«حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى – بۇل ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىنا ارقاۋ بولعان باعىتتاردىڭ ءبىرى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل تۇجىرىمداماسى كوپتەگەن ماسەلەگە قوزعاۋ سالىپ, قالىڭ ەل تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ وتىر.
ءيا, بيلىك بۇقاراعا بارىنشا جاقىن بولۋى كەرەك. شەنەۋنىكتەر الدىنا كەلگەن ادامعا شەكەسىنەن قاراماي, قايتا ماسەلەسىن شەشىپ بەرۋگە ۇمتىلۋى ءتيىس. پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعان پىكىردى مىنە, وسى ەكى اۋىز سوزگە سىيدىرۋعا بولادى. ءبىزدى قۋانتاتىنى, ايتىلعان ءسوز ءىس جۇزىندە دە جۇزەگە اسىپ جاتىر. وعان مىسالدى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى.
قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى جولداۋىندا مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ءرولىن نىعايتۋ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ, حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرىن كەڭىنەن ءسوز ەتتى. جولداۋدا قازىرگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايعا جان-جاقتى, تەرەڭ تالداۋ جاساپ قانا قويماي, ونىڭ شەشۋ جولدارىن دا كورسەتىپ بەردى.
پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا سوت پەن قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە, بيزنەستى دامىتۋعا, قارجى رەسۋرستارىن دۇرىس بولۋگە, حالىققا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋگە, ەل ايماقتارى اراسىنداعى تەڭسىزدىكتى جويۋعا جانە حالىقتى تولعاندىرىپ جۇرگەن باسقا دا ماسەلەلەرگە ەرەكشە كوڭىل ءبولدى. ناقتى مىسالدار كەلتىرىپ, پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن دا ۇسىنىپ وتىر. مىسالى, «7-20-25» باعدارلاماسىمەن پاتەر الۋ ءۇشىن كوپ بالالى وتباسىنىڭ ايلىق تابىسى 320 مىڭ تەڭگەدەن كەم بولماۋى كەرەك. بۇل تابىسى از وتباسىلار پاتەرگە قول جەتكىزۋى قيىن دەگەن ءسوز. سوندىقتان وسى جىلدان باستاپ «باقىتتى وتباسى» اتتى جاڭا باعدارلاما ۇسىنىلدى. وسى باعدارلاما نەگىزىندە جىل سايىنعى پايىزدىق ۇستەماقى 2 جانە باستاپقى جارنا 10 پايىزدان اسپايدى. بۇل اي سايىنعى تولەمنىڭ ارزان بولۋىنا ىقپال ەتىپ, جاعدايى ورتالاۋ وتباسىلاردىڭ باسپانالى بولۋىنا جول اشادى.
پرەزيدەنت ءبىلىم بەرۋ ىسىنە مەملەكەتتىڭ دامۋىنداعى ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە سالا رەتىندە قاراپ, وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى, قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ءبىلىم بەرۋدەگى الشاقتىعى سياقتى ماسەلەلەردى ورىندى كوتەردى. مەملەكەت باسشىسى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كاسىپتىك باعدارلاۋ ساياساتىن ەنگىزۋدى, سول ارقىلى ونى ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىستارىنا بەيىمدەۋدى جۇكتەدى. سونداي-اق پرەزيدەنت جاس مامانداردى اۋىلعا جىبەرۋدىڭ تەتىكتەرىن ويلاستىرۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جوعارى وقۋ ورىندارى جۇمىسىنىڭ ساپاسى مەن عىلىمي-زەرتتەۋلەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن نازاردان تىس قالدىرمادى.
جولداۋدىڭ تاعى ءبىر كوڭىل قۋانتارلىق تۇسى, ول – پرەزيدەنتتىڭ قوعام مەن بيلىكتىڭ ءوزارا ىقپالداسقان ءىس-قيمىلىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە ەكپىن بەرىپ, ازاماتتاردى اشىق ديالوگقا شاقىرۋى.
پرەزيدەنت شەشىمىن كۇتىپ تۇرعان ماسەلەلەردى دە قالىس قالدىرعان جوق. مىسالى, سوڭعى 5 جىلدا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى قاجەت ەتەتىندەر 77 مىڭ ادامنان 1,4 ملن ادامعا جەتكەنىن جانە وعان بولىنەتىن قارجىنىڭ 2017 جىلدان باستاپ 17 ەسە وسكەنىن اتاپ ءوتتى.
ەلىمىزدەگى قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ مەن ۇلتارالىق بايلانىستى جەتىلدىرەتىن ءتىل ماسەلەسىنە دە ەرەكشە توقتالىپ, بۇل جونىندە: «ەلىمىزدەگى ەتنوستىق توپتاردىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىن دامىتۋعا جاعداي جاساي بەرەمىز. قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى ءرولى كۇشەيىپ, ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالاتىن كەزەڭى كەلەدى دەپ ەسەپتەيمىن. بىراق مۇنداي دارەجەگە جەتۋ ءۇشىن ءبارىمىز داڭعازا جاساماي, جۇمىلا جۇمىس جۇرگىزۋىمىز كەرەك» دەدى.
وسى ءتارىزدى وزەكتى, شەشىمىن كۇتىپ تۇرعان ماسەلەلەردىڭ بار ەكەنىن اشىق ايتا كەلە, ولاردى شەشۋدىڭ ۇتىمدى جولدارىن ۇسىنعان مەملەكەت باسشىسى ەندى ۇكىمەت پەن اكىمدەردىڭ قىزمەتى نەگىزىنەن حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا قوسقان ۇلەسى بويىنشا باعالاناتىنىن ەسكەرتتى.
ارينە قالىڭ ەلدىڭ جۇرەگىنە جول تابۋ دا وڭاي ەمەس. ول ءۇشىن بيلىك پەن حالىق اراسىندا اشىق ديالوگقا قۇرىلعان التىن كوپىر بولۋى كەرەك. وسى جاعىنا كوبىرەك كوڭىل ءبولىپ جۇرگەن قاسىم-جومارت توقاەۆ كوپ ۋاقىتىن بۇقارامەن كەزدەسۋگە, اشىق-جارقىن پىكىر الماسۋعا, ەلدىڭ جاعدايىمەن جاقىننان تانىسۋعا ارناپ ءجۇر.
ق.توقاەۆتىڭ مەملەكەت باسشىسى رەتىندەگى قىزمەتىنىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلىگى – ونىڭ ءار ءسوزى, ءار قادامى, ءار شەشىمى جانە ءاربىر ءىسى ارقىلى حالىققا جاقىنداۋعا ۇمتىلۋى.
پرەزيدەنتتىڭ ۇلىقتاۋ راسىمىنەن كەيىن ارادا ەكى اپتا وتەر-وتپەس ارىس قالاسىندا توتەنشە جاعداي ورىن العانى بەلگىلى. اپات بۇكىل حالىقتىڭ قابىرعاسىن قايىستىرىپ, ونداعان مىڭ ادام باسپاناسىنان ايىرىلىپ, ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتتەردى پانالاپ جاتقان قيىن ساتتە ق.توقاەۆ ەلوردادا تىنىش وتىرا المادى. دەرەۋ شىمكەنتكە ۇشىپ كەلىپ, ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتتە حالىقتىڭ جاعدايىن سۇراپ, قامكوڭىل ەلگە باسۋ ايتتى. جارىلىس كەزىندە جاراقات العانداردى ىزدەپ اۋرۋحاناعا باردى, ءالى قاۋىپتىڭ بەتى قايتپاعانىنا قاراماستان اسپاننان سنارياد جاۋىپ تۇرعان, وتقا ورانعان ارىس قالاسىنا بارىپ, جاعدايدى ءوز كوزىمەن كوردى.
قيىن شاقتا جانىنان تابىلعان, ءبىراۋىز جىلى ءسوزىن اياماي سۇيەنىش بولعان پرەزيدەنتكە تەك ارىستىقتار عانا ەمەس, بۇكىل قازاق ەلى ءدان ريزا بولدى. كوپشىلىك «توقاەۆ ارىسقا جاڭادان سايلانعان, وڭ-سولىن ەندى تانىپ كەلە جاتقان پرەزيدەنت رەتىندە بارىپ, ناعىز حالىقتىق كوشباسشى رەتىندە ورالدى» دەپ پىكىر ءبىلدىرىپ جاتتى. بۇگىندە پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ ارىس قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا بەرگەن ۋادەسى ورىندالدى. قالانى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالۋعا جاقىن. بيلىك ەشكىمدى قيىن جاعدايدا قالدىرماۋعا كۇش سالىپ جاتىر.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاعى ءبىر كەلەلى, جۇيەلى, ءسوز ەتۋگە تۇرارلىق ءىسى – قارىزدىڭ قۇرساۋىندا قالعان كوپ بالالى وتباسىلارعا جەڭىلدىك جاساعانى. ياعني, نەسيەسىن تولەي الماي جۇرگەن بەس ءجۇز مىڭنان استام قازاقستاندىقتىڭ قارىزىنا پرەزيدەنت جارلىعىمەن كەشىرىم جاسالدى. بۇل شىن مانىندە ەشكىم كۇتپەگەن جەڭىلدىك ەدى. بانك الدىنداعى بەرەشەگىن وتەي الماي جۇرگەن مىڭداعان ادام ءبىر كۇندە موينىنداعى قارىزىنىڭ قامىتىن شەشىپ, جەڭىلدەپ قالدى. وسى ازاماتتاردىڭ ارقايسىسىنىڭ 300 مىڭ تەڭگەلىك بورىشتىق جۇكتەمەسى وتەلدى. بۇل ءبىر رەتتىك ءىس-شارا بولعانىمەن, بيلىك حالىقتىڭ بەتالدى قارىزعا باتۋىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا باسقا دا شەشىمدەر قابىلداپ جاتىر. قازىر تۇتىنۋشىلىق نەسيە بەرۋدىڭ تالاپتارىن كۇشەيتۋ, نەسيە بەرۋدىڭ شارتتارىن تۇتىنۋشىنىڭ ىڭعايىنا قاراي جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا زاڭ جوبالارى ازىرلەنۋدە.
سونداي-اق قىركۇيەك ايىندا پرەزيدەنتتىڭ جاستار كادرلىق رەزەرۆىنە ىرىكتەۋ باستالدى. بۇل باستاما بىلىكتى ءارى ءبىلىمدى جاستاردىڭ ەلدى دامىتۋ, مەملەكەتتى باسقارۋ ىسىنە بەلسەندى ارالاسۋىنا جول اشۋىمەن قۇندى. مۇنان بولەك 6 قىركۇيەكتە پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ العاشقى وتىرىسى ءوتتى. وندا ەلدەگى قوردالانعان پروبلەمالار اشىق تالقىعا سالىنىپ, الداعى رەفورمالاردىڭ جوسپارىن قۇرۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس باستالدى. ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى – قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستاندى دەموكراتيا داڭعىلىنا قاراي باستايتىن سەنىمدى ءارى توتە جولى دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتا الامىز.
جالپى, ازاماتتىق قوعام قالىپتاستىرۋدىڭ العىشارتتارى مىنە, وسىنداي ءىس-ارەكەتتەردەن باستاۋ السا كەرەك. كەز كەلگەن ادامعا تەڭدىك تانىتىپ, كەڭدىك كورسەتۋ ەڭ الدىمەن ادامنىڭ سانالىلىعىن بىلدىرەدى. ال سانالى ادامدارمەن ءومىر دە ماندىرەك بولادى. جۇرەكتەرگە جول تابۋ, كىسىنىڭ كوڭىلىنەن شىعۋ – قازاققا ءتان قاسيەت دەسەك, ءبىزدىڭ قازاق وسىناۋ قاسيەتىمەن كوپ نارسەنى وڭتايلى شەشىپ وتىرعان. «جانىمدى الساڭ دا پەيىلىمدى الما» دەگەن قوناقجاي حالىق وسىناۋ كەڭپەيىل كوڭىلىنىڭ, جومارت جۇرەگىنىڭ ارقاسىندا نەبىر اۋمالى-توكپەلى قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردەن امان ءوتتى. قورشاعان ورتاعا قۇرمەتپەن قاراپ, ءبىر-ءبىرىنىڭ جان-جۇرەگىن ايتقىزباي-اق تۇسىنىسەتىن ەلدەردە عانا بەرەكە بولادى. ەندەشە پرەزيدەنت جولداۋى جۇكتەگەن مىندەتتەرگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, ونداعى ايتىلعان ءاربىر ءسوزدىڭ استارىنا ءۇڭىلىپ, ماعىناسىنا ءمان بەرەتىن بولساق جانە ونىڭ ورىندالۋىنا ءبارىمىز بىردەي اتسالىسساق, ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى قۇجاتتا ايتىلعان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» بولۋدىڭ دا اۋىلى الىس ەمەس.
امان جايىمبەت,
جۋرناليست