بيىل ەلىمىز ءۇشىن ەرەكشە جىل. قازاقستان دامۋدىڭ كەلەسى كەزەڭىنە قادام باستى. جاڭادان سايلانعان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ەلىمىزدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن ۇلتتىق مۇددەگە ساي جۇرگىزىپ كەلەدى. وسى ورايدا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كومەكشىسى ماۋلەن ساعاتحان ۇلى اشىمباەۆپەن ارنايى جولىعىپ, مەملەكەتتىك ماڭىزى بار بىرقاتار ماسەلە جونىندە سۇحباتتاسقان ەدىك.
– ماۋلەن ساعاتحان ۇلى, ءسىز پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سايلاۋالدى شتابىن باسقاردىڭىز. قازىرگى تاڭدا سايلاۋالدى باعدارلاما قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر؟ مەملەكەت باسشىسىنىڭ كومەكشىسى رەتىندە بۇل سالانى دا ءوز نازارىڭىزدا ۇستاپ وتىرعان بولارسىز؟
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى «يگىلىك بارشاعا! ساباقتاستىق. ادىلدىك. ورلەۋ» دەپ اتالعانى بەلگىلى. باعدارلاما Nur Otan پارتياسىنىڭ مۇشەلەرى عانا ەمەس, بۇكىل مەملەكەتتىك اپپارات باسشىلىققا الاتىن ماڭىزدى قۇجاتقا اينالدى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى وندا كورسەتىلگەن ەل مۇددەسى جولىنداعى ماقسات-مىندەتتەردىڭ تولىق ورىندالۋىنا باسا ءمان بەرىپ وتىر.
سايلاۋدان كەيىن باعدارلامادا كوزدەلگەن ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل جوسپارى بەكىتىلىپ, الدىمىزعا ناقتى مىندەتتەر قويىلدى. باعدارلامادا ايتىلعان نەگىزگى تۇجىرىمدار پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا ناقتىلانا ءتۇستى. وسى باعىتتا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ءسوزى مەن ءىسى ءبىر جەردەن شىعاتىنىن جارتى جىلعا جەتپەي-اق دالەلدەدى. ول حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جاقسى بىلەتىنىن كورسەتىپ, ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە باسىمدىق بەرىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە بىرقاتار ناتيجەگە قول جەتكىزدى. ەلىمىزدەگى از قامتىلعان وتباسىلارعا كورسەتىلىپ جاتقان الەۋمەتتىك كومەك, تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردىڭ نەسيەسىن كەشىرۋ اكتسياسى, شاعىن بيزنەستى ءۇش جىلعا سالىقتان بوساتۋ, اۋىر قىلمىس جاساعاندارعا جازانى قاتاڭداتۋ سياقتى شارالار – سونىڭ ايقىن دالەلى. وسىنداي وڭ وزگەرىستەر حالىقتىڭ دا كوڭىلىنەن شىعىپ, كوپشىلىكتىڭ قولداۋىنا يە بولدى.
بيىلعى قازان ايىندا نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارىن دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان كەڭەستەر ءوتىپ, ەلوردامىزدى جانە ەڭ ءىرى قالامىزدى وركەندەتۋدىڭ باعىت-باعدارى تالقىلاندى. پرەزيدەنت بۇل جيىنداردا تۇرعىنداردى الاڭداتقان بىرقاتار تۇيتكىلدى پروبلەماعا قاتىستى ناقتى شەشىم قابىلداپ, كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. شاھارلارىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن ودان ءارى دامىتۋعا, ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋگە, قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋگە, ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا بايلانىستى ناقتى تاپسىرمالار بەردى.
وسىنىڭ ءبارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋ الدىنداعى باعدارلاماسىندا كورسەتىلدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل جۇمىستار جۇيەلى جالعاسىن تابادى. باعدارلامانىڭ ورىندالۋى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىندا.
– مەملەكەت باسشىسى ءال-فارابي مەن ابايدىڭ مەرەيتويلارىن, التىن وردا مەملەكەتىنىڭ 750 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ تۋرالى باستاما كوتەردى. ەلدىك رۋحتى اسقاقتاتاتىن وسىنداي يگى ءىس-شارالاردىڭ قانداي فورماتتا وتكەنى دۇرىس دەپ ويلايسىز؟
– ءبىزدىڭ مىڭ جىلدىقتارعا ۇلاساتىن تاريحىمىز بار. الەمدىك وركەنيەت بيىگىنە كوتەرىلگەن ويشىلدارىمىز از ەمەس. مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ دە شەجىرەسى باي. سوندىقتان التىن وردانىڭ 750 جىلدىعىن, ءال-فارابي مەن ابايدىڭ مەرەيتويلارىن اتاپ ءوتۋ تۋرالى شەشىمدەردىڭ يدەولوگيالىق ماڭىزى وتە زور.
ايگىلى التىن وردا مەملەكەتىنىڭ تاريحى – ەلىمىزدىڭ دە تاريحى. بەلگىلى تالاس قۇرىلتايىنىڭ ءبىزدىڭ جەردە وتكەنى, جوشى حان كەسەنەسىنىڭ ۇلىتاۋدا ورنالاسقانى كوپ جايتتى اڭعارتادى. وردانىڭ ءىرى ساۋدا-ەكونوميكالىق ورتالىعى بولعان سارايشىق قالاسىن دا ەشكىم قازاقتان ءبولىپ-جارىپ الا المايدى. ءبىزدىڭ مەملەكەتتىلىگىمىز التىن وردا مەملەكەتىنەن دە تامىر تارتاتىنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. وسىنداي ناقتى دەرەكتەر ارقىلى تاريحي شەجىرەمىزدىڭ باي ەكەنىن بۇكىل الەمگە تانىتقان ءجون.
ءال-فارابي مەن اباي – الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىلگەن عۇلاما ويشىلدار. ولاردىڭ شىعارماشىلىعى مەن ەڭبەكتەرى ارقىلى قازاق جەرىنىڭ دە ۇلكەن وركەنيەت ورداسى بولعانىن ناسيحاتتاۋىمىز قاجەت.
ءال-فارابي بابامىز عىلىمنىڭ بىرنەشە سالاسىن دامىتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. ونى وركەنيەتتى ەلدەر ەكىنشى ۇستاز رەتىندە مويىندايدى. ابايدىڭ دا مۇراسى ەسكىرمەيتىنىن ۋاقىت دالەلدەدى. ونىڭ شىعارمالارى وزىق ويلى جاڭا ۇلت قالىپتاستىرۋعا قىزمەت ەتۋى كەرەك. قوعامدىق ءومىردىڭ ءتۇرلى سالالارىن جاڭعىرتۋعا قادام باسقان ەلىمىز ءۇشىن ۇلى ويشىلدارىمىزدىڭ تۋىندىلارى رۋحاني ازىق بولا الادى.
سوندىقتان بۇل باستامالاردىڭ توي تويلاۋ ءۇشىن ەمەس, وي ويلاپ, وتكەنىمىزدى تانۋ جانە سانانى جاڭعىرتۋ ءۇشىن قولعا الىنىپ وتىرعان دۇنيە ەكەنىن تۇسىنگەن ابزال. وسىنداي ءىس-شارالار جاستاردى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋگە, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋگە باعىتتالۋى كەرەك. بۇل مەملەكەتتىلىگىمىزدى نىعايتۋ, تاۋەلسىزدىگىمىزدى كۇشەيتۋ ءۇشىن قاجەت. مەملەكەت باسشىسى ءتول تاريحىمىزعا بايلانىستى مەرەيتويلاردى اتاپ وتۋدە وسىنداي جايتتارعا باسىمدىق بەرۋدە.
– بۇگىندە قازاقستان پرەزيدەنتى ەلدى ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇرعىدان ءبىر مەزگىلدە جاڭعىرتۋدى ماقسات ەتكەنى جانە سول باعىتتا جۇمىس ىستەيتىنى ايقىن بولىپ وتىر. بۇل ۋاقىت تالابى ما, الدە مۇنىڭ باسقا دا سەبەپتەرى بار ما؟
– ەلىمىزدى ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇرعىدان جاڭعىرتۋ – ۋاقىت تالابى. قازاقستاندى جاڭا ۇردىستەرگە ساي دامىتۋ جانە قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالاسىن جاڭعىرتۋ ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باستاماسى بويىنشا قولعا الىنعانىن بىلەسىزدەر. سوڭعى جىلدارى وسى باعىتتا كوپ جۇمىس اتقارىلدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ ەلىمىزدى ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇرعىدان جاڭعىرتۋ جونىندەگى باستاماسىن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ايقىنداعان ساياساتتىڭ زاڭدى جالعاسى دەپ قابىلداۋ كەرەك.
سونىمەن قاتار ءار كەزەڭنىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىكتەرى مەن ۇردىستەرى بولادى. قازىر قوعام دا وزگەردى, ادامدار دا وزگەرۋدە. سوعان سايكەس بەيىمدەلىپ, لايىقتى ساياسي جۇيە قالىپتاستىرۋ قاجەت. بۇل – زامان تالابى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ءومىرىن جاڭعىرتپاي تابىستى ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتتى.
ساياسي جاڭعىرۋدىڭ باستى ماقساتى – مەملەكەتتىڭ تيىمدىلىگى مەن اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق دامىپ كەلە جاتقان ازاماتتىق قوعامنىڭ سىندارلى باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋ.
قازىر مەملەكەت باسقارۋ ىسىندە قوعامدىق پىكىردىڭ ماڭىزدىلىعى ارتا ءتۇستى. بۇل – وركەنيەتتى جولمەن ورلەۋدىڭ بىردەن-ءبىر كورىنىسى. ساياسي جاڭعىرۋ ۇدەرىسى وسى فورمۋلا بويىنشا داميتىن بولسا, ەكونوميكالىق رەفورمالارعا تىڭ سەرپىن بەرەدى. وسى ورايدا قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى, ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى باستاماسى جۇرتشىلىق تاراپىنان قولداۋ تاپقانىن اتاپ وتكەن ءجون.
«حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنا بىرنەشە مىندەت نەگىز بولدى. بىرىنشىدەن, بيلىك قوعامدىق ماڭىزى بار ماسەلە بويىنشا شەشىم قابىلداعاندا ازاماتتاردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ۇسىنىستارى مەن پىكىرىن ەسكەرۋى كەرەك. بۇل – «مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى – حالىق» دەگەن كونستيتۋتسيالىق قاعيدانىڭ ءىس جۇزىندەگى كورىنىسىنىڭ ءبىرى. ازاماتتار بيلىكپەن بىرگە شەشىم شىعارۋعا اتسالىسسا, جاۋاپكەرشىلىك سەزىمى دە كۇشەيەدى.
ەكىنشىدەن, قوعامدى الاڭداتقان ماسەلەلەرگە قاتىستى دەرەۋ ءۇن قاتۋ, بەيقامدىق تانىتپاۋ. بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى تۇلعالار, ەڭ الدىمەن, حالىققا قىزمەت ەتەتىنىن تۇسىنگەنى ءجون. سوندىقتان قوعامنىڭ سۇرانىسىنا سايكەس ءتيىستى شارالار قابىلداۋ – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نەگىزگى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى.
ۇشىنشىدەن, تۇرعىنداردىڭ تالاپ-تىلەكتەرىنە تەز جاۋاپ بەرۋ, بيۋروكراتياعا جول بەرمەۋ. بۇل اسىرەسە جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنە قاتىستى ماسەلە. ازاماتتار قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, تۇرمىستىق جاعدايىنا قاتىستى سۇراقتار بويىنشا كوبىنە اكىمدىكتەرگە جۇگىنەدى. اكىمدەر مەن جاۋاپتى قىزمەتكەرلەر مۇنداي وتىنىشتەردى بارىنشا تەز قاراستىرىپ, ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداۋى قاجەت.
تورتىنشىدەن, «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسىنىڭ اشىقتىعىن دا قامتيدى. باستى تالاپ – قۇجاتتارعا جانە اقپاراتقا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ, بيۋدجەت ماسەلەلەرىنە قاتىستى جۇمىستى اشىق جۇرگىزۋ, شەشىمدەردى جاريا تۇردە قابىلداۋ.
بەسىنشىدەن, قولعا الىنعان باستامالاردىڭ ءمان-ماڭىزىن جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ. كەي جاعدايدا قوعام ءۇشىن پايدالى شەشىم حالىققا دۇرىس تۇسىندىرىلمەي جاتادى. سونىڭ سالدارىنان ورىنسىز نارازىلىق تۋىنداۋى مۇمكىن. مەملەكەتتىك ورگاندار ءوز شەشىمدەرىنىڭ ماڭىزىن تۇسىندىرۋگە باسا ءمان بەرۋى ءتيىس.
بۇل رەتتە پرەزيدەنتىمىز ءوزى كوپكە ۇلگى كورسەتىپ كەلەدى. مىسالى, كەيبىر وتكىر ماسەلەلەرگە قاتىستى الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى پىكىرىن ءبىلدىرىپ, ىستەلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى حالىقتى تىكەلەي حاباردار ەتىپ وتىر.
توقەتەرىن ايتقاندا, «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى مەملەكەتتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتىپ, حالىق پەن بيلىك اراسىندا سىندارلى ديالوگ ورناتۋ ءۇشىن قاجەت. سونداي-اق حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمىن كۇشەيتۋدى كوزدەيدى. بۇل, ءوز كەزەگىندە, ەل ىشىندە ساياسي تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋعا, ەكونوميكامىزدى وركەندەتىپ, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەدى.
– ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, بۇگىنگىدەي الەۋمەتتىك جەلى قۋاتتى قۇرالعا اينالعان ۋاقىتتا قوعام ازاماتتىق بەلسەندىلىك پەن ساياسي-پوپۋليستىك بەلسەندىلىكتىڭ اراجىگىن اجىراتۋى ءۇشىن نە ىستەۋى كەرەك؟
– ورىندى سۇراق. سوڭعى جىلدارى, اسىرەسە جاھاندىق قارجى داعدارىسىنان كەيىن الەمدە پوپۋليستىك يدەيالار مەن اعىمدار كەڭ تاراپ كەلەدى. بۇل ۇردىسكە ءسىز ايتىپ وتىرعان الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ دە ىقپالى زور. كۇردەلى ەكونوميكالىق جانە ساياسي ماسەلەلەرگە قاتىستى وزدەرىنىڭ ءپريميتيۆتى ويلارىن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى ءجون-جوسىقسىز ايتا بەرەتىن ادامدار از ەمەس.
جالپى, پوپۋليستىك ۇستانىمداعى توپتاردىڭ قازىرگى تاڭدا ۇلكەن كۇشكە اينالىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. مۇنىڭ دالەلىن الەمنىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتەرىنەن, ەۋروپادان دا, امەريكادان دا تابا الامىز.
پوپۋليستىك يدەيانى ناسيحاتتاۋشىلار كوبىنە كۇردەلى جاھاندىق ماسەلەلەرگە قاتىستى تاياز ويلاپ, دايەكسىز شەشىمدەر ۇسىنادى. ماڭىزدى ماسەلەلەر كەشەندى جوسپارلار, جان-جاقتى ويلاستىرىلعان شارالار ارقىلى عانا شەشىلەتىنىن ەسەپكە المايدى. سەبەبى ولاردىڭ ماقساتى – الەۋمەتتىك تەڭدىك, ۇلتتىق نامىس سەكىلدى ۇعىمداردى پايدالانا وتىرىپ, حالىقتىڭ ەموتسياسىنا اسەر ەتۋ.
وسى رەتتە ۇلى ابايدىڭ: ء«بىر-اق سەكىرىپ شىعام دەپ, ءبىر-اق ىرعىپ تۇسەم دەپ, مەرتىگەدى, جاتادى» دەگەن وي ورامى پوپۋليستەردىڭ ءىس-ارەكەتىن ءدال سيپاتتايدى. ءار نارسەنىڭ ءوز ورنى, رەتى بار. كەز كەلگەن جالاڭ ۇرانعا ەرە بەرۋگە بولمايدى.
سونىمەن قاتار ءپوپۋليزمنىڭ ارتىندا, نەگىزىنەن, بەلگىلى ءبىر توپتاردىڭ بيلىككە قول جەتكىزۋ سياقتى جىمىسقى ويى تۇراتىنىن دا ۇمىتپاۋ كەرەك.
ال ازاماتتىق بەلسەندىلىك – قوعامعا قاجەت نارسە. بۇل قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك, دەموكراتيالىق مەملەكەت رەتىندە دامۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى. ازاماتتىق بەلسەندىلىك, ءسوزسىز, ساياسي بەلسەندىلىكتى قامتيدى, بىراق ونىڭ اۋقىمى كەڭ تۇسىنىك. ادامدار تەك ساياسي ماقساتتا عانا ەمەس, باسقا دا كوپتەگەن قوعامدىق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن بىرىگەدى.
ساياسي پوپۋليزم مەن ازاماتتىق بەلسەندىلىكتىڭ اراجىگىن اجىراتۋ ءۇشىن ازاماتتار ءار نارسەگە بايىپپەن, سىني كوزقاراسپەن قاراۋ كەرەك. ءتۇرلى اقپاراتتى نەمەسە ايتىلعان ويدى قوعامعا پايداسى بار-جوعى, شىنايىلىعى تۇرعىسىنان سارالاي بىلگەن ءجون. سوندا جالاڭ ءپوپۋليزمدى ناعىز ازاماتتىق بەلسەندىلىكتەن اجىراتا الامىز.
– قازىرگى تاڭدا مۇقتاج جانداردى قولداۋ ءۇشىن تىڭ باستامالار قولعا الىندى. الەۋمەتتىك كومەك كورسەتكەن دۇرىس. بىراق قوعامدا ماسىلدىقتىڭ ايتارلىقتاي دەڭگەيدە ەكەنى دە بايقالىپ جاتىر. ونى جويۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟
– راس, از قامتىلعان وتباسىلارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن ناقتى جۇمىستار اتقارىلۋدا. ولار مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋ الدىنداعى باعدارلاماسى مەن حالىققا ارناعان جولداۋىندا كورسەتىلگەن مىندەتتەردەن تۋىندايدى.
وكىنىشكە قاراي, كەيبىر ازاماتتار جۇمىسقا جارامدى بولسا دا مەملەكەتتەن الەۋمەتتىك كومەك الۋعا ۇمتىلادى. بۇل – ماسىلدىق پسيحولوگيا. كەزىندە اباي اتامىز دا مۇنى قاتتى سىناعان بولاتىن. سول كەزدە ۇلى ويشىل مۇنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن حالىقتى ەڭبەك ەتۋگە, كاسىپپەن اينالىسۋعا شاقىردى. قازىر دە بۇل سوزدەردىڭ وزەكتىلىگى جوعالعان جوق.
الەۋمەتتىك ماسىلدىق مەملەكەت دامۋىن تەجەيدى. ازاماتتار جۇمىس ىستەپ, تابىس تاپپاسا, ەلىمىز وركەندەمەيدى. سوندىقتان ۇكىمەت جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ ءۇشىن شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە جاعداي جاساپ وتىر. جاڭا كاسىپ تۇرلەرىن مەڭگەرۋگە مول مۇمكىندىك بار. ءوندىرىس ورىندارىندا بىلىكتى ماماندارعا دەگەن سۇرانىس جوعارى. ازاماتتار وسىنداي مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋى قاجەت.
بۇگىنگى زامان – باسەكەگە قابىلەتتىنىڭ زامانى. ءار ادام, اسىرەسە جاستار, ءبىلىم الۋعا, شەت ءتىلىن ۇيرەنۋگە, جاڭا كاسىپتى يگەرۋگە, وزگەلەردەن وزىق بولۋعا, تاجىريبە جيناقتاۋعا, دۇنيەتانىمىن كەڭەيتۋگە باسىمدىق بەرۋى ءتيىس. سوندا عانا قوعام دا داميدى, مەملەكەت تە وركەندەيدى. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا وسى ۇستانىمداردى ءسىڭىرۋىمىز كەرەك. ماسىلدىقتى جويۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى وسى.
– قازىر ەلىمىزدە جاس كادرلاردىڭ پرەزيدەنتتىك رەزەرۆى قۇرىلىپ جاتقانىن بىلەمىز. بىراق كەيىن بۇل باستاما سول رەزەرۆ كۇيىندە قالىپ قويماي ما؟ وسىعان قاتىستى ويىڭىزدى تارقاتىپ ايتىپ بەرسەڭىز.
– كەز كەلگەن قوعامنىڭ قوزعاۋشى كۇشى – جاستار. جاڭا يدەيا دا, تىڭ باستاما دا جاستاردان شىعادى. قازىر قازاقستان دامۋدىڭ كەلەسى كەزەڭىنە قادام باستى. سوندىقتان مەملەكەت باسقارۋ ىسىنە كادرلاردىڭ جاڭا بۋىنى كەلۋى ءتيىس. بۇل – ۋاقىت تالابى. ەلباسى دا, مەملەكەت باسشىسى دا بۇعان زور ءمان بەرۋدە.
ءار زاماننىڭ ءوز قايراتكەرلەرى مەن ءوز كادرلارى بولادى. بۇگىنگى تاڭدا بيلىككە كاسىبي بىلىكتى, حالقىنا ادال قىزمەت ەتەتىن, جاڭاشا ويلايتىن, ءادىل ءارى جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى جاس ماماندار كەرەك. پرەزيدەنت ۇسىنعان كادرلىق رەزەرۆ وسى ماقساتپەن قۇرىلىپ وتىر. بۇل – تالاپتى جاستار ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك.
جالپى, قازىرگى تاڭدا وركەنيەتتى مەملەكەتتەر ماتەريالدىق اكتيۆتەرىن ەمەس, ادام كاپيتالىن دامىتۋعا كۇش جۇمىلدىرۋدا. ويتكەنى كەز كەلگەن تابيعي رەسۋرستىڭ تاۋسىلاتىنى بەلگىلى. ال ازاماتتارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى ءبىلىمدى بولسا, عىلىممەن اينالىسسا, جاڭا تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيانى مەڭگەرسە, مۇنداي مەملەكەت وزىق دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلا الادى. مىسالى, دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ مالىمەتىنە سايكەس, قازىرگى الەمدە ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ 55 پايىزىن ادام كاپيتالى قامتاماسىز ەتەدى ەكەن. اقش-تا ۇلتتىق بايلىقتىڭ 76 پايىزىن ادام كاپيتالى قۇرايدى. باتىس ەۋروپا ەلدەرىندە بۇل كورسەتكىش – 74 پايىز. جاڭا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەسى تۋرالى ايتقاندا وسىنداي قۇندىلىقتى دارىپتەۋگە ءمان بەرگەن ءجون.
ادام كاپيتالى تىنىمسىز ىزدەنۋ, وقىپ-ۇيرەنۋ ارقىلى قالىپتاسادى. ءبىز دە وسى كوشتەن قالماۋىمىز كەرەك. ويتكەنى – ادام كاپيتالى يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى جانە ءبىلىم ەكونوميكاسىن قالىپتاستىرۋدىڭ باستى فاكتورى.
سوندىقتان پرەزيدەنتتىڭ كادرلىق رەزەرۆىن ەلىمىزدىڭ باسقارۋ جۇيەسىندەگى ادام كاپيتالىن دامىتۋدىڭ ءبىر تەتىگى رەتىندە قاراستىرعان ءجون. جاس ازاماتتار مەملەكەتتى وركەندەتۋگە تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
– پرەزيدەنت ەلباسىنىڭ سىندارلى سىرتقى ساياساتىن جالعاستىراتىنىن مالىمدەدى. دەيتۇرعانمەن, جاڭا گەوساياسي جاعدايلارعا بايلانىستى بەلگىلى ءبىر باعىتتارعا باسىمدىق بەرىلۋى مۇمكىن بە؟
– قازاقستان سىرتقى ساياساتتا اۋەل باستان كوپۆەكتورلى باعىتتى ۇستانىپ كەلەدى. بۇل – ۇلتتىق مۇددەمىزگە, تاۋەلسىزدىگىمىزدى ساقتاۋعا نەگىزدەلگەن ساياسات. مەملەكەت باسشىسى سىرتقى ساياساتتا ەلباسى بەلگىلەپ بەرگەن وسى باعىت-باعداردى جالعاستىراتىنىن ناقتى ايتتى.
كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياسات ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, حالىقارالىق بەدەلىمىزدى ودان ءارى نىعايتۋ, ستراتەگيالىق سەرىكتەستەرىمىزبەن ساياسي, ەكونوميكالىق جانە باسقا سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن قاجەت. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ كاسىبي ديپلومات بولعاندىقتان جانە وسى سالادا كوپ جىل قىزمەت ەتكەندىكتەن سىرتقى ساياساتتىڭ قىر-سىرىن وتە جاقسى بىلەدى.
قازاقستان ەگەمەن ەل رەتىندە تولىق قالىپتاسىپ, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بەلدى مۇشەسىنە اينالدى. الداعى ۋاقىتتا دا تاۋەلسىزدىگىمىزدى كۇشەيتىپ, مەملەكەتىمىزدى وركەندەتۋ ءۇشىن سىرتقى ساياساتىمىز ۇلتتىق مۇددەگە ساي جۇرگىزىلەتىن بولادى.
قازىر الەمدىك گەوساياسي جاعدايدان تۋىندايتىن جانە بىزگە اسەر ەتەتىن سىن-قاتەرلەر جوق ەمەس. كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق جانە اسكەري الەۋەتىنىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن دا ەستەن شىعارماۋىمىز قاجەت. حالىقارالىق قوعامداستىق رەسەي مەن اقش, اقش پەن قىتاي اراسىنداعى كۇردەلى قارىم-قاتىناستارعا, سيرياداعى, اۋعانستانداعى احۋالعا جانە باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەرگە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىر.
جاڭا گەوساياسي جاعدايدا ستراتەگيالىق سەرىكتەستەرىمىز – رەسەي, قىتاي, اقش, تۇركى جانە اراب الەمى, ەۋروپا ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرا بەرۋدىڭ ماڭىزى وتە زور. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى جاڭا بەلەسكە شىعاراتىنىنا ەشقانداي كۇمان جوق.
– تاياۋدا مەملەكەت باسشىسى لاتىن قارپىنە نەگىزدەلگەن قازاق الىپبيىنە قاتىستى پىكىر ءبىلدىرىپ, كەيبىر ولقىلىقتاردىڭ بار ەكەنىن ايتتى. دەمەك, ءالىپبيدىڭ بۇعان دەيىن بەكىتىلگەن نۇسقاسى قايتا قاراستىرىلاتىن بولدى عوي؟! وسىعان بايلانىستى ءوز ويىڭىزدى ورتاعا سالساڭىز؟
– ەلباسىنىڭ قازاق ءالىپبيىن لاتىن قارپىنە كوشىرۋ جونىندەگى باستاماسى – مەملەكەتتىك ماڭىزى بار ماسەلە. بۇل تاريحي شەشىم جۇرتشىلىق تاراپىنان قولداۋ تاپتى. قازىردىڭ وزىندە قوعامدىق ورىنداردا قازاقشا سوزدەردى لاتىن قارىپتەرىمەن جازۋ ءۇردىسى باستالىپ كەتتى. بىراق بىرىزدىلىك جوق. سونىڭ سالدارىنان ءبىر ءسوزدىڭ ءتۇرلى نۇسقالارى تاراي باستادى. مەملەكەت باسشىسى وسى جايتقا دەر كەزىندە نازار اۋدارىپ, ولقىلىقتى تۇزەتۋدى تاپسىردى. بۇل ءالىپبيدى قايتا جاساۋ دەگەن ءسوز ەمەس. تەك كەيبىر ارىپتەرگە قاتىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلۋى مۇمكىن.
جاڭا ءالىپبيدى جەتىلدىرۋگە عالىمدار مەن ءتىل ماماندارى جۇمىلدىرىلدى. ولارعا زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلىپ وتىر. سوندىقتان ونى جان-جاقتى ويلاستىرىپ شەشۋگە ءتيىسپىز. كەزىندە الاش قايراتكەرى احمەت بايتۇرسىن ۇلى «جاقسى ءالىپبي تىلگە شاق بولۋى كەرەك» دەگەن ەدى. ءدال قازىر ءبىز وسى قاعيداتتى باسشىلىققا الۋىمىز قاجەت. پرەزيدەنتىمىزدىڭ قازاق ءتىلىن ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالدىرۋ تۋرالى ايتقان ءسوزىن دە ەستەن شىعارماعان ءجون.
ءتىلسىز ۇلت بولمايدى. لاتىن قارپىنە نەگىزدەلگەن ءالىپبي ارقىلى انا ءتىلىمىزدىڭ اياسىن كەڭەيتىپ, ونى زامان تالابىنا ساي دامىتۋعا جول اشامىز. بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ جاڭا كوكجيەگى.
– قۇرمەتتى ماۋلەن ساعاتحان ۇلى, مازمۇندى اڭگىمەڭىزگە راحمەت. مەملەكەتىمىزدى دامىتۋ ءۇشىن اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا, قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى تۇشىمدى جاۋاپ الدىق.
– سىزدەرگە دە كوپ راحمەت. بيىل «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە 100 جىل تولىپ وتىر. بۇل – بۇكىل قازاق ءباسپاسوزى ءۇشىن ورتاق قۋانىش. عاسىر جاساعان باسىلىمنىڭ تورقالى تويى قۇتتى بولسىن!
گازەتتىڭ تاعىلىمدى تاريحى ۇلت زيالىلارىنىڭ ەل مۇددەسى جولىنداعى ەسەلى ەڭبەگىمەن باستالعانىن بىلەمىز. «ەگەمەندىكتەر» ءجۇز جىل بويى وسى ۇستانىمنان اينىماي, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ, ەل ەڭسەسىن تىكتەۋ, مەملەكەتتىلىگىمىزدى نىعايتۋ ءۇشىن كوپتەگەن يگى باستامالارعا ۇيىتقى بولدى.
بۇگىندە باس باسىلىم قوعامدى جاڭعىرتۋ ىسىنە دە اتسالىسىپ كەلەدى. گازەتىمىز الداعى ۋاقىتتا دا تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتۋعا, ەلىمىزدى وركەندەتۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوسا بەرەدى دەپ سەنەمىز.
ۇجىمدارىڭىزعا بەرەكە-بىرلىك, شىعارماشىلىق شابىت جانە مول تابىس تىلەيمىن!
اڭگىمەلەسكەن
ايبىن شاعالاق,
«Egemen Qazaqstan»