ەلىم دەپ وتكەن ەسىل ەر
ءيمانجۇسىپ قۇتپان ۇلى كەرەكۋ وڭىرىندە دۇنيەگە كەلىپ, ەرەيمەنتاۋ, سىر, جەتىسۋ ايماقتارىن مەكەن ەتىپ, اۋليەاتادا دۇنيە سالعان بىرەگەي تۇلعا. قازاق ءسوز جانە ءان ونەرىندەگى ەرەن قۇبىلىس. تۇلعانى ۋاقىت تۋدىرىپ, ءداۋىر قايشىلىقتارى قالىپتاستىرادى دەسەك, بۇل رەتتە دە ءيمانجۇسىپ اقىندى اينالىپ وتۋگە بولمايدى. ءيمانجۇسىپ ءومىر سۇرگەن ءداۋىردىڭ ءوزى دە ۇلت تاريحىنداعى كەرتولعاۋ كەزەڭ ەدى.
ەسىل اققان تاۋ-تاۋدىڭ اراسىنان,
تاسقىنى اسىپ توگىلگەن شاراسىنان.
ايۋلى مەن ەرەيمەن قوش, ەسەن بول,
بەت جىلىعان بارعاندا پاناسىنان, – دەيدى عوي ءيمانجۇسىپ اقىننىڭ ءوزى «سارى بەل» ولەڭىندە. سونىمەن قاتار «بۇعىلى-تاعىلى» ولەڭىندە اقىن «قىسىراقتىڭ ءۇيىرى جيرەن الا, ورىس, قازاق بايلارى جاپتى جالا» دەپ ءوزىنىڭ ادىلەتسىزدىكتىڭ قۇربانى بولعانىن جىرلايدى. ەلىم دەپ وتكەن ەسىل ەردىڭ تاعدىرى, تاريحي ساتتەردەگى ءومىر ورنەكتەرى بۇگىنگى ۇرپاققا ايان. دەي تۇرعانمەن ءيمانجۇسىپ قۇتپان ۇلىنىڭ ومىرىندە ءالى دە زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن ساتتەر كوپ. جازىقسىز جالانىڭ قۇربانى بولىپ, اسىل سۇيەگى اۋليەاتا توپىراعىندا قالعان بەكزاتتىڭ رۋحى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان داۋىردەن كەيىن قازاق اسپانىندا قايتا قالىقتادى.
تاعدىر تالكەگى
ءيمانجۇسىپتىڭ اتاسى تۇرعانباي داتقانىڭ تۇركىستان قالاسى ماڭىنداعى شىلىك ءوڭىرىنىڭ ءبيى بولعانى جايلى تاريحي مالىمەت بار. ال اكەسى قۇتپاننىڭ كەنەسارى كوتەرىلىسىنە قاتىسقانى دا اقيقات. اتاقتى اقىننىڭ ءومىر جولىندا قۋعىنشىلىق ساتتەر كوپ كەزدەسەدى. سوندىقتان ءيمانجۇسىپتى تاعدىرلى تۇلعا دەۋگە نەگىز بار. ارينە تاريحي تۇلعانىڭ ءومىر جولى, ونەربايانى وسى ۋاقىتقا دەيىن جازىلعان ءتۇرلى ەڭبەكتەر ارقىلى حالىققا تانىلدى.
جالپى, ءيمانجۇسىپتىڭ اۋليەاتا جەرىندە دۇنيە سالعانى تۋرالى ءجيى ايتىلمايدى. ءومىرىنىڭ سوڭعى ەكى جىلى جامبىل وبلىسىنىڭ مويىنقۇم اۋدانى, قۇموزەك اۋىلىندا وتكەنى بەلگىلى. تاريحي تۇلعا ءومىرىنىڭ قيلى كەزەڭدەرى ارينە اسا ماڭىزدى. ءيمانجۇسىپ قۇتپان ۇلىنىڭ نەمەرەسى راۋشان ءيمانجۇسىپ اقىن ومىرىنە قاتىستى كوپتەگەن جايتتاردى اڭگىمەلەپ بەردى.
– اتامىز ءومىرىنىڭ سوڭىندا مويىنقۇم اۋدانىنىڭ قۇموزەك اۋىلىنا كەلىپ توقتاپ, مۇقاتاي دەگەن كىسىنىڭ ۇيىنە ءتۇسىپتى. ءيمانجۇسىپتىڭ شۋ ءوڭىرىنىڭ اقارال دەگەن جەرىندە ەكى ءجۇز سايگ ۇلىگى بولعان ەكەن. ءوزى دە جىگىتتەر ۇستاپ, سول جىلقىلاردى ءبىر جىلداي قاراپتى. ول ۋاقىتتا قىزىلدار سارىسۋعا دەيىنگى جەردى بەكىتىپ, كىم كورىنسە دە پۋلەمەتپەن اتادى ەكەن. ءسويتىپ الماعايىپ زاماننىڭ اقىرىن اتامىز ءبىر جىل كۇتكەن. اقىرى بۇل جەردەن شىعا المايتىنىنا كوزى جەتىپ, سول سايگ ۇلىكتەرىنىڭ ءبارىن اۋىل ادامدارىنا تاراتىپ بەرىپتى. سول كەزدە تاريحتا كوپ ايتىلا بەرمەيتىن مويىنقۇم كوتەرىلىسى بولعان. حالىق كەڭەس وكىمەتىنە قارسىلىق تانىتقان. بۇل كوتەرىلىستىڭ ىشىندە ءيمانجۇسىپ تە بولعان. الايدا 1930 جىلى 20 جەلتوقسان كۇنى ۇستالعان, – دەيدى اسىلدىڭ سىنىعى.
وسى كۇنگى تاراز قالاسىنداعى تەمىر جول ۆوكزالى ماڭىندا جەلىلىك ىشكى ىستەر باسقارماسى ورنالاسقان عيمارات بار. بۇل نىسان كەزىندە نكۆد كەڭسەسى بولىپتى. ءيمانجۇسىپ ۇستالعان سوڭ ونى وسى جەرگە اكەلىپ, تەرگەيدى. بۇل ۋاقىتتا اقىننىڭ ءۇش ۇلى مەن جەتى قىزى بولعان ەكەن. الايدا ون بالانىڭ وبالى كىمدى ويلاندىرسىن. ءيمانجۇسىپ اقىن ۇستالعان كۇنى وكىمەت قاھارىنان قورىققان حالىق اقىننىڭ جىلقىلارىن تۇگەلدەي سويىپ, كوزىن جويادى. ال اقىننىڭ جانىندا بولعان مۇقاتايدى دا تۇرمەگە الىپ كەتىپ, ءۇش اي ۇستايدى.
اقىن تۋرالى اقيقات
ءيمانجۇسىپتىڭ اتاسى تۇرعانبايدىڭ داتقا بولىپ, ەل بيلەگەنى تاريحتان بەلگىلى. اتاقتى تۇرعانباي داتقا قوقان حاندىعى كەزىندە كوتەرىلىس جاساپ, سوندا ايەلى توعىز ايلىق ۇلى بايمىرزا مەن قاينىسى باسىعارانى وزىمەن الىپ كەتەدى. بۇل ايگىلى شىلىك وقيعاسى بولىپ تاريحتا قالدى. سودان قۇمنىڭ ىشىمەن كەلە جاتىپ ءسابي بايمىرزانى جولعا تاستاپ, باسىعارانى عانا الىپ شىعىپتى. جاپان دالادا جاتقان نارەستەنى ەرەيمەنتاۋعا كەتىپ بارا جاتقان كوش تاۋىپ الادى.
– سول كوشتىڭ ىشىندە دايراباي باتىر بولادى. وكىنىشتىسى, زامانىندا اتى شىققان باتىردىڭ پەرزەنتى بولماپتى. بالاسى بولماعان باتىر الگى ءسابيدى اسىراپ الۋعا نيەتتەنەدى. سودان جانىنداعى كىسىلەر باتىرعا قۇتتى بولسىن ايتىپ, «بۇل بالا سىزگە قۇت بولسىن!» دەسكەن ەكەن. دايراباي باتىردىڭ ەلىنە كەتكەن سوڭ ول بالانىڭ بۇرىنعى بايمىرزا اتى ۇمىتىلىپ, قۇتپان اتانادى. ياعني, ءيمانجۇسىپتىڭ اكەسى وسى كىسى.
1837 جىلى كەنەسارى قاسىم ۇلى كوتەرىلىسى باستالعاندا, قۇتپان حان جاساعىنا كىرەدى. سول كەزدە جاسى ون جەتىدە ەكەن. ال دايراباي باتىر شايقاس كەزىندە شەيىت بولىپ كەتەدى. ال قۇتپان ون جىل بويى كەنەسارى قولىمەن بىرگە شايقاسقا قاتىسادى. كەيىننەن تىعىلىپ ءجۇرىپ ەرتىستىڭ بويىنا بارادى. سول جەردە ءبىر بايعا جالدانىپ جۇمىس ىستەيدى, ايەل الادى. ءيمانجۇسىپتىڭ ەكى جاسىندا اقمولاعا كەلەدى. مۇندا كەلىپ كۇيگەنجاردان قاراسۋعا دەيىنگى جەردى جايلايدى. ياعني, 1865 جىلدان باستاپ وسى جەردە قۇتپان اۋلەتىنىڭ ءومىرى باستالادى. اتامىزدىڭ اقشاباي, شوڭاي دەگەن ەكى اعاسى مەن ءبادىش دەگەن اپكەسى بولعان. ەڭ كىشىسى ءيمانجۇسىپ ەكەن, – دەيدى راۋشان اپاي.
جالپى, ءيمانجۇسىپتىڭ اقىندىعى مەن انشىلىگىنەن بولەك, ونىڭ سال-سەرىلەر داستۇرىمەن ساياتشىلىق قۇرىپ, اتبەگىلىك ونەردى ناسيحاتتاپ, پالۋان اتانعانى دا تاريحي شىندىق. اقمولادا دا ول سارىمويىن, تەڭبىلكوك سياقتى تۇلپارلاردى باپتاپ, جاراتىپ, بايگەگە قوسىپ جۇرەدى. ال ءوز قولىنان ورگەن قىرىق ءورىم قامشىسى اتتىڭ بەلىنەن ۇرعاندا قاق ايىرىلادى ەكەن. ادامعا بارماعىن قاتتى باساتىن بولسا, ول ادام ولەدى ەكەن دەيدى. ءيمانجۇسىپتىڭ بۇل قاسيەتىن ءابدىلدا تاجىباەۆ «پالۋان اعا» دەيتىن ەڭبەگىندە جازادى. بىردە وسى ءادىستى ايگىلى پالۋان قاجىمۇقانعا قولدانعان ەكەن.
ءيمانجۇسىپتىڭ تاعدىرىنداعى قيلى كەزەڭدەر ەرتە باستالعان. جالپى, تەكتىلىك, قايسارلىق دەگەن قاسيەتتەردىڭ ءوزى جاراتىلىستان بولعانىمەن, بۇل جەردە دە اتاتەكتىڭ سىيلايتىن رۋحى الابوتەن. بۇل رەتتە اقىننىڭ تاعى ءبىر ۇرپاعى قالتاي قوجامجاروۆ تۇرعانباي داتقا تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى. جالپى, تۇرعانباي داتقا ەكى رەت, ياعني 1820 جانە 1854 جىلدارى كوتەرىلىسكە قاتىسقان ەكەن. اۋەلگى كەزەڭدە تۇتقىندالعانمەن, كەيىننەن ولتىرىلەدى. سوڭعى, ايگىلى شىلىك وقيعاسى كەزىندە قوقاندىقتار ءتورت ءجۇز باتىردىڭ دەنەسىن شىرشىق وزەنىنە لاقتىرىپ جىبەرەدى دە, تۇرعانبايدى قوقانعا الىپ كەتىپ, تايقازانعا سۋ قايناتىپ, ۇستىنە قۇيادى. «بابامىزدىڭ سۇيەگىنىڭ اسىلدىعى سول, ۇستىنە قايناپ تۇرعان سۋدى قۇيعاندا ەتى سىلىنىپ ءتۇسىپ, سۇيەگى قۇلاماي تۇرىپ قالعان ەكەن» دەيدى قالتاي قوجامجاروۆ. ۇرپاقتارىنىڭ ايتۋىنشا, كەيىننەن شىلىكتەن ءيمانجۇسىپتىڭ مىلتىعى تابىلعان.
«بولىستىڭ پوشتابايىن ساباپ ەدىم...»
حالىقتىڭ سول كەزدەگى جۋانداردان كورگەن ءزابىرى, شەككەن ازابى از ەمەس. سول كەزدەردە اقمولانى ورىستار جايلاپ, قازاقتاردى ءوز جەرىنەن ىعىستىرا باستاعانى بەلگىلى. 1895 جىلى جەرگىلىكتى حالىق ءيمانجۇسىپتى بولىستىققا سايلايدى. الايدا پاتشا وكىمەتى ونىڭ جاسىنىڭ 35-كە تولماعانىن سىلتاۋراتىپ, بولىستىقتان اۋلاقتاتادى. ورنىنا راحىمجان جايىقباەۆ سايلانادى. اقىننىڭ نەمەرەسى راۋشان بولىس ەرتەڭىندە ات سۇراتىپ جىبەرگەنىن, الايدا ءيمانجۇسىپتىڭ وعان ات بەرمەگەنىن ايتادى. ءتىپتى بولىستىڭ ادامدارىن ۇرىپ-سوعىپ قۋىپ جىبەرگەن ەكەن. ءيمانجۇسىپتىڭ اتبەگى بولىپ, جاقسى تۇلپارلاردى باپتايتىنىن, ارينە, بولىس بىلەدى.
– سودان داۋ باستالعان. اقىرى بولىس ارىز ءتۇسىرىپ, ءيمانجۇسىپتى ايداۋعا جىبەرەدى. بۇل 1900 جىلى بولعان وقيعا. ءتورت جىل بويى اتامىزبەن بىرگە شىعىستا اكەسى قۇتپان, اعالارى اقشاباي مەن شوڭاي جانە ايەلى ءباتيما بىرگە بولادى. الايدا مەرزىمى بىتكەندە وكىمەت ولارعا اقمولاعا ەمەس, باسقا وڭىرگە قونىس اۋدارۋ كەرەك ەكەنىن جەتكىزەدى. سودان قۇتپان اۋلەتى اقسۋ وڭىرىنە تۇراقتاپ, سوندا ەكى جىل ءومىر سۇرەدى. كەيىننەن اقمولاداعى 26 ستارشىن جوعارى جاققا قۇتپان اۋلەتىنىڭ اقمولاعا كوشىپ كەلگەنىن قالايتىنىن ايتىپ, حات جازادى. ءسويتىپ 1906 جىلى اتالارىمىز اقمولاعا قايتا كەلەدى. كەيىننەن, 1913 جىلى اقمولاعا سىر وڭىرىنەن, ياعني شيەلىدەن قازاقتار كەلە باستايدى, – دەيدى ول.
ءيمانجۇسىپ «بۇعىلى-تاعىلى» ولەڭىندە «بولىستىڭ پوشتابايىن ساباپ ەدىم, ءتورت اياعى بايلاۋلى قويدان وڭاي» دەيدى عوي. وسى ەكى جول ولەڭنىڭ ءوزى اقىننىڭ قيلى تاعدىرىن تۋرا سۋرەتتەپ تۇرعانداي. سونداي-اق ومىرىندەگى قۋعىننىڭ نەگىزى وسى وقيعادان باستالاتىنى دا انىق.
اتاقتى نارتاي بەكەجانوۆتىڭ اعاسى مانسۇر بەكەجانوۆتىڭ يمانجۇسىپكە ارناعان ولەڭى بار.
تۇرعانباي پانسات ەكەن سول ۋاقتاعى,
وسىنداي بەكزاتىمنىڭ ءناسىلىسىڭ.
شامشىراق گاۋھارىمنىڭ اقىلىسىڭ.
سول شامنىڭ جارىعىنان پايدا بولىپ,
كورىنبەي باسىڭ قالاي جاسىرىنسىن,
– دەيدى مانسۇر بەكەجانوۆ. جوعارىدا توعىز ايلىق بايمىرزانى دالادا جاتقان جەرىنەن دايراباي بولىستىڭ تاۋىپ العانى, بالاعا قۇتپان دەپ ات بەرىپ, باۋىرىنا باسقانى ايتىلعان. الايدا قۇتپان دايرابايدىڭ بالاسى ەمەس, اتاقتى تۇرعانباي داتقانىڭ ۇرپاعى ەدى. مىنە, مانسۇر بەكەجانوۆ وسى وقيعالاردى ايتىپ, يمانجۇسىپكە حات جازادى.
– بۇدان كەيىن اتام شيەلىگە كەتكەن ەكەن. بۇل ۋاقىتتا ءيمانجۇسىپتىڭ ات باپتايتىن ونەرى قازاق دالاسىنا كەڭ جايىلعان بولسا كەرەك. ءسويتىپ جۇرگەندە 1928 جىلى كامپەسكەلەۋ تىزىمىنە ءيمانجۇسىپ ىلىنەدى. بۇل جاعدايدى اعايىن-تۋىستارى اتامىزعا ەسكەرتكەن سوڭ, ول مويىنقۇمعا قاراي كوشكەن ەكەن, – دەيدى راۋشان ءيمانجۇسىپ.
اقىرعى دەم
وتىزىنشى جىلداردىڭ ويرانى قازاق دالاسىنىڭ قاي قيىرىن دا اينالىپ وتپەگەن. مويىنقۇمنىڭ قۇموزەك اۋىلىنا كەلىپ, مۇقاتاي دەگەن كىسىنىڭ ۇيىنە تۇسكەن ءيمانجۇسىپتىڭ وسىنداعى ءومىرى باستالادى. وكىنىشكە قاراي, اشارشىلىق جىلدارى اقىننىڭ گۇلحاديشا, گۇلزاعيپا جانە ءۇلبيبى دەگەن ءۇش قىزى بىردەي قايتىس بولادى. ەندى كوكتەپ كەلە جاتقان جاۋقازىن عۇمىردىڭ ەرتە ءۇزىلۋى ارينە اقىنعا وڭاي تيمەيدى. ال ۇلكەن ەكى ۇلى داۋلەتحان جانە سەيىتحان, الپىس ءۇش جاسىندا كورگەن پەرزەنتى نۇرحان ءبارى يمانجۇسىپپەن بىرگە قۇموزەكتە بولادى. اقىننىڭ ەكى ۇلكەن ۇلدارى قوسقۇدىق دەگەن جەردە جۇمىس ىستەپ جۇرەدى. راۋشان ءيمانجۇسىپ اكەسى نۇرحاننىڭ ايتقان ەستەلىكتەرىمەن دە ءبولىستى.
قوسقۇدىقتا جۇرگەن بالالارىنا ءيمانجۇسىپ تاماق الىپ بارا جاتادى. قولىندا قوس قورجىنى بار ەكەن. «مەن قازىر كەلەمىن» دەپ كەتەدى. بىراق قايران اكە سودان ورالمايدى. بالا نۇرحاننىڭ كوز الدىندا وسى ءبىر كورىنىس ساقتالىپ قالادى. سول كەزدە ون جاستا بولعان بالانىڭ زەردەسىندە قىمباتتى اكە بەينەسى سولاي ساقتالىپ قالىپتى. ال ءيمانجۇسىپتىڭ ايەلى كۇلجاميلا بالالاردى تاستاپ كەتىپ قالادى. ەندى اكەدەن ايىرىلعان سوڭ قاراشا ۇيدە قالعان بالالار ءۇشىن قاسىرەتتى كەزەڭ باستالادى. تاڭەرتەڭ ەكى ميليتسيونەر كەلىپ, ءۇيدى ءتىنتىپ, ۇيدەگى كيىز ءۇيدى جانە كىتاپتاردى الىپ كەتەدى. كەيىننەن ۇلدارى داۋلەتحان مەن سەيىتحان اكەلەرى وتىرعان جامبىل قالاسىنداعى تۇرمەگە بارادى. سوندا ءيمانجۇسىپ «مەنەن كۇدەر ۇزىڭدەر. نۇرحانعا قاراڭدار» دەپتى دەيدى...
اقىننىڭ «توعىز جاسار داۋلەتىم جىلاپ قالدى, ءتىرى جۇرگەن قاسقىردىڭ بالاسىنداي» دەگەن قاسىرەتتى شۋماقتارى بار. وسى ءبىر جولدار تۇلعا تاعدىرىنداعى كولەڭكەلى كەزەڭنەن حابار بەرەدى. كەيىننەن قىزىل اسكەرلەر داۋلەتحاندى الماتىعا الىپ كەتەدى. بىراق ول جولشىباي قاشىپ شىعىپ, قايتادان مويىنقۇمعا كەلەدى. بۇل كەزدەردە ءيمانجۇسىپ بالالارىمەن قۇموزەكتىڭ بورىقازعان دەگەن قىستاۋىندا تۇرعان. سول بورىقازعاندا سەيىتحانمەن كەزدەسەدى.
– ءسويتىپ اۋىلدىق اتقارۋ كەڭەسىنە كەلسە, مۇندا بۇلاردىڭ ءبىراز اقشالارى بار ەكەن. تاعى 7 قاپ ارپا بەرەدى بۇلارعا. ەكەۋى ارپانى ساتىپ, الگى اقشانىڭ ۇستىنە قوسىپ تاشكەنتكە كەلەدى. مۇندا كەلىپ نامانگان بالالار ۇيىنە اكەم نۇرحاندى تەگىن يۋسۋپوۆ دەپ جازدىرىپ ورنالاستىرادى. اكەمنىڭ بالالىق شاعى سول نامانگان جەرىندە وتكەن ەكەن, – دەيدى راۋشان ءيمانجۇسىپ.
مويىنقۇم اۋدانىنىڭ قۇموزەك اۋىلى جاقتا قۇمنىڭ ىشىندە بورىقازعان قىستاۋى بار. سول جەردە ءيمانجۇسىپ تۇرعاندا قۇدىق پەن ديىرمەن بولعان ەكەن. بۇگىندە اۋىل اقساقالدارىنىڭ باستاماسىمەن سول قۇدىق پەن ديىرمەننىڭ ورنى تابىلىپ وتىر. ال جانىندا جۇرگەن مۇقاتاي دەگەن كىسىگە ءيمانجۇسىپ اتىنىڭ جابۋى مەن جۇگەنىن قالدىرىپ كەتەدى. تالاي جىل بويى جاقسىدان قالعان جادىگەردى قاستەرلەپ ۇستاعان مۇقاتاي اقساقال 1990 جىلى ومىردەن وتەرىندە ءوزىنىڭ ۇلى امانبايعا اماناتتايدى. امانباي مۇقاتاي ۇلى ءيمانجۇسىپتىڭ اتىنىڭ جابۋى مەن جۇگەنىن راۋشان اپايعا بەرىپتى.
امانباي مۇقاتاي ۇلى تالاي جىل مال دارىگەرى بولىپ جۇمىس ىستەگەن, بۇل كۇندە سول قۇموزەك اۋىلىندا تۇرادى. جەتپىستىڭ ۇشەۋىنە كەلىپ وتىرعان امانباي قاريامەن سۇحباتتاسقانىمىزدا, ول كىسى اكەسىنەن ەستىگەن اڭگىمەلەرىن ايتىپ بەردى. اشارشىلىق جىلدارى ورىستار اۋىلعا كەلىپ, قازاقتاردى سەكسەۋىل تومارىن تاسۋعا ستانساعا جۇمىسقا شاقىرادى ەكەن. بىراق حالىق بۇعان بارعىسى كەلمەيدى. وسى كەزدە ءيمانجۇسىپ بارلىق ادامداردى جۇمىس ىستەۋگە تىركەتەدى. ىستەگەن جۇمىسىنىڭ ەسەسىنە حالىق اسحانادان تاماق ىشەتىن بولادى.
– اكەم ءيمانجۇسىپ اتامىز تۋرالى ءجيى ايتىپ وتىراتىن. ءتىپتى ول كىسىنىڭ اتىن اتاۋعا بولمايتىن كەزەڭنىڭ وزىندە بىزگە قازاقتا سونداي ءبىر عاجاپ ادامنىڭ ومىردە بولعانىن اڭگىمەلەۋشى ەدى. ءبىزدىڭ وڭىردە بۇرالقى دەگەن حالىق قامىن ويلاعان بولىس وتكەن ەكەن. ءيمانجۇسىپ اتامىز سول كىسىمەن دە بايلانىسىپ, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن بىرگە ءبولىسىپتى. ال ءيمانجۇسىپتىڭ مويىنقۇمعا كەلگەندەگى ماقساتى – ءارى قاراي اۋعانستان جەرىنە كەتپەكشى بولعان ەكەن. مۇنى ماعان اكەم ايتتى. الايدا ۇلگەرە الماعان, – دەيدى امانباي مۇقاتاي ۇلى.
اقىرى قازاق رۋحانياتىنداعى ايرىقشا قۇبىلىس بولعان ءيمانجۇسىپ قۇتپان ۇلى 1931 جىلى 2 ناۋرىز كۇنى وگپۋ جانىنداعى ۇشتىكتىڭ شەشىمىمەن جامبىل قالاسىندا اتىلادى. كەزىندە اتاسى تۇرعانباي داتقانىڭ سۇيەگىن قوقاندىقتار شىرشىق وزەنىنە تاستاپ جىبەرگەن بولسا, ەندى ءيمانجۇسىپتىڭ ءوزىنىڭ سۇيەگى اۋليەاتا توپىراعىندا قالادى. الايدا تالاي جىل بويى اردا ازاماتتىڭ سۇيەگىنىڭ ناقتى قاي ماڭدا جاتقانى بەلگىسىز بولىپ كەلگەن ەدى...
P.S. بۇگىنگى تاراز قالاسىنىڭ جوعارعى جاعىندا, ءال-فارابي جانە تولە بي كوشەسىنىڭ بويىندا ۇلكەن قابىرستان بار. اتالعان قابىرستانعا كىرەبەرىستەگى جەردە ءيمانجۇسىپتىڭ اتىلعانى بۇگىندە ارحيۆ دەرەكتەرى نەگىزىندە بەلگىلى بولىپ وتىر. راۋشان اپايدىڭ ايتۋىنشا, اكەسى نۇرحاننىڭ ءومىر بويعى ارمانى ءيمانجۇسىپتىڭ جاتقان جەرىن تابۋ بولعان ەكەن. ەندى بۇل كۇندە ءيمانجۇسىپ قۇتپان ۇلىنىڭ اتىلعان جەرى مەن جەرلەنگەن جەرىنىڭ ءبىر ەكەنى بەلگىلى بولدى. اقىنمەن بىرگە اۋليەاتالىق ورىنباي اۋەسبەكوۆ, قۇرمانالى اققوزيەۆ دەگەن ازاماتتار دا اتىلىپتى. «تولعاتىپ توقسان قاتىن ۇل تاپسا دا, ءبارىبىر ءيمانجۇسىپ بولا المايدى» دەپ جىرلاعان ازاماتتىڭ باسىنا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى. قابىرستاننىڭ كىرەبەرىس الاڭشاسىندا «بۇل جەردە 1931 جىلدىڭ 2 ناۋرىزىندا «حالىق جاۋى» دەپ جاريالانىپ اتىلعان حالىق باتىرى, تاۋەلسىزدىك جولىنداعى كۇرەسكەن ۇرپاقتىڭ وكىلى, اتاقتى اقىن, كومپوزيتور, ءانشى ءيمانجۇسىپ قۇتپان ۇلى اتىلعان» دەگەن جازۋ بار.
ءيمانجۇسىپ اقىندى 1927 جىلى ساكەن سەيفۋللين وكتيابر رەۆوليۋتسياسىنىڭ ون جىلدىعىنا شيەلىدەن شاقىرتادى. سول كەزدە ساكەننىڭ جانىندا شاكىرتى بولىپ جۇرگەن بەلگىلى قالامگەر جۇماباي ورمانباەۆ يمانجۇسىپپەن كەزدەسىپ, ول تۋرالى «اياۋلى اعا شىلاۋىندا» دەگەن ماقالا جازىپتى. ول دۇنيە 1987 جىلى رەسپۋبليكالىق «جۇلدىز» ادەبي جۋرنالىنا جاريالانىپتى. سونداي-اق جۇماباي ورمانباەۆتىڭ ءيمانجۇسىپ تۋرالى رومانى كىتاپ بولىپ باسىلۋىن كۇتىپ تۇر. ال زەيتىن اقىشەۆتىڭ «شىناردىڭ شىبىعى» رومانى, مۇزافار الىمباەۆتىڭ «قايسار» پوەمالارى ءيمانجۇسىپ ءيىرىمىن تەرەڭدەتە, رۋحىن اسقاقتاتا تۇسكەن دۇنيەلەر. ال اتاقتى ءانشى ءامينا نۇعمانوۆا الماتىدا ءيمانجۇسىپتىڭ «سارىارقا» ءانىن ورىنداعان كەزدە ءسابيت مۇقانوۆ پەن الكەي مارعۇلاننىڭ وعان قۇرمەت كورسەتكەنى, ءسويتىپ ءاندى قازاق راديوسىنىڭ التىن قورىنا جازدىرعانى دا اقيقات نارسە. قاي كەزدە دە, قاي ۋاقىتتا دا الىپتىڭ اتى ورنەكتى ونەرىمەن, ساليقالى سوزىمەن جاساي بەرمەك.
جامبىل وبلىسى