باقىتتىڭ كىلتى – بالادا

 ۇرىق دونورلىعى تەكتى بۇزادى

قازاقستانعا ەكۇ ءادىسى ەنگەن 24 جىلدا 15 مىڭنان استام ەرلى-زايىپتى اتا-انا اتانعان. الەمدە مۇنداي تاسىل­مەن 8 ميلليوننان اسا بالا ومىرگە كەلدى. دەگەنمەن, ەلى­مىزدەگى دەنەدەن تىس ۇرىق­تاندىرۋ (دتۇ) ءتاسىلى توڭى­رەگىندە شەشىلمەگەن تۇيت­كىلدى ماسەلەلەر از ەمەس.

ەكۇ ءادىسى وزدىگىنەن بالا سۇيە المايتىن ايەل مەن ەر­دىڭ ۇرىقتارىن جاساندى جول­مەن دەنەدەن تىس ۇرىق­تان­دىرىپ, پايدا بولعان ەم­بريون­دى ايەلدىڭ جاتىرىنا ورنالاستىرۋ ارقىلى جۇزەگە اسادى. الايدا, اتا­لىق نەمەسە انالىق ۇرىعى جارام­سىز جۇپتار دونور قولدا­نۋعا ءماج­بۇر. بەيرەسمي دەرەك­تەر­گە سۇيەنسەك, ەلىمىز­دە جىل سايىن 500-دەي جۇپ ۇرىق دو­نورىنىڭ كومە­گىنە جۇگىنەتىن كورىنەدى. دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ №624 بۇي­رىعى بويىنشا ءبىر دونوردان 20 بالانىڭ تۋىنا رۇقسات. ياعني ءبىر اتالىق نەمەسە انا­لىق ۇرىقتى كەز كەلگەن مۇقتاج پاتسيەنت پايدالانا الادى. تەك امان-ەسەن ومىرگە كەلگەن بالانىڭ سانى 20-عا جەتكەندە دونوردى پايدالانۋ توقتاتىلادى. بىراق ءبىزدىڭ ەلدە ۇرىق دونورىنىڭ ورتاق «قويماسى» جوق جانە ءبىر دونور ەكىنشى ەكۇ ورتالىققا بارىپ ۇرىق ساتا المايدى دەگەن تىيىم ەشبىر جەردە جا­زىل­ماعان. قازاقستاندا 25 ما­­مانداندىرىلعان ەكۇ ورتا­لىقتىڭ جۇمىس ىستەيتى­نىن ەسكەرسەك, ءبىر بيولو­گيا­لىق اكەدەن نەمەسە شەشەدەن تاراپ جاتقان ۇرپاق قانشاما؟!

«قازاقستاننىڭ تەرريتورياسى ۇلكەن بولعانىمەن ادامى از. ءبىر دونوردان تۋعان بالالاردىڭ ءجيى كەزدەسۋ ىق­تيمالدىعى جوعارى. سون­دىق­تان ءبىر ەركەكتىڭ ۇرىعىن بەس ايەلدەن اسىرىپ پايدالانباۋ كەرەك. بۇل ماسەلەنى ارىپتەستەرىمىزدىڭ اراسىندا تالاي رەت كوتەردىم. الايدا, زاڭ جۇزىندە دۇرىستايتىن ءالى ەشكىم بولعان جوق», دەي­دى «ەكومەد» كلينيكالار جە­لى­سىنىڭ عىلىمي ديرەكتورى, بەلگىلى ەم­بريولوگ-رەپرو­دۋك­تولوگ سال­تانات بايقوش­قاروۆا.

مىسالى, يتاليا 2004 جىلى ۇرىق دونورلىعى مەن سۋرروگات انا بولۋعا زاڭمەن تىيىم سالعان. كانادادا ءبىر عانا «ۇرىق قويماسى» بولىپ, وندا دونور ۇرىعىن اقىلى تاپسىرۋعا جول بەرىلمەيدى. ۇلىبريتانيادا ءبىر دونور تەك 10 بالانىڭ عانا بيولوگيالىق اكەسى بولا الادى. جاڭا زەلانديادا بۇل شەكتەۋ 4-كە دەيىن قىسقارتىلعان. اۋسترالياداعى ەرەجە ءار وڭىردە ءارتۇرلى بولعانىمەن, ءبىر دونوردى 5 وتباسىدان ارتىق قولدانباۋى ناقتى بەلگىلەنگەن. الايدا, ولار ءبىر دونورلىق ۇرىقتى ءبىر وتباسىنىڭ بارلىق بالالارىنا پايدالانا الادى. قىتايدا ءبىر ەر- ازاماتتىڭ دونورلىق ۇرىعى بەس ايەلدى عانا جۇكتى ەتە السا, امەريكادا 800 مىڭ تۇرعىنى بار ايماقتا ءبىر ادامنىڭ ۇرى­عى 25 بالانىڭ ومىرگە كەلۋىنە سەپتىگىن تيگىزەتىن كورىنەدى. ءبىر اكەدەن تاراعان بالالاردىڭ ءبىر-بىرىنە ۇيلەنۋ قاۋپى اتالعان ەلدەردى الاڭداتىپ وتىر. ال جەتى اتاعا دەيىن جۇپتاسپايتىن قازاق ءۇشىن زاڭنىڭ دۇرىستالۋى ءتىپتى دە كەرەك ەمەس پە؟! بۇعان ءدىنىمىزدىڭ ۇرىق دونورلىعىن قۇپتامايتىنىن قوسىڭىز...

ول ول ما؟! بۇگىندە قازاق قىزدارىنىڭ انالىق ۇرىعىنا شەتەلدىكتەردىڭ ارانى اشىلىپ تۇرعان سىڭايلى. جاقىندا تانىسىما قىتايدان ءبىر ازامات حابار­لاسىپ, قازاق قىزىنىڭ انالىق ۇرىعى كەرەك ەكەنىن, مۇمكىندىك بولسا قۇرساق (سۋرروگات) انا  جالداعىسى كەلەتىنىن ايتادى. ماسەلە وسى جەردەن باستالدى. ينتەرنەتتى اشتىق تۋرا وسىنداي قاجەتتىلىكتەگى ىزدەۋلەردەن كوز ءسۇرىن­دى. بىردە كەيىپكەرىڭنىڭ نىسپىسىن جا­سى­رساڭ, كەيدە جۋرناليست ەكەنىڭدى ايتپاي اقپارات جيناۋعا تۋرا كەلەدى. سونىمەن دونورعا سۇرانىسى ارتىپ تۇرعان جاقىن ماڭداعى «گەنوم-استانا» ەكۇ ورتالىعىنا باس سۇقتىق. ۇرىق دونورلىعى جانە قۇرساق انا بويىنشا جاۋاپتى مامانمەن جولىعىپ, سويلەسكەننەن كەيىن بۇل «ساۋدانىڭ» قىزىپ تۇرعانىنا كوزىمىزدى جەتكىزە باستادىق. اڭگىمەمىز ورتالىقتىڭ زاڭگەرىمەن جالعاستى. ء«بىز شە­تەلدىكتەرگە جاسىرىن ء(انونيمدى) دو­نور­لاردى ۇسىنامىز. ولارعا دونور­دىڭ بالا كەزىندەگى سۋرەتتەرى عانا كور­سەتىلەدى. ءبىلىمى, بويى, ءتۇرى تۋرالى اق­پا­رات بەرىلەدى. ورتالىعىمىزعا كە­لەتىن شەتەلدىكتەر كوپ. يتاليادان, مەك­سيكادان, قىتايدان بار. اتالىق ۇرىق دونورى دا بەرىلەدى. قىتايدا ارنايى وكىلىمىز جۇمىس ىستەيدى. قۇجاتتار زاڭ جۇزىندە سول ارقىلى جاسالادى», دەگەن زاڭگەر دايىن ەمبريوننىڭ دا ساتىلىپ جاتقانىن جەتكىزگەن ەدى, ەكىنشى ءبىر قىز­مەتكەر ونى جوققا شىعارىپ, ەمبريون ازىرگە تەك قازاقستان ازامات­تارىنا عانا ساتىلاتىنىن ايتتى. قىسقاسى, زاڭ تۇزەلمەيىنشە قازاقتىڭ بيولوگيالىق بالاسى قاي ەلگە, قانداي ۇلتتىڭ قۇرساعىندا كەتىپ جاتقانىن بولجاۋدىڭ ءوزى دە قور­قىنىشتى كورىندى...

كوبىنەسە دونوردىڭ كومەگىنە وتاسقان­دارىنا ۇزاق جىل بويى شىر ەتكەن شاقا­لاققا زار بولعان وتباسىلار شارا­سىزدان جۇگى­نەدى ەكەن. سوندىقتان دا ما­مان­دار ەر­لى-زايىپتىلارعا ۋاقىت جو­عالت­پاي, بىر­دەن رەپرودۋكتولوگقا بارۋعا كەڭەس بەرەدى.

بەدەۋلىك دياگنوزى ءبىر جىلدان سوڭ قويىلادى

ۇلىن ۇياعا, قىزىن قياعا قوندىرعان اتا-انانىڭ ەندىگى جەردەگى ارمانى نە­مەرە, جيەن ءسۇيىپ, ۇرپاقتارىنىڭ قى­زىعىن كورۋ ەكەنى انىق. الايدا بولا­شاققا ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ باس قۇراعان جاس جۇبايلاردىڭ بارلىعى بىردەن بۇل قىزىققا جەتە بەرمەيتىنى تاعى بار. وسىن­دايدا ەڭ الدىمەن كەلىندى كىنا­لايتىن ءبىزدىڭ قازاق ءتاۋىپ ىزدەپ تەنتىرەپ, ەمشى ىزدەپ ەسى شىعىپ كەتەدى. ال مەديتسينادا ونىڭ جاۋابى دايىن. ەگەر ۇيلەنگەن جۇپ ءبىر جىلدىڭ ىشىندە بالالى بولماسا, ولارعا رەسمي تۇردە بەدەۋلىك دياگنوزى قويىلادى. دەمەك ەرلى-زايىپتىلار ءبىر جىلدان سوڭ وزدەرى تىركەلگەن ەمحاناعا بارىپ قارالىپ, وتباسىن جوسپارلاۋ ورتالىعىنا جولداما الۋى ءتيىس. وندا ءبىر ۋاقىتتا ەر مەن ايەلدىڭ دەنساۋلىعى تەك­سەرىلىپ, قاجەتتى ەم-دومدار جاسالادى. بۇل باسقىشتا دا وزدىگىنەن بالا كوتەرە الما­عاندار كۆوتا كەزەگىنە قويىلىپ, ەكۇ جاساتۋعا كەڭەستەر بەرىلەدى.

«قازىرگى كەزدە بالالى بولماۋعا ەر مەن ايەلدىڭ ۇلەسى تەڭ. ءبىزدىڭ مەنتاليتەت بويىنشا ەر-ازاماتتار جىنىستىق قا­رىم-قاتىناسقا تۇسە السا, دەنى ساۋ دەپ وي­لايدى. بۇل – وتە قاتە ۇعىم. ەرلەردىڭ ۇرىق السىزدىگى وتە كوپ كەزدەسەدى. بۇعان كوز­دى جۇمىپ قاراۋعا بولمايدى. قازىر تەك ەركەكتىڭ بەلسىزدىگىنەن بالا سۇيە الماۋ 40 پايىزعا جەتتى. سوندىقتان ءبىز ءبىرىنشى كەزەكتە ەرلەردىڭ ۇرىعىن تەكسەرەمىز», دەيدى «ەكومەد استانا» كلي­نيكاسىنىڭ مەديتسينالىق ديرەكتورى الماز يبراگيموۆ. ونىڭ ايتۋىن­شا, بۇعان كوپ جاعدايدا ءومىر سال­تى­نىڭ وزگەرۋى, دۇرىس تاماقتانباۋ, ەكو­لوگيانىڭ بۇزىلۋى سياقتى كوپتەگەن فاك­تور سەبەپ بولاتىن كورىنەدى. 

«مەن 23 جاسىمدا تۇرمىسقا شىق­تىم. 2-3 ايدان سوڭ تولىق تەكسەرۋدەن ءوتىپ, ساۋ بالالى بولۋدى جوسپارلاي باس­تادىق. ءبىر جىلعا جەتپەيتىن ۋاقىت وت­كەندە تاعى دا گينەكولوگتاردى ىزدەي باس­تادىم. ماعان باستاپقى بەدەۋلىك, كۇيەۋىمە قۋىقاستى بەزىنىڭ قابىنۋى, ۇرىق ءالسىز دەگەن دياگنوز قويىلىپ, نۇر-سۇل­تانداعى جەكە كلينيكادا جارتى جىلداي اقىلى كەشەندى ەم قابىلدادىق. ودان كوتەرمەگەن سوڭ دياگنوستيكالىق لاپاروسكوپيا دا جاساتتىم. ناتيجەسىندە جاتىر تۇتىكشەلەرى اشىق بولىپ شىقتى. ەمحانا مەنى 3 جىلدان سوڭ عانا وتباسىن جوسپارلاۋ ورتالىعىنا جىبەردى. ونداي ورتالىقتىڭ بارىن بىلمەدىم, گينەكولوگتار دا ايتپاعان. وكىنىشكە قاراي, ونداعى ەم-دومدار دا بىزگە كومەكتەسپەدى. تەككە ۋاقىتىمىزدى جوعالتىپ جاتقانىمدى ءبىلدىم. ءسويتىپ 6 جىل وتكەننەن كەيىن عانا ەكۇ جاساتۋ ويىنا كەلىپ, «ەكومەد» ورتالىعىنداعى رەپرودۋكتولوگ-دارىگەر الماز يبراگيموۆكە باردىق. اللاعا شۇكىر, ەكۇ بىردەن ءساتتى بولىپ, شاڭىراق كوتەرگەنىمىزگە 7 جىل تولعاندا اتا-انا اتان­دىق», دەيدى ەلوردالىق شولپان (وزگەرتىلدى) ەسىمدى 31 جاستاعى كەلىنشەك.

بىرنەشە جىلدان بەرى قازاقستاننىڭ حالىق ءجيى ورنا­لاس­قان اۋدان, قالا­لارىندا تەگىن قابىل­داۋ وتكىزىپ جۇرگەن ال­ما­تى قا­لا­سىن­­داعى رەپرو­دۋك­تيۆ­تى مەدي­تسي­نا ينس­­تي­تۋ­­تى­نىڭ گينە­كو­لوگ-رەپرودۋك­تو­لوگى ءلاززات ايت­قوجينا ون­داعى جاع­داي­لاردىڭ دەمو­گرا­فيا­عا كەرى ىق­پال ەتىپ وتىر­عانىن ايتادى. «ايماقتاردى ارا­­لاپ كەڭەس بەرگەن كەزدە, ەڭ الدىمەن ەر­لى-زايىپتىلاردىڭ ساۋاتسىزدىعىنا كۋا بولدىم. 10 جىل بالاسى بولماسا دا ءۇيىنىڭ جانىنداعى گينەكولوگقا بارىپ جۇرە بەرەتىن ايەلدەر بار. ەكىنشى ماسەلە – قارجىنىڭ جوقتىعى. ولاردىڭ ۇلكەن قالالارعا كەلىپ تەكسەرىلۋگە ماتەريال­دىق مۇمكىندىكتەرى مۇلدە جوق», دەيدى ول.

ايەلدىڭ انالىق ۇرىعى شەكتەۋلى. سون­دىقتان 35 جاستان كەيىن ەكۇ دا  ناتيجەلى بولا بەرمەيتىنىن ايتقان رەپرودۋكتولوگتار ۋاقىت جوعالتپاي سەبەپتەرىن انىقتاۋدى ەسكەرتەدى. «وتباسىن قۇرعا­نى­مىزعا 8 جىل بولدى. ءبىر جىل وتەر-وتپەستە ءوزىم تىركەلگەن ەمحانادان جول­دا­ما الىپ,  وتباسىن جوس­پارلاۋ ورتا­لىعىنا بار­دىم. وندا كۇيەۋىم ەكەۋىمىزدى دە تەك­سەردى. جولداسىما قۋىق- استى بەزى­نىڭ قا­بىنۋى جانە ينفەكتسيا بار دەپ جارتى جىل ەمدەدى. ماعان جاتىر تۇتىكشەسى جار­تىلاي بىتەلگەن دەپ دياگنوز قويىپ, لاپار­وسكوپيا جاسادى. كوپ ويلانباي ەكى جىلدان سوڭ قىتايعا ەكۇ جاساتۋعا بار­دىق. قىرۋار قاراجات جۇمسادىق. ءساتسىز بولدى. قازىر ەسەپتەپ قاراسام, بۇل ەلىمىزدە 5 رەت ەكۇ جاساتۋعا بولاتىن اقشا ەكەن. وسىدان كەيىن دارىگەرلەر ەكى جاتىر تۇتىكشەسىن دە كەسىپ تاستاۋعا ءماج­بۇر بولدى. سودان كەيىن عانا مەم­لەكەت­تەن كۆوتا الىپ, وزىمىزدەگى ەكۇ ورتا­لىقتاردىڭ بىرىنە باردىق. ول دا ءساتسىز اياقتالدى. ءۇشىنشى رەت وتكەن جىلى قايتا اقىلى ەكۇ-عا باردىق. بارلىق كورسەتكىشتەر جاقسى بولسا دا بالا ءسۇيۋ با­قىتى بۇيىرمادى. كەيدە قانشا ۋاقىت پەن قاراجاتتى, كۇش-جىگەرىڭدى جۇمساساڭ دا اللا بۇيىرتپاسا ەشكىم كومەكتەسە المايدى ەكەن. بىراق كۇدەر ۇزگەنىمىز جوق. الدا تاعى دا باعدارلامادان قايتا ءوتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەيدى استانالىق 33 جاستاعى جۇلدىز (وزگەرتىلدى) ەسىمدى كەلىنشەك.     

ءمامس كۆوتا ماسەلەسىن شەشە مە؟

2010 جىلدان باستاپ دتۇ تەحنولوگياسىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولىنىپ, تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ شەڭبەرىنە ەنگىزىلدى. ءسويتىپ 2010 جىلى – 100, 2011 جىلى – 350 كۆوتا, 2012-2014 جىلدارعا جەكە-جەكە 600 كۆوتا ءبولىندى. 2015 جىلعا – 820, 2016 جىلعا 813 كۆوتا قاراستىرىلسا, 2017 جىلدان بيىلعا دەيىن جىل سايىن 900 كۆوتادان بەرىلدى. بىراق بۇل ءبىز ءسوز باسىندا ايتقان بالا سۇيە الماعان جۇپتاردىڭ سانىنا تىپتەن ماڭايلامايتىنى انىق. كۆوتانىڭ مار­دىمسىزدىعى بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارىندا تالاي رەت كوتەرىلسە دە كوبەيە­تىن ءتۇرى جوق.

رەپرودۋكتولوگ مامانداردىڭ كەيبىرى بىزدە دە يزرايلدەگى سياقتى العاشقى ەكۇ مەملەكەتتىڭ قارجىسىمەن جاسال­سا دەگەندى ايتسا, كەيبىرى مىندەتتى الەۋمەت­تىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدان ۇل­كەن ءۇمىت كۇتەدى. «كۆوتامەن كوپ ماسە­لە شە­شىلمەۋى مۇمكىن, ويتكەنى بۇل قىم­بات تەح­نولوگيا. مىسالى, رەسەيدە مەديتسي­نالىق ساقتاندىرۋ ارقىلى ءبىر ايەل ەكى رەت تەگىن ەكۇ جاساتىپ جاتىر. ءبىز دە سون­داي­عا جەتەمىز دەپ ويلايمىن», دەيدى س.بايقوشقاروۆا.

«الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ قورى» كەاق تالداۋ جانە بولجاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى مارينا فالەەۆانىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, بۇل ءالى بولا­شاق­تىڭ ەنشىسىندەگى شارۋا. «ەكۇ ءمامس جۇيەسىندە جۇرگىزىلەدى. كۆوتالار­دى كوبەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بىراق ناقتى سانىن ايتا المايمىز», دەيدى ول.

بولاشاقتا بەدەۋلىك بولماۋى مۇمكىن

رەپ­رو­دۋكتو­لوگتار «XIX عاسىردا عى­لىمعا جاسالعان توڭكەرىس» دەپ سانايتىن دتۇ ءادىسىن العاش رەت 1976 جى­لى كەمبريدج ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ في­زيولوگى روبەرت ەد­ۆاردس ەنگىزگەنى بار­شاعا ءمالىم. ەكى جىل وتكەن سوڭ تۇڭ­عىش رەت وسى تا­سىل­مەن لوندوندا لۋيزا براۋن ەسىم­دى قىز تۋعان-دى. 9 جىل بو­يى با­لا سۇ­يە ال­­ما­عان لەس­لي مەن­ دجون براۋن­دار شا­­­­­­­ڭى­راعىن شات­­تىققا بو­­­لە­­گەن «قۇ­تى­­­دا­عى قىز» 28 جا­­سىندا ءوزى تا­بي­عي جول­مەن انا اتان­دى. وسىلايشا ەكۇ ار­قىلى ومىرگە كەلگەن بالالاردىڭ دەن­­­ساۋلىعى تابيعي جول­­مەن تۋعاندار­دان ايىرماشىلىعى بول­­­مايتىنى دالەل­دەن­گەننەن كەيىن 32 جىلدان سوڭ عا­نا روبەرت ەدۆاردس­كە نوبەل  سىيلىعى بە­رىلەدى. ال ەلى­مىزدە 22 جىل بۇرىن ەكۇ ارقىلى دۇنيەگە كەلگەن الماتى­لىق الەسيا شين تابي­عي جولمەن بالا كوتەرىپ, 15 قازاندا ۇل بالانىڭ انا­سى اتاندى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, دەنەدەن تىس ۇرىقتاندىرۋ ءادىسى, اتى اي­تىپ تۇرعانداي, تابيعي جولمەن ءبىر-بىرىنە كەزدەسە المايتىن اتالىق جانە انا­لىق ۇرىقتى دەنە سىرتىندا ارنايى تۇتىكشەلەر ارقىلى قوسادى. بۇل ءادىستىڭ انانىڭ بويىنا تابيعي بىتكەن بالادان ايىرماشىلىعى دا وسىندا.

بەدەۋلىك پەن بەلسىز­دىككە بەتپە-بەت كەلەتىن وتباسى سانى­نىڭ جىلدان جىلعا ارت­قانىنا قارا­ماستان رەپ­رودۋكتيۆتى مەدي­­تسي­نانىڭ مۇم­كىندىگى دە جوعارىلاپ كەلەدى. بۇگىندە ەلىمىزدە گەنەتيكالىق تال­داۋ جاساۋ ارقىلى ەمبريونداردى جا­تىرعا ورنالاستىرۋدان بۇرىن بالا­نىڭ دەنساۋلىعىن تولىق تەكسەرۋگە بولادى. بۇل تەحنولوگيا حروموسومالىق اۋىت­قۋلاردى دا انىقتايدى. ال الەمدەگى سوڭ­عى جاڭالىقتار تىپتەن قىزىقتى. بۇل تۋرالى بىزگە رەپرودۋكتولوگ-دارىگەر الماز يبراگيموۆ ايتىپ بەردى.

«امەريكا, ۋكراينا سياقتى بىرنەشە ەلدەردە قولدانىسقا ەنگىزىلگەن «يادرونى تاسىمالداۋ» دەگەن جاڭا تەحنولوگيا بار. كوپ جاعدايدا جاسى ۇلعايعان ايەل­دەردىڭ انالىق ۇرىعى ءالسىز نەمەسە جا­رامسىز بولىپ شىعادى. وسىندايدا وسى ساپاسى تومەن انالىق ۇرىقتىڭ يادروسى جاس دونور ايەلدىڭ انالىق ۇرىعىنا كوشىرىلەدى دە, بولاشاق انانىڭ انالىق ۇرىعىن جانداندىرادى. بۇل جەردە جاسۋشادان دونوردىڭ گەنەتيكالىق ماتەريالى الىنىپ تاستالاتىندىقتان تۋاتىن بالانىڭ گەنىنە دونوردىڭ ەشقانداي قاتىسى بولمايدى. تاعى ءبىر وزىق تەحنولوگيا – ونكولوگياعا شالدىققان ادامنىڭ ۇرىعىن حيميالىق ەمنەن بۇ­رىن قاتىرىپ, ساقتاپ الىپ, ناۋقاس ساۋىق­قان سوڭ ەكۇ باعدارلاماسىنان وتۋگە مۇمكىندىك جاساۋ جانە ايەلدىڭ انالىق بەزىن الىپ, ەمدەلگەن سوڭ قايتا ورناتۋ. نەگىزىندە ونكولوگيا انىقتالعان كەزدە وسى اقپارات مىندەتتى تۇردە پاتسيەنتكە اي­تىلۋى ءتيىس. وكىنىشكە قاراي, بىزدە ون­كولوگ مامانداردىڭ كوپشىلىگى بۇعان كوڭىل ءبولىپ جۇرگەن جوق. رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينانىڭ سوڭعى ءبىر جاڭالىعى – ۇرىعى مۇلدە جوق كىسىلەردىڭ باعانالىق جاسۋشاسىن پايدالانىپ زەرتحانادا ۇرىق ءوسىرىپ شىعارۋ. بۇل ءالى سىناق دەڭ­گەيىندە. قولدانىسقا ەنەتىن بولسا بولاشاقتا ەشبىر ادام بەدەۋلىك, بەلسىز­دىك ماسەلەسىنە تاپ بولمايدى دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى», دەيدى الماز يبراگيموۆ.

بالا – وتباسىنىڭ شاتتى­عى, ماحاببات­تىڭ دانەكەرى. ال دەن­ساۋلىق – اللادان بەرىلگەن امانات. ءومىر سالتىنىڭ دۇرىس بول­ماۋى, ەكولوگيانىڭ بۇزىلۋى جانە تابيعي تازا تاماق ونىمدەرىنىڭ ازايۋى سياقتى كوپتەگەن فاكتورلاردان دۇنيەنى دەندەگەن دەرتتىڭ ءتۇرى دە كوبەيگەنى راس. دەي تۇرعانمەن ويناپ ءجۇرىپ وت باسىپ, بايقاماي ورعا قۇلاپ جاتاتىن جاس­تار دا كەزدەسەدى. بىرەۋلەر بالا تىلەپ كۇ­نى-ءتۇنى قۇدايعا جالبارىنسا, جولدان تاپقان بالانى جولعا تاستاپ كەتىپ جات­قان كوكەك انالار قانشاما؟! بالانىڭ جوق­تى­عىنان شايقالعان شاڭىراق تا از ەمەس. جاراتۋشىنىڭ سىناعى ءارتۇرلى. ەشكىم­دى كىنالاۋعا كەلمەس. تەحنولوگيا قانشالىقتى قارىشتاپ دامىدى دەگەنمەن ءوز دەنساۋلىعىمىزعا جاۋاپتى بولۋ تەك ءوز قولىمىزدا سياقتى...

 مايگۇل سۇلتان,

«Egemen Qazaqstan»