قوعامدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا دەگەن نارازىلىق از ەمەس. ونىڭ ءبارى نەلىكتەن تۋىندايدى؟ ارينە, كەمشىلىكتەر كوپ. بۇعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى دا حالىققا جولداۋىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى قاتاڭ تاپسىرمالاردى العا تارتقانى بەلگىلى. ەندەشە, بۇگىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى نە تىندىرىپ جاتىر دەگەن ساۋال كوپشىلىكتى مازالايتىنى انىق. مىنە, وسى جانە باسقا دا جۇمىستاردىڭ ورىندالۋ بارىسى مەن دەڭگەيىن بىلمەك ويمەن ىشكى ىستەر ءمينيسترى, پوليتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى قالمۇحانبەت قاسىموۆقا جولىققان ەدىك.
قوعامدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا دەگەن نارازىلىق از ەمەس. ونىڭ ءبارى نەلىكتەن تۋىندايدى؟ ارينە, كەمشىلىكتەر كوپ. بۇعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى دا حالىققا جولداۋىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى قاتاڭ تاپسىرمالاردى العا تارتقانى بەلگىلى. ەندەشە, بۇگىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى نە تىندىرىپ جاتىر دەگەن ساۋال كوپشىلىكتى مازالايتىنى انىق. مىنە, وسى جانە باسقا دا جۇمىستاردىڭ ورىندالۋ بارىسى مەن دەڭگەيىن بىلمەك ويمەن ىشكى ىستەر ءمينيسترى, پوليتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى قالمۇحانبەت قاسىموۆقا جولىققان ەدىك.
– قالمۇحانبەت نۇرمۇحانبەت ۇلى, بۇگىندە ەلىمىز دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باستى. سوعان بايلانىستى تالاپ تا كۇشەيدى. سەبەبى, العا قويعان مىندەتتەردىڭ باسىم بولىگىن ەندىگى جەردە ەسكىشە شەشۋ ەش مۇمكىن ەمەس. وسى ءبىر جاعدايدان جول تاۋىپ شىعۋ ماقساتىندا مينيسترلىك قانداي شارالاردى قولعا الۋدا؟
– ەلباسىنىڭ مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى شەشۋ شارتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە, ءبىز قازاقستاندىق پوليتسيانىڭ قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن قاراستىرىپ وتىرمىز. وسى رەتتە حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرىلگەن جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ءتيىمدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان جاڭا قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن قۇرۋ ءىسى دە بار. قىلمىستىق ىستەردىڭ, سونىمەن قاتار, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ شامامەن 90 پايىزىن تەرگەۋمەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى اينالىسادى. ازاماتتاردىڭ كوپ بولىگى اۆتوكولىك, رۇقسات جانە كوشى-قون قۇجاتتارىن راسىمدەۋ كەزىندە, سونداي-اق بىرقاتار وزگە ماسەلەلەر جونىندە پوليتسيامەن ءجيى قارىم-قاتىناس ورناتادى. سوندىقتان ءبىز نەگىزگە الىپ وتىرعان جۇمىستاردىڭ ماقساتى – بارىنشا اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ, ىزگىلىكتى تىرەك تۇتۋ, كاسىبي دەڭگەيىمىزدى جوعارىلاتا وتىرىپ, قىزمەتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ.
– ەل پرەزيدەنتىنىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ الدىنا قويعان ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى رەسپۋبليكا اۋماعىنداعى قىلمىس جونىندە شىنايى ستاتيستيكاعا قول جەتكىزۋ بولاتىن. بۇل باعىتتا قانداي جۇمىستار اتقارىلدى؟
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ نۇسقاۋلارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ءبىز باس پروكۋراتۋرامەن بىرلەسە وتىرىپ, قىلمىستاردى تولىق جانە ادىلەتتى تىركەۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قاتاڭ باقىلاۋ ورناتىپ, بىرقاتار جۇيەلى شارالار قابىلدادىق. قازىرگى تاڭدا بارلىق جەردە قىلمىستار تۋرالى وتىنىشتەر مەن حابارلامالاردى ەلەكتروندى تىركەۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەن. ءاربىر قىلمىس جونىندەگى مالىمەت «on-line» رەجىمدە پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا جولدانىپ وتىرادى. جولدانعان حاتتىڭ قابىلدانعانىن راستايتىن حابارلاما قاعازى نەگىزىندە ازاماتتار «Call-ورتالىق» جانە SMS-قىزمەت كورسەتۋدەن ءوز وتىنىشتەرىنىڭ قارالۋىن باقىلاي الادى.
ءوزىڭىز بىلەتىندەي, 2011 جىلى قىلمىستىق كودەكس قىلمىستى ەسەپتەن جاسىرعانى ءۇشىن 10 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ نەگىزىندە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى كوزدەيتىن نورمامەن (قك-ءنىڭ 363-1 ب.) تولىقتى. سونىمەن قاتار, «قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى تۋرالى» زاڭعا قىلمىستاردى ەسەپكە الۋدى جاسىرۋعا جول بەرمەۋ جونىندە شارالار قابىلداماعانى ءۇشىن باسشىلاردى جۇمىستان شىعارۋدى قاراستىراتىن نورما (80-ب. 12-1-ت.) ەنگىزىلدى.
بۇل شارالاردىڭ بارلىعى دا ءوز ءناتيجەلەرىن بەردى. وتكەن جىلدىڭ وزىندە ءبىز ستاتيستيكاعا كىرمەگەن 80 مىڭداي قىلمىستى «تاسادا قالعان جەرىنەن» الىپ شىقتىق دەسە دە بولادى. ال بۇل دەگەنىڭىز, پوليتسيا قورعاماعان ونداعان مىڭ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ بۇزىلۋ كورىنىسى. قازىرگى كۇنى وتىنىشتەردى تىركەۋ ءراسىمى اناعۇرلىم اشىق ءارى ولاردى قاراۋ جەدەلدىگى ارتا ءتۇستى.
جالپى العاندا, قىلمىستاردى تىركەۋ ىسىندەگى مەملەكەتتىك امال-تاسىلدەردى تۇبەگەيلى وزگەرتتىك دەۋگە نەگىز بار. بۇل ەل باسشىلىعىنىڭ ساياسي شەشىمىنىڭ ارقاسىندا عانا مۇمكىن بولعان قۇقىقتىق ساياساتتاعى ماڭىزدى قادام. ءبىز قىلمىستاردى تىركەۋدەگى كەڭەستىك ءتاسىلدى قاجەتسىز دەپ تاپ تىق. انىعى سول, بۇل ازىرگە تمد ەلدەرىنىڭ بىردە-بىرەۋى جاساي قويماعان ەلەۋلى دە باتىل باستاما. قازىر پوليتسياعا قىلمىستى 100 پايىزدىق مىندەتتى اشۋ كورسەتكىشى سالماق سالمايتىندىقتان, ءبىز قىلمىستاردىڭ ستاتيستيكالىق وسىمىنەن قورىقپايمىز. كەرىسىنشە ولاردىڭ تولىق تىركەلۋىنە قول جەتكىزە وتىرىپ, ونداعان جىلدار بويىنا كەزدەسىپ كەلگەن قىلمىستاردى جاسىرىپ قالۋ دەرەكتەرىن جويۋعا كۇش سالىپ جاتىرمىز.
– جۇرگىزىلىپ وتىرعان رەفورمالار بارىسىندا ىشكى ىستەر ورگاندارى جۇيەسى قانداي وزگەرىستەردى وتكەردى؟
– ىشكى ىستەر ورگاندارىن رەفورمالاۋ – تەك پوليتسيا قىزمەتىمەن شەكتەلىپ قالماي, جالپى قوعامدى تەگىس قامتيتىن كۇردەلى دە كوپ ۆەكتورلى ۇدەرىس. سوندىقتان قازىر جۇرگىزىلىپ وتىرعان رەفورما – 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا بەكىتىلگەن ستراتەگيالىق مىندەتتەردى شەشۋدىڭ زاڭدى جالعاسى.
پوليتسيانى وزىنە ءتان ەمەس فۋنكتسيالاردان بوساتۋعا قاتىستى شارالار نەگىزىندە 2010 جىلى مەديتسينالىق ايىقتىرعىشتار دەنساۋلىق ساقتاۋ ورگاندارىنىڭ, ال كامەلەتكە تولماعانداردى ۋاقىتشا وقشاۋلاۋ, بەيىمدەۋ جانە وڭالتۋ ورتالىقتارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ قاراۋىنا ءوتتى.
كەلەسى ماڭىزدى باعىت – كولىك قۇرالدارىن مەملەكەتتىك تەحنيكالىق بايقاۋدان وتكىزۋ سەكىلدى پوليتسيا قىزمەتىن باسەكەلەس ورتاعا بەرۋ باستاماسى. بۇل ءبىر جاعىنان, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنا سەپتەسسە, ەكىنشىدەن, جول پوليتسياسىن تەك جول قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋمەن اينالىسۋعا جۇمىلدىرادى. ەڭ ماڭىزدىسى – پوليتسيا قىزمەتىندە سىبايلاس جەمقورلىق فاكتىلەرى كوپ تىركەلەتىن باعىتتار تىزىمنەن شىعارىلاتىن بولادى. سونداي-اق, كۇزەت قىزمەتى باعىتىندا قىزمەت كورسەتۋ ءىسى دە باسەكەلەس ورتاعا بەرىلدى. دەگەنمەن, كۇزەت قىزمەتىن ليتسەنزيالاۋ ءارى باقىلاۋ جانە مەملەكەت ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزى بار نىسانداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءىىم-ءنىڭ قاراۋىندا قالدى.
رەفورما اۋقىمىندا بارلىق ەسىرتكى قىلمىستارىن تەرگەۋ پوليتسياعا جۇكتەلگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇل ءوز كەزەگىندە اتالعان باعىتتاعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتتەرىنىڭ قوسارلانا ارەكەت ەتۋىن جويۋعا مۇمكىندىك بەردى. وسى رەتتە, 2011 جىلى تۇرعىنداردى قۇجاتتاندىرۋ جانە تىركەۋ فۋنكتسياسى ءىىم-گە قايتارىلعانىن دا ۇمىت قالدىرۋعا بولماس. ءتىپتى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ كوشى-قون سالاسىنداعى قىزمەتىنىڭ ەداۋىر كەڭەيۋى ۆەدومستۆو جۇمىسىنا ەلەۋلى تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى تالاپ ەتتى. 10 جىل بويىنا ادىلەت ورگاندارىنىڭ قاراۋىندا بولىپ كەلگەن قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى 2011 جىلدىڭ تامىز ايىندا ءىىم-گە قايتارىلدى.
– وسى قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسىنىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قاراۋىنا قايتارىلۋىنا وراي نە ايتار ەدىڭىز؟
– بۇل شارا, اۋەلى, قىلمىستىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ جانە تۇزەۋ مەكەمەلەرىن ءتيىستى تارتىپكە كەلتىرۋ قاجەتتىگىنەن تۋىندادى دەپ بىلەمىن. سوڭعى جىلدارى تۇزەۋ مەكەمەلەرىندەگى جاعداي ۋشىعىپ كەتتى. سوتتالعانداردىڭ تۇزەۋ مەكەمەلەرىنەن توپ بولىپ قارۋلانعان كۇيدە قاشۋ فاكتىلەرى تىركەلىپ, سوتتالعانداردىڭ مەكەمە اكىمشىلىگىنە باعىنباۋ جانە وزگە دە قۇقىق بۇزۋ جاعدايلارى جيىلەپ كەتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلدە ايتارلىقتاي قوعامدىق پىكىر تۋعىزعانى ءمالىم.سوندىقتان مۇنى جوعارىداعىداي رەتتەۋگە تۋرا كەلدى.
سونداي-اق, شەتەلدىك تاجىريبەنى جانە مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىنداعى فۋنكتسيالاردى ءبولۋدىڭ قالىپتاسقان جۇيەسىن ەسەپكە الا وتىرىپ, پروباتسيا قىزمەتى قۇرىلدى. ول باس بوستاندىعىنان ايىرماي-اق جازانى ورىنداۋ فۋنكتسيالارىنان بولەك سوتتالعاندارعا كەڭ كولەمدە الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىرادى.
– دەگەنمەن, ەلىمىزدىڭ تۇزەۋ مەكەمەلەرىندەگى قازىرگى جاعداي حالىقارالىق ستاندارت تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىندىگى بەلگىلى. وسى ءبىر ماسەلەلەردى شەشۋ باعىتىندا نەندەي جوسپارلارىڭىز بار؟
– راسى سولاي. قازىرگى قولدانىستاعى قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى مەكەمەلەرىنىڭ باسىم بولىگى توزعان, اپاتتىق جاعدايدا تۇر. ولاردىڭ بەرگىسى 40, ارعىسى 80 جىلدان بەرى پايدالانىلىپ كەلەدى. سوندىقتان ازىرگە تۇزەۋ مەكەمەلەرىن حالىقارالىق ستاندارت تالاپتارىنا سايكەستەندىرۋ تۋرالى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى ارتىق. ال كولونيالاردىڭ قۇرىلىسى شىعىندى كوپ تالاپ ەتەتىن جۇمىس ەكەنى بەلگىلى. سول سەبەپتى اتالعان ماسەلەنى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ءارىپتەستىك شەڭبەرىندە شەشۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل تۇزەۋ مەكەمەلەرىن جاڭارتىپ قانا قويماي, ءوندىرىستى دامىتۋعا, سوتتالعانداردى ەڭبەكپەن قامتۋعا, سونداي-اق توپتىق-باراكتىق جاي-كۇيدەن كامەرالىق ۇستاۋعا اۋىسۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
– قازىرگى تاڭدا «امبەباپ پوليتسەي» جوباسى كوپ تالقىلاۋلاردىڭ تاقىرىبىنا ارقاۋ بولىپ ءجۇر. بۇل جوبانىڭ ماڭىزى نەدە جانە الداعى ۋاقىتتا قانداي ءناتيجەلەر كۇتۋگە بولادى؟
– وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, جىل بويىنا پاۆلودار وبلىسى ءىىد مەن تاراز قالالىق ءىىب-ءنىڭ بازاسىندا پاترۋلدىك جانە جول پوليتسياسىن بىرىكتىرۋ جولىمەن «امبەباپ پوليتسەي» قىزمەتىنىڭ قاناتقاقتى جوباسى سىناقتان وتكىزىلگەن بولاتىن. بۇل – كوشەدەگى قۇقىقتىق ءتارتىپتى قورعاۋدى جانە جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن ىشكى ىستەر ورگاندارى جۇيەسىندەگى جاڭا قىزمەت.
تاجىريبە ناتيجەلى ءوتتى دەۋگە تولىق نەگىز بار. اتالعان قىزمەتتەردى قوسۋ ءبىر عانا پاترۋلدىك باعىتتاعى جاساقتاردىڭ قاتارلاسا ءجۇرۋىن جويۋعا مۇمكىندىك بەردى. وسى ارقىلى ولاردىڭ كوشەلەردە جانە وزگە قوعامدىق ورىنداردا تىعىز ورنالاسۋىنىڭ ناتيجەسىندە پوليتسيا جاساقتارىنىڭ وقيعا ورنىنا ۋاقىتىندا جەتۋىنە, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاپ, جولىن كەسۋگە, قىلمىستىڭ «ءىزىن سۋىتپاي» اشۋعا, جالپى العاندا تارتىپكە وڭ ىقپالىن تيگىزدى. وسىعان وراي اعىمداعى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن پاترۋلدىك جانە جول پوليتسياسىنىڭ ساپتىق بولىنىستەرىن بىرىكتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
– ىشكى اسكەرلەردىڭ قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا قوساتىن قوماقتى ءبىر ۇلەسى بار ما؟ ولاردىڭ قۇقىق قورعاۋ ماڭىزى ارتادى دەپ ويلايسىز با؟
– البەتتە, ىشكى اسكەرلەر – ءبىزدىڭ نەگىزگى كۇشتىك قۇرىلىم. ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ قۇقىق قورعاۋ اسپەكتىسى كۇشەيە تۇسپەك. كولونيالاردى, ستراتەگيالىق نىسانداردى كۇزەتۋ ءمىندەتتەرىن شەشۋمەن قاتار, ىشكى اسكەرلەردىڭ قىلمىسقا قارسى كۇرەس جانە ىشكى قاقتىعىستاردىڭ, ەڭ اۋەلى, قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ, سونداي-اق تەررورلىق اكتىلەردىڭ جولىن كەسۋدەگى ءرولى دە ارتپاق.
– ەلباسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە باسىمدىق بەرگەن بولاتىن. وسىناۋ تاريحي قۇجاتتى جۇزەگە اسىرۋ ىسىندە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قانداي شارالار قابىلدادى؟
– قازىرگى تاڭدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىنا سايكەس قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ 2014-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى دايىندالۋدا. باعدارلامانىڭ ماقساتى – بارلىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتىنىڭ فورمالارى مەن ادىستەرىن, ادام قۇقىعىن قورعاۋ كەپىلدەمەسىن قامتاماسىز ەتۋدى جەتىلدىرۋ.
العاش رەت جۇمىستىڭ ساندىق كورسەتكىشتەرىنەن بۇرىن قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى, ازاماتتارعا ىقىلاسپەن ءارى قۇرمەتپەن قاراۋ كورسەتكىشتەرى الدىڭعى قاتارعا شىعىپ وتىر. وسى رەتتە قۇقىقتىق مادەنيەتتى جانە قۇقىقتىق سانانى كوتەرۋگە باعىتتالعان بىرلەسكەن ءىس-شارالاردى, قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋدە قوعاممەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساسۋدى دامىتۋ باستامالارى جوسپارلانۋدا.
سونداي-اق, ادامنىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىن قورعاۋ باعىتىنداعى الەمدىك ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن تۇعىرى بەرىك قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى ءۇشىن زاڭنامالىق نەگىز قالايتىن قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەسسۋالدىق, قىلمىستىق-اتقارۋ جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكستەردىڭ جاڭا رەداكتسياسىن ازىرلەۋدى اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
الداعى ۋاقىتتا قىلمىستىق سوت ءوندىرىسىنىڭ, ەڭ اۋەلى, سوتقا دەيىنگى ءوندىرىستىڭ جاڭا مودەلى ەنگىزىلەتىن بولادى. سونىمەن بىرگە, قىلمىستىق پروتسەستى جەڭىلدەتۋ, تەرگەۋگە دەيىنگى تەكسەرىستى قىسقارتۋ, وسى رەتتە تەرگەۋشىلەر, جاۋاپ الۋشى جانە وپەراتيۆتىك قىزمەتكەرلەرمەن قوسا, پروكۋرورلار مەن سوتتاردىڭ دا پروتسەسسۋالدىق فۋنكتسيالارىن وزگەرتۋ قاراستىرىلۋدا. بۇل ءوز كەزەگىندە كۇدىكتىنىڭ قىلمىستى جاساعاندىعىن مويىنداپ, ءارى وعان بۇلتارتپاس دالەلدەر تابىلعان جاعدايدا الدىن الا تەرگەۋ جانە جاۋاپ الۋ شارالارىنا توقتالماي-اق, بىردەن ءىستى سوتتىڭ قاراۋىنا وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. مۇنداي قىلمىستىق ىستەر 10 كۇن ىشىندە سوتقا جولداناتىن بولادى. بۇرىن جاۋاپ الۋ جانە وزگە دە تەرگەۋ امالدارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن كۋاگەرلەر مەن جابىرلەنۋشىلەردى پوليتسياعا قايتا-قايتا شاقىرۋعا كەتەتىن ۋاقىت پەن كۇشتى ءبىز باسقا اسا اۋىر جانە ايقىندالماعان قىلمىستاردى اشۋعا باعىتتايتىن بولامىز.
– قازىرگى تاڭدا قىلمىسكەرلەر دە قاۋقارسىز ەمەس. سوندىقتان ولاردى ۇستاۋ امالىن زاماناۋي جوعارى تەحنولوگيالارسىز ەلەستەتە المايمىز. دەمەك, ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىلمىسپەن كۇرەستە اقپاراتتىق جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزبەي ىلگەرى باسۋى مۇمكىن ەمەس قوي.
– ارينە, مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان جاڭا تەحنولوگيالاردى يگەرە وتىرىپ, ونى قىزمەتتە ءتيىمدى پايداعا جاراتۋدىڭ ماڭىزى زور. قازىرگى تاڭدا بارلىق وبلىس ورتالىقتارىندا جەدەل باسقارۋ ورتالىعى قىزمەت اتقارادى. ءبىز بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى 10 جىل بويىنا ۇزدىكسىز جۇرگىزدىك. جبو تاجىريبەدە سان مارتە سىنالىپ, ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن جانە قوعامدىق ءتارتىپتى تاۋلىك بويى كۇزەتۋدەگى بارلىق كۇش-قۇرالدارىمىزدىڭ ۇيلەستىرۋشىسى رەتىندە قاجەت ەكەندىگىن دالەلدەدى. اعىمداعى جىلى وسىنداي ورتالىقتاردى شاعىن قالالاردا قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سونىمەن قاتار, جبو ارقىلى پوليتسيا جاساقتارىنىڭ, ۋچاسكەلىك بولىمشەلەر مەن اۋىلدىق ورگانداردىڭ قاشىقتىقتان باسقارۋ جۇيەسىن ءىىم-ءنىڭ اقپاراتتىق مالىمەتتەر بازاسىنا ەنگىزۋ جۇمىستارىن باستاۋد ى كوزدەپ وتىرمىز. دابىلدارعا جەدەل دەن قويۋ ماقساتىندا ازاماتتار كوپ جۇرەتىن ورىنداردا بەينەباقىلاۋ جۇيەسىن, جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزۋ فاكتىلەرىن تىركەۋگە ارنالعان فوتو-بەينەفيكساتسيالاۋ جۇيەسىن اۆتوماتتاندىرۋدى, سونداي-اق ۆەدومستۆولىق مالىمەتتەر بازاسىنىڭ اقپاراتتارىن بارلىق قالالىق جانە اۋداندىق پوليتسيا بولىنىستەرىنە تاراتۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ دە ماڭىزدى.
– جۇكتەلگەن مىندەتتى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ – پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي ءارى دايىندىق دەڭگەيىنە بايلانىستى ەكەنى داۋسىز. بۇل رەتتە ءىىم قاراماعىنداعى ۆەدومستۆولىق وقۋ وردالارىندا نە وزگەرىستەر بار؟
– ارينە, قازىرگى تاڭدا ۆەدومستۆولىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى دە جەتىلدىرىلۋ ۇستىندە. ءبىزدىڭ جوو-لار سانى بەسەۋ. ولار – الماتى, قاراعاندى, قوستاناي اكادەميالارى, اقتوبە زاڭ ينستيتۋتى جانە ىشكى اسكەرلەردىڭ اسكەري ينستيتۋتى. اتالعان وقۋ ورىندارى جىل سايىن شامامەن 1200 بىلىكتى مامان دايىنداپ شىعارادى.
بۇل رەتتە ولاردىڭ كاسىبي قۇرامىن جاقسارتۋعا ماڭىز بەرىپ وتىرمىز. سوندىقتان دا ءبىز الماتى اكادەمياسىن كريمينالدىق پوليتسيا مەن جەدەل-تەحنيكالىق بولىنىستەر ءۇشىن كادرلار دايىنداۋ ىسىنە مامانداندىردىق. وسى قاتاردا قاراعاندىدا – تەرگەۋ جانە جەدەل كريميناليستىك بولىنىستەرگە, قوستانايداعى اكادەميادا – قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى مەن اكىمشىلىك پوليتسياعا ماماندار دايىنداپ شىعارۋدى جولعا قويدىق.
– قىزمەتكەرلەردىڭ زاڭدى بەلدەن باسۋىنا, ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن شەكتەۋگە جانە زاڭعا قايشى كەلەتىن, ونىڭ ىشىندە سىبايلاس جەمقورلىق ارەكەتتەرىنە قارسى قانداي شارالار قابىلدانۋدا؟ اتتەستاتتاۋدان نەندەي ناتيجە شىقتى؟
– ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – ىشكى ىستەر ورگاندارىندا زاڭدى ءارى ءوزىنىڭ قىزمەتتىك مىندەتىن بارىنەن جوعارى قوياتىن پاراساتتى ازاماتتاردىڭ جۇمىس جاساۋىنا قول جەتكىزۋ. وسى رەتتە وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ جونىندەگى تاپسىرماسى ايرىقشا ماڭىزدى باستاما بولعانى ءسوزسىز.
اتتەستاتتاۋ بەلگىلى ءبىر دارەجەدە «كادرلىق تازالاۋ» جۇرگىزۋگە جول اشىپ, كادرلىق ماسىلدىقتان قۇتىلۋعا مۇمكىندىك بەردى. جالپى سانى 75,5 مىڭ قىزمەتكەردىڭ 4 مىڭعا جۋىعى اتتەستاتتاۋدان وتە الماي, ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قاتارىنان شىعارىلدى. سونىمەن قاتار, ءبىز وڭىرلىك ورگاندارداعى كادرلىق رەزەرۆتى انىقتاي وتىرىپ, الداعى ۋاقىتتا لاۋازىمىن وسىرۋگە لايىقتى قىزمەتكەرلەردى ەكشەپ شىعاردىق. قازىرگى تاڭدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى باسشىلارىنىڭ پرەزيدەنتتىك رەزەرۆى جاساقتالىپ, ونىڭ قاتارىنا ءىىم-دەن دە ۇمىتكەرلەر قوسىلىپ, كوتەرمەلەۋگە ۇسىنىلدى.
– «ىشكى ىستەر ورگاندارى تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسىنا قانداي وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى؟
– «ىشكى ىستەر ورگاندارى تۋرالى» زاڭ وسىدان 18 جىل بۇرىن قابىلدانعاندىقتان جاڭا زاماننىڭ شىنايى جاعدايلارىنا تولىق جاۋاپ بەرۋگە قاۋقارسىز. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ءبىز جاڭا زاڭ جوباسىن ازىرلەدىك. وندا ىشكى ىستەر ورگاندارى جۇزەگە اسىراتىن فۋنكتسيالار ءىس جۇزىندە العاش قوسىلىپ وتىر.
وسىلايشا ءىىو-نىڭ مىندەتتەرى وزگەرىپ, ادام مەن ازاماتتىڭ ءومىرىن, قۇقىعى مەن بوستاندىعىن, سونىمەن بىرگە, قوعام مەن مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن قىلمىستىق قولسۇعۋشىلىقتان قورعاۋ مىندەتى الدىڭعى قاتارعا شىقتى. ناقتى زاڭدىق مازمۇنى جوق نورمالار الىنىپ تاستالدى. قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە, سونداي-اق ولاردىڭ جۇمىسىن ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان نورمالارعا جەكە ءبولىم ارنالدى.
زاڭ جوباسى ءىىم-ءنىڭ ۆەب-پورتالىنا ورنالاستىرىلىپ, كەڭ اۋقىمدى قوعامدىق تالقىلاۋعا ءتۇستى, وسى باعىتتا بىرقاتار دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرىلدى. اتالعان زاڭ جوباسىن ازاماتتارمەن, قوعام وكىلدەرى جانە ساراپشىلارمەن بىرلەسە تالقىلاۋ بارىسىندا كوپ كولەمدە پايدالى ءارى ماڭىزدى ەسكەرتۋلەر مەن ۇسىنىستار ەنگىزۋگە مۇمكىندىك تۋدى. قازىرگى تاڭدا زاڭ جوباسى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىندا جاتىر.
– سۇحباتىمىزدى وسى جۇرگىزىلىپ وتىرعان رەفورمالاردىڭ بارلىعىنان ءتۇپتىڭ تۇبىندە قانداي ناتيجەلەر كۇتۋگە بولادى دەگەن ماڭىزدى سۇراقپەن ءتۇيىندەگەن دۇرىس بولار.
– ءوز باسىم, ىشكى ىستەر ورگاندارىن ودان ءارى رەفورمالاۋ بويىنشا بەلگىلەنگەن جانە ازىرلەنىپ جاتقان ءىس-شارالاردىڭ الداعى ۋاقىتتا ءتيىمدى, تەحنيكالىق تۇرعىدا جاراقتاندىرىلعان جانە حالىق ءۇشىن اشىق, ازاماتتاردىڭ, قوعام مەن مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن كەز كەلگەن زاڭعا قايشى قول سۇعۋشىلىقتاردان قورعاۋعا قاۋقارلى پوليتسيا قىزمەتىن قۇرۋعا سەپتەسەتىندىگىنە سەنىمدىمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».