باتىس قازاقستان فەرمەرلەرى سۋبسيديا سۇرايدى

مەملەكەتىمىز ءوزىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىن قولداۋ ماقساتىندا بىرنەشە سۋبسيديا بەكىتكەن. اۋىل كاسىپكەرىنە ۇلكەن قولداۋ بولىپ وتىرعان وسىنداي جوبالاردىڭ ءبىرى – ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ جانە مال شارۋاشىلىعىن قولداۋ باعدارلامالارى.

بىراق وسى كەرەمەت باعدارلامانىڭ قۋاتىن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ شارۋالارى تولىق كورە الماي وتىر. نەگە؟!

ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ باعدارلاماسى اياسىندا شارۋاشىلىقتار ساتىپ العان اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكانىڭ 25%-ى, قازىلعان قۇدىق پەن ورناتىلعان كۇن پانەلدەرى 80%-عا دەيىن سۋبسيديالانادى. بۇدان باسقا ءسۇت-تاۋارلى فەرماسىنىڭ قۇرىلىسى (25%), ءىرى قارا مالىن بورداقىلاۋ الاڭى (25%), جىلىجاي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى (25%) جانە ت.ب. اوك جوبالارى دا سۋبسيديالانۋعا جاتادى.

بىردەن ايتايىق, بۇل – ۇلكەن كومەك! مەملەكەتتىڭ وسىنداي قولداۋى ارقاسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭسەسىن كوتەرىپ, جاپپاي دامىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز – كەرەمەت جوبانىڭ كەيبىر كەم-كەتىگى حاقىندا.

 بىلتىرعى قارىز بيىل وتەلدى

- ءبىزدىڭ وبلىستا اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, مال شارۋاشىلىعىنىڭ ونىمدىلىگىن جانە ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋدى سۋبسيديالاۋ باعدارلاماسى بويىنشا قارالعان قاراجات كولەمى جىل سايىن قاجەتتى مولشەرگە جەتپەي قالادى. بىراق جەتىسپەگەن قاراجات رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ءبولىنىپ, تاۋاروندىرۋشىلەرگە تولەنىپ كەلدى. ماسەلەن, 2017 جىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن 3143,3 ملن. تەڭگە قاراجات جەتپەگەندىكتەن, قوسىمشا 998,0 ملن. تەڭگە قاراجات رەسپۋبليكادان ءبولىنىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنان تۇسكەن وتىنىمدەر تولىق قاناعاتتاندىرىلدى, - دەيدى باتىس قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جاسۇلان حاليۋللين.

2018 جىلى دا وسىنداي جاعداي بولعان. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارالعان 3464,0 ملن. تەڭگە تۇسكەن وتىنىمدەردى تولىق قاناعاتتاندىرمادى. قوسىمشا 1125,0 ملن. تەڭگە جەتپەي, جىل قورىتىندىسىندا ول قارجى كرەديتورلىق بەرەجاق بولىپ قالىپتاستى. وسى بەرەجاق 2019 جىلى مال شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋ ءۇشىن وبلىسقا بولىنگەن 3264,0 ملن. تەڭگە قاراجات ەسەبىنەن بيىلعى جىلدىڭ باسىندا تولەندى. ەندى قالعان 2139,0 ملن. تەڭگە قاراجات جىل باسىنان بەرى تاۋاروندىرۋشىلەردەن تۇسكەن وتىنىمدەرگە تولەنىپ, تولىقتاي يگەرىلدى.

- قازىردىڭ وزىندە وسى باعدارلاما بويىنشا قاراجات جەتىسپەگەندىكتەن 2 مىڭنان استام شارۋاشىلىق 1600,0 ملن. تەڭگە سۋبسيديا كۇتىپ وتىر. جىل سوڭىنا دەيىن بۇل بەرەجاق 3500 ملن.تەڭگەگە جەتىپ قالادى, - دەيدى جاسۇلان جولدىباي ۇلى.

 قولداۋ مولداۋ بولسا

ارينە, اۋىل شارۋالارى مەملەكەت كومەگىن دەر كەزىندە العانى جاقسى عوي. دەگەنمەن, باتىس قازاقستان وبلىسىندا قالىپتاسقان وسى جاعداي ءبىر نارسەنى انىق كورسەتىپ تۇر: وڭىردە اۋىل شارۋاشىلىعى كۇرت دامىپ كەلەدى. قازاقستان بويىنشا ەت باعىتىنداعى مالدىڭ 20%-ىن ءوسىرىپ وتىرعان اق جايىقتىڭ الەۋەتى بۇدان دا ۇلكەن.

ستاتيستيكاعا كوز سالايىق: وبلىستا اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ سانى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2016 جىلى ولاردىڭ سانى 5367 بولسا, 2018 جىلى 7852-گە جەتتى. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ باعدارلامالارىنا قاتىساتىن تاۋاروندىرۋشىلەردىڭ سانى دا ءوستى دەگەن ءسوز عوي.

- وبلىستا مال باسى سانى دا, وندىرىلەتىن ءونىم كولەمى دە ۇدايى ءوسىپ كەلەدى. بۇگىندە 630,3 مىڭ باس ءىرى قارا, 1325,2 مىڭ باس قوي مەن ەشكى, 196,4 مىڭ باس جىلقى بار. 2018 جىلى تىرىلەي سالماعى 92,6 مىڭ توننا ەت, 234,9 مىڭ توننا ءسۇت جانە 172,5 مىڭ دانا جۇمىرتقا وندىرىلگەن. وبلىس ءوز تۇرعىندارىن ەتپەن تولىق قامتاماسىز ەتەدى, 2018 جىلى 2419,2 توننا ءىرى قارا ەتى جانە 634,0 توننا قوي ەتىن شەتەلدەرگە ەسكپورتتادىق, - دەيدى باتىس قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جاسۇلان حاليۋللين.

ەكسپورتتان بولەك, جىل سايىن كورشىلەس اتىراۋ, ماڭعىستاۋ, اقتوبە جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنا تىرىلەي مال جانە ەت تۇرىندە 20,0 مىڭ توننادان استام تىرىلەي سالماقتا ەت تاسىمالدانادى.

باتىس قازاقستان وبلىسىندا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ الەۋەتى وتە زور. 2022 جىلعا دەيىن سيىر سانىن 1,2 ملن.-عا, ۇساق مالدى 3 ملن.-عا جانە جىلقىنى 400 مىڭنان استامعا دەيىن كوبەيتۋدى كوزدەپ وتىر. تىرىلەي سالماقتاعى ەت ءوندىرىسى كولەمىن 200 مىڭ توننادان, ءسۇتتى 500 مىڭ توننادان اسىرۋعا, جۇمىرتقا ءوندىرىسىن 180 ملن. داناعا دەيىن جەتكىزىپ, ەكسپورتقا باعىتتالاتىن ءىرى قارا مال ەتىن 8000 تونناعا, قوي ەتى كولەمىن 1500 تونناعا جەتكىزۋ جوسپارلانعان. بۇعان وبلىستىڭ جايىلىمدىق جانە شابىندىق جەر كولەمى جەتكىلىكتى.

ءيا, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ مال شارۋاشىلىق الەۋەتى وتە زور دەدىك. قازىردىڭ وزىندە ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا وندىرىلەتىن جالپى ءونىم كولەمىنىڭ 60%-دان استامى مال شارۋاشىلىعىنا تيەسىلى. ەندى تەك ۋاقىتىلى تولىق كولەمدە اگروقۇرىلىمداردىڭ وتىنىمدەرىن تولىقتاي قامتاماسىز ەتەتىن مەملەكەتتىك قولداۋ قاجەت.

جوعارىدا اتالعان كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن 2020-2022 جىلدارى مەملەكەت تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, سونىڭ ىشىندە ەگىن شارۋاشىلىعى, مال شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريالىق شارالاردى جۇرگىزۋگە باتىس قازاقستان وبلىسىنا 46,6 ملرد.تەڭگە, سونىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعىن قولداۋعا 39,9 ملرد.تەڭگە قاراجات قاجەت.

 جەدەل جاردەم كەرەك

- بىلتىر وسى باعدارلاما اياسىندا اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىمدى جاڭارتىپ, سۋبسيديا الدىم. بيىل دا «كازاگروقارجى» اق-نان ليزينگ ارقىلى زاماناۋي ەكى دجون دير كەشەنىن الۋدى جوسپارلاعان ەدىم. بىراق ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا باعدارلاماسىنا تامىز ايىنان باستاپ ءوتىنىش بەرۋ مۇمكىن ەمەس بولىپ شىقتى. سەبەبى بيىلعا بولىنگەن قاراجات تولىق يگەرىلگەن. مەملەكەتتىك باعدارلاما بار, بىراق قارجى جوق بولعاندىقتان ونىڭ يگىلىگىن كورە الماي وتىرمىز, - دەيدى تەرەكتى اۋدانىنداعى «ايسۇلۋ» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ماعاۋيا زاينۋللين.

ءدال وسىنداي قيىندىققا تاسقالا اۋدانىنداعى بەلدى شارۋاشىلىقتىڭ ءبىرى «تاskala-Et Bko» جشس دا تاپ بولعان.

- ءبىز تاسقالا اۋدانى بىرلىك ەلدىمەكەنىندە ءبىر مەزەتتە 5,0 مىڭ باس مال بورداقىلاۋعا ارنالعان كەشەن قۇرىلىسىن باستادىق. وعان 1,3 ملرد. تەڭگە ءوز قاراجاتىمىزدى جۇمسادىق. قۇرىلىس قازان ايىندا اياقتالۋى ءتيىس ەدى. قۇرىلىسپەن قاتار, تاۋارلى شارۋاشىلىقتارعا 230 باس اسىل تۇقىمدى بۇقاشىق قوستىق. الايدا, ساتىپ العان وسى بۇقاشىقتار ءۇشىن سۋبسيدياعا تاپسىرعان ءوتىنىم 2 اي مەرزىم وتسە دە, دەمەۋقارجى الا الماي وتىرمىز. بۇل قيىندىق ءوز كەزەگىندە قۇرىلىس مەرزىمى كەشىگۋىنە, بورداقىلاۋعا قويۋ ءۇشىن بۇقاشىق ساتىپ الۋعا كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىر. وتكەن جىلى دا تۇقىمدىق تۇرلەندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەنىمىز ءۇشىن تاپسىرعان ءوتىنىمىز تەك 6 ايدان كەيىن عانا قاناعاتتاندىرىلعان ەدى, - دەپ قىنجىلادى جشس جەتەكشىسى ن.جۇماشەۆ.

ال اقجايىق اۋدانىندا ەدىلباي قويىن ءوسىرۋشى ا.بايانوۆ قىسقى ازىعىن دايىنداۋ ءۇشىن اسىل تۇقىمدى مالىنىڭ ءبىر بولىگىن ساتۋعا ءماجبۇر بولعان.

- 2018 جىلى اسىل تۇقىمدى قوي وسىرگەنىم ءۇشىن 3,5 ملن. تەڭگەگە ءوتىنىم بەردىم. الايدا, بۇل باعىتقا قارالعان قارجى تولىق يگەرىلدى دەپ, تيەسىلى سۋبسيديانى 6 اي وتكەن سوڭ, بيىل ءساۋىر ايىندا تولەدى. وسىنداي جاعداي بيىل دا قايتالانا ما دەپ قورقامىن. سۋبسيديانىڭ ۋاقىتىلى بەرىلمەۋى اسىل تۇقىمدى مال باسىن كوبەيتۋگە, ودان ءارى دامىتۋعا مۇمكىندىك تۋعىزباي وتىر, - دەيدى فەرمەر.

P.S. باتىس قازاقستان وبلىسىندا سۋبسيديانى كۇتىپ سەرگەلدەڭگە تۇسكەن تەك بۇلار ەمەس. سۋبسيديالاردىڭ ۋاقىتىلى بەرىلمەۋى جانە وبلىسقا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا بولىنەتىن قاراجات كولەمى جەتكىلىكسىز ءبولىنۋى سالدارىنان زيان تارتىپ وتىرعان شارۋالاردىڭ سانى 2 مىڭعا جۋىق. جوعارىدا ايتىلعانداي, بەرەشەك كولەمى جىل سوڭىنا دەيىن 3,5 ملرد. تەڭگەگە دەيىن جەتەدى دەيدى ماماندار. بيىل قۇرعاقشىلىق بولدى. الدا قىلىشىن سۇيرەتكەن قىس كەلە جاتىر. باتىسقازاقستاندىق شارۋالار مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا ساي سۋبسيديالاردىڭ تولىق تولەنۋى ءۇشىن ۇكىمەتتەن كومەك سۇرايدى.

باتىس قازاقستان