ جاعدايلارى دا جوق ەمەس.
ۇشىنشىدەن, وسى قولدا بار مەكەمەلەردىڭ فۋنكتسيالارى قۇجات جۇزىندە ناقتىلانعان ەمەس. مەكەمە تۋرالى ەرەجە, نۇسقاۋلار بارشىلىق, بىراق ونىڭ كوبى سوزبۇيداعا قۇرىلعان, بەلگىلى ءبىر ماقساتتى ۇستانباعان, شاشىراڭقى بولىپ كەلەدى. وسىدان بارىپ ول مەكەمەنىڭ ايماق ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنداعى باسىمدىعى دا, اتقارىپ وتىرعان قىزمەتىنىڭ ءبىرىنشى-ەكىنشى كەزەكتى قاجەتتىلىگى دە ايقىندالماعان. ولاي بولسا, جىلدىق بيۋدجەتتى بەكىتۋ كەزىندە دە بەي-بەرەكەتتىككە جول بەرىلىپ, كەيبىر مەكەمە باسشىلارىنىڭ جەكە بەدەلى ارقىلى بيۋدجەتتىڭ قوماقتى ۇلەسىنە يە بولۋ جاعدايلارى بار.
سول سياقتى, مەملەكەتتىك مەكەمەلەر وبلىستىق مەملەكەتتىك قىزمەت جونىندەگى باسقارمادا بەكىتىلگەن بىلىكتىلىك تالاپتارىن كوبىنەسە بەلدەن باسىپ, ول تالاپتاردى ءوزى العىسى كەلەتىن كادرعا قولما-قول ىڭعايلاپ الاتىن ساتتەر بار, بىراق ونى تەكسەرىپ, «اۋ, بۇل قالاي» دەپ جاتقان ەشكىم جوق.
ەندى كادرلاردى ىرىكتەۋ جانە ورنالاستىرۋ جايلى بىرەر ءسوز. بولاشاعىن ويلاعان ەل نەگىزگى سالماقتى جاس كادرلاردى تاربيەلەۋگە سالاتىنى ەجەلدەن كەلە جاتقان اكسيوما. سونىمەن بىرگە, مەملەكەتىمىز ەندى-ەندى نىعايىپ, تابان جولىن ايقىنداپ, دامۋدىڭ سارا جولىنا تۇسكەن قازىرگى كەزەڭدە قانداي دا بولماسىن قاتەلىككە جول بەرۋگە بولمايدى, سوندىقتان دا جاستاردى مەملەكەتتىك قىزمەتكە مەيلىنشە تارتا وتىرىپ, ۇرپاق ساباقتاستىعىن دا ەستەن شىعارماۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن.
جاسىراتىن نە بار, كوممۋنيستىك قوعامدا حالىقپەن ءتىل تاۋىپ جۇمىس ىستەۋ ونەرىنە زۆەنو, پيونەر, كومسومول جەتەكشىسى سياقتى انا ءسۇتى اۋزىنان كەپپەگەن شاقتان باستاپ ازىرلەدى. قازىر ول جۇيەنىڭ تاس-تالقانى شىقتى, ورنىنا كەلگەن باسقا جاڭالىق تا جوق. كادرلار رەزەرۆى دەگەندى ويلاستىرىپ ىستەسە جۇيەگە كەلتىرۋگە بولاتىن شارۋا, بىراق ول دا كەي ساتتەردە جۇزەگە اسپاي, نە تاجىريبەسى جوق, نە جەتكىلىكتى ازاماتتىق كەلبەتى جوق بىرەۋلەردىڭ قالتانىڭ قارقىنىمەن توبەدەن تۇسكەندەي كوشەدەن كەلەتىنى نەمەسە ءبىر باستىق كوشىنىڭ شاڭىراعىنا ەرە كەلگەن بىرەۋلەر جولدان قيىپ كەتەتىنى اۋىر بولسا دا شىندىق.
كادرلاردى ىرىكتەۋدەگى بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بويىنشا بوس لاۋازىمعا كونكۋرس جاريالانعاننان كەيىن, بىلىمدەرى بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەس كەلىپ, قۇجاتتارى قابىلدانعان ءۇمىتكەرلەر تەستىلەۋ سىناعىنان وتەدى. قازىرگى تاجىريبەدە تەست ناتيجەسى بويىنشا ەل زاڭدارىن ءبىلۋ جونىندە ەڭ كوپ جوعارى بالل جيناعان دا, ەڭ تومەنگى شەكتەن ءبىر سان عانا ارتىپ وتكەن دە بىردەي, ايتەۋىر وتسە بولدى. مەنىڭشە, بۇل دۇرىس ەمەس. تەست قورىتىندىسى اڭگىمەلەسۋ كەزىندە دە ەسەپكە الىنۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. تەستىلەۋدە كىم جوعارى بالل جيناسا, اڭگىمەلەسۋ كەزىندە باسقالارعا قاراعاندا سونىڭ ارتىقشىلىعى بولۋ كەرەك.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس باستالعالى باياعى ءبىر كەزەڭدەگىدەي ناۋقانشىلدىق باستالىپ, تىرناق استىنان كىر ىزدەپ, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە قىرىن قاراۋشىلار دا شىعىپ جاتىر. وسى ورايدا ايتا كەتەتىن ءبىر ماسەلە – مەملەكەتتىك قىزمەتكەر ار-نامىس كودەكسىن قابىلدادى. قىزمەتكە كىرگەندە شەكتەۋلەردىڭ ءبارىن مويىنداپ, ونى ورىنداۋعا انت بەردى. ونىڭ سىرتىندا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ سىبايلاس جەمقورلىقتان ادالىعىن, قولىنىڭ تازا ەكەندىگىن ءتۇرلى ورگاندار تەكسەرۋدەن وتكىزەدى. ال تارتىپتىك كەڭەستى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنە قاراتقالى ول دا ءوز تاراپىنان قاتاڭ قاداعالاۋشى بولىپ وتىرعانى شىندىق. سوندا بارلىق تەكسەرۋدەن ءوتىپ, تازالىعىن, جۇمىس بارىسىندا بىلىكتىلىگى مەن ىسكەرلىگىن دالەلدەگەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەردى كىم قورعايدى؟ ەگەر وسى ءۇردىس وسىلاي جالعاسا بەرسە كوشەدە كەزدەسكەن بەيباستاق بىرەۋدىڭ ارىز-شاعىمىمەن نەمەسە جوسپار قۋالاپ, ارانداتۋشىلىق جولمەن قولعا ءتۇسىرۋ ارقىلى قالىپتاسا باستاعان كادرلار كورپۋسىنىڭ ىرگەسىن سوگىپ المايمىز با دەگەن سۇراقتار دا تۋادى. سوندىقتان مەملەكەتتىك قىزمەتكەرگە قاتىستى ماسەلەنى باسقا ورگاندار ەمەس, الدىمەن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنە قاراستى تارتىپتىك كەڭەس قاراۋدان باستاپ, ول مەملەكە