جۇما, 29 ناۋرىز 2013 1:09
POS-تەرمينال تۋرالى نە بىلەمىز؟
ساۋدا سالاسىنا جاڭا ءادىس-ءتاسىل, جاڭا لەپ كەلگەلى قاشان. كوبىمىز ونى كۇيبەڭ تىرلىكتىڭ كولەگەيىنەن كورە دە بەرمەيمىز. ايتپاعىمىز – ەلدەگى زامانالىق ءىرى ساۋدا ورىندارىنداعى ەسەپ ايىرۋشىنىڭ تولەم تەرمينالى (POS-تەرمينال). ماسەلەن, ەلورداسى استانانىڭ وزىندەگى ۇلكەن ساۋدا ۇيلەرىنىڭ بەس-التاۋىندا عانا تولەم تەرمينالدارى بار. ولار كوپشىلىككە بەلگىلى – «Metro», «Magnym», «Paمستور», «گرين», «كەرۋەن» سىندى ساۋدا ورىندارى.
جۇما, 29 ناۋرىز 2013 1:09
POS-تەرمينال تۋرالى نە بىلەمىز؟
ساۋدا سالاسىنا جاڭا ءادىس-ءتاسىل, جاڭا لەپ كەلگەلى قاشان. كوبىمىز ونى كۇيبەڭ تىرلىكتىڭ كولەگەيىنەن كورە دە بەرمەيمىز. ايتپاعىمىز – ەلدەگى زامانالىق ءىرى ساۋدا ورىندارىنداعى ەسەپ ايىرۋشىنىڭ تولەم تەرمينالى (POS-تەرمينال). ماسەلەن, ەلورداسى استانانىڭ وزىندەگى ۇلكەن ساۋدا ۇيلەرىنىڭ بەس-التاۋىندا عانا تولەم تەرمينالدارى بار. ولار كوپشىلىككە بەلگىلى – «Metro», «Magnym», «Paمستور», «گرين», «كەرۋەن» سىندى ساۋدا ورىندارى.
شىندىعىنا كەلسەك, بۇگىنگى تاڭدا ەڭ قىمبات تاۋار ۋاقىت بولىپ قالدى. تۇتىنۋشىنىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەپ, قولايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن ساۋدا ورىندارىندا كاسسالىق اپپاراتتاردى تولەم تەرمينالدارى بىرتىندەپ ىعىستىرىپ شىعارىپ بارادى. ويتكەنى تولەم تەرمينالى ەسەپ ايىرىسۋ بويىنشا ءبىر ساتتە بىرنەشە وپەراتسيانى قاتار اتقارادى. مۇنىمەن بىرگە, زاماناۋي امبەباپ اپپارات تۇتىنۋشىنىڭ بانكتىك تولەم كارتىشكەسىمەن دە لەزدە ەسەپ ايىرىسا الادى. سونداي-اق, تۇراقتى تۇتىنۋشىلارعا ءتۇرلى پايىزدىق جەڭىلدىكتى دە اۆتوماتتى تۇردە جىلدام جاسايدى.
وتكەن جىلدىڭ سوڭىنا تامان ەل ۇكىمەتى قالتاعا بۋدا-بۋدا اقشانى سالىپ ءجۇرۋدى ءمۇمكىندىگىنشە شەگەرىپ, ساۋدا نۇكتەلەرىنە جاپپاي تولەم تەرمينالدارىن ورناتۋدى قالاعان ەدى. بۇعان وپەراتسيانى جۇزەگە اسىراتىن بانكتەردىڭ كەيبىرى دايىن بولماي شىقتى. راسىندا, يگىلىگى مول بۇل ىسكە بانكتەر عانا ەمەس ساۋدا ورىندارى مەن ونداعى شاعىن كاسىپكەرلەر, سونداي-اق تۇتىنۋشى حالىقتىڭ ۇلكەن بولىگى دە مۇلدەم ءازىر ەمەس. تىپتەن تولەم تەرمينالدارىن كورمەگەن, بىلمەگەن, ۇقپاعاندارى دا بارشىلىق. سوندىقتان جاڭا جۇيەنى جاپپاي قولدانىسقا ەنگىزبەس بۇرىن, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى POS-تەرمينالدىڭ نەمەنە ەكەندىگى مەن ونىڭ تولىق قىزمەت مۇمكىندىگىن ەل-جۇرتقا جان-جاقتى تانىستىرىپ, تيىمدىلىك تۇستارى مەن جاقسى قىرلارىن دۇرىس ۇقتىرعان قۇپ سەكىلدى.
دايىندىقسىز شارا داعدارىسقا شىرمايدى
استانادا 10 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ تۇرعان «الەم» ساۋدا ورتالىعىندا نەگىزىنەن جەكە تۇلعالار جۇمىس ىستەيدى. ياعني جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك بىلاي تۇرسىن, ولاردىڭ اراسىندا جەكە كاسىپكەرلىگىن كۋالەندىرگەندەردىڭ ءوزى تىم از. اتالعان ساۋدا ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى (اتى-ءجونىن كورسەتپەۋىمىزدى سۇرادى) وسى جاعدايعا بايلانىستى مۇنداعى ساۋدا نۇكتەلەرىندە تولەم تەرمينالدارىن ورناتۋ ءالى ەرتە ەكەنىن ايتادى. وندا تىپتەن, ازىق-ءتۇلىك پەن كوكونىس ساتاتىندار قاتار ءتىزىلىپ, 1-1,5 مەتر جەردى عانا جالعا الىپ وتىر. راسىندا, ول نۇكتەلەردىڭ يەلەرى جەكە كاسىپكەرلىگىن كۋالەندىرگەنىمەن, ونىڭ ءاربىر نۇكتەسىنە تولەم تەرمينالىن ورناتۋ مۇمكىن ەمەس سياقتى. ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى وسىعان مەڭزەدى.
اتالعان ساۋدا ورتالىعىنىڭ ەكىنشى قاباتىندا نەگىزىنەن كيىم-كەشەك ساتاتىن ءتۇرلى كولەمدەگى ساۋدا دۇڭگىرشەكتەرى (بۋتيكتەر) ورنالاسقان. دۇڭگىرشەك يەلەرىنىڭ دەنى تولەم تەرمينالى بويىنشا قىزمەت كورسەتۋ شاراسى تۋرالى مۇلدە بىلمەيدى دە. تەك تەلەديدار مەن راديودان تام-تۇمداپ ەستىگەن اقپاراتتارى تولەم تەرمينالىنىڭ نە ەكەنىن, ونى قالاي پايدالانىپ, ودان ەلگە جانە ونىڭ وزىنە قانداي پايدا كەلەتىنىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ, ۇعۋىنا ازدىق ەتىپ وتىرعانى انىق. وركەنيەتتىڭ ءبىر ورنەگى سانالاتىن تولەم تەرمينالىنا ءوتۋ شاراسىن كاسىپكەرلەرمەن قاتار, مۇقىم ەلگە كەشەندى تۇردە دۇرىس ءتۇسىندىرۋ, نانىمدى ناسيحاتتاۋ شاراسىن قولعا العان ءجون ەكەنىن تاعى قايتالايمىز. ايتپەسە, كورمەگەن, بىلمەگەن, تانىماعان جاڭالىققا جۇرتتىڭ ءبارى ۇدەرە ۇركىپ قاراۋى ىقتيمال. نەگىزى, تاۋ سۋىنداي تاسقىندى تالاپ, جاڭالىقتىڭ جاقسىلىعىن كورىپ-ءبىلىپ, پايداسىنا كوزى جەتكەندە عانا تۋاتىنىن قاپەرگە العان دۇرىس-اۋ.
سونىمەن, ءبىز تىلدەسكەن كيىم-كەشەك دۇڭگىرشەگىنىڭ يەسى گۇلميرا ماسىعۇتقىزى استاناعا جاقىندا قونىس اۋدارىپ, جەكە بيزنەسىن كەرەكۋدەن ەندى كوشىرىپ جاتىر ەكەن. سوعان وراي ءالى كاسسالىق اپپاراتى دا, جەكە كاسىپكەرلىگىن كۋالەندىرەتىن قۇجاتى دا جوق. بىراق كەرەكتى قۇجاتتىڭ ءبارىن جاساپ جاتىر. تولەم تەرمينالىنان جالپىلاما تۇسىنىگى بار. بۇل جۇيەدەن ءبىر ۇققانى, ودان ەل بيۋدجەتىنە دە, جەكە كاسىپكەرگە دە, ساتىپ الۋشىعا دا پايدا بولماق. مۇنداي جۇيەنىڭ زاڭدىق نەگىزدە عانا جۇمىس ىستەيتىنىنە نانعىسى كەلەدى. سوندىقتان, تولەم تەرمينالىنىڭ تابيعاتىن ءتۇبىرلى ءتۇسىندىرىپ, تيىمدىلىگى مەن پايداسىنا كوزىن جەتكىزسە ءوز ساۋدا ورنىندا ورناتىلۋىنا قارسى ەمەس.
كەلەسى ءبىر ساۋدا دۇڭگىرشەگىنىڭ يەسى بولىپ تابىلاتىن كۇلان زايىتقىزى تولەم تەرمينالى تۋرالى ەستىمەگەن, ول تۋرالى ەشتەمە بىلمەيدى. ويتكەنى گازەت وقىمايدى, تەلەديدار قارامايدى, راديو تىڭدامايدى (بۇل جەردە جاڭالىقتار مەن اقپاراتتاردى ايتىپ وتىرمىز). اپايىمىزدىڭ جەكە كاسىپكەرلىك كۋالىگى دە, كاسسالىق اپپاراتى دا بار. بىراق ساۋدا ناشار, كيىم-كەشەك, زات الۋعا كەلۋشىلەر تىم سيرەك. سوندىقتان, اپايىمىزدى تولەم تەرمينالىنان گورى «ساۋدا ورنىم جابىلىپ, تابىس كوزىم مۇلدە توقتاپ قالمايدى ما؟» دەگەن وي كوبىرەك مازالايدى. شىندىعىن ايتقاندا, «ارتەم» بازارىنداعى ساۋدا نۇكتەسى جالاقىسىنىڭ ءوزىن جابۋعا جەتپەي جابىلىپ قالىپتى. قازىرگى 60 شارشى مەتردى قۇرايتىن «الەم» بازارىنداعى نۇكتەسى دە سول كەپتى كيە مە دەپ كۇيزەلەدى, كەيۋانا.
ال ەلورداداعى «ورتالىق بازار», «كوك», «بيىك شانحاي» سىندى بازارلارداعى اشىق-شاشىق «جابايى» ساۋدالار جونىندە ايتپاساق تا بولادى. ايتكەنمەن, استانا تۇرعىندارىنىڭ بىرقاتارىن بازار تۇتىنۋشىلارى تۇرعىسىندا سوزگە تارتتىق. تولەم تەرمينالىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزى جونىندە جالپى ءتۇسىنىك العان ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك جاڭا جۇيەنى جاتسىنىپ, ونى پايدالانۋدان باس تارتقان جوق. كەرىسىنشە, قالتاعا بۋدا-بۋدا اقشا سالىپ جۇرگەننەن كورى, بانكتىك ءبىر كارتىشكەمەن تولەم جاساعان ابزال ەكەندىگىن ايتتى. دەمەك ولارعا تولەم تەرمينالى تۋرالى جارناما دۇرىس جەتپەي جاتىر. وسى ورايدا تولەم تەرمينالدارىن ساۋدا نۇكتەلەرىنە ورناتقىسى كەلەتىن بانكتەر مەن كاسىپكەرلەر ءوز پايداسىن ەسەلەۋى ءۇشىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەگەنى ءجون-اۋ دەگەن پايىم كەلەدى. ايتپەسە, جان-جاقتى دايىندىقسىز شارا جاڭا جۇيەنى داعدارىسقا شىرماۋى ابدەن ىقتيمال.
جاڭالىقتىڭ جاقسىلىعىن جاسىرمالىق
بۇل ءسوزدى «كەرۋەن» ساۋدا ورتالىعىنداعى Galmart سۋپەرماركەتىنىڭ باس ادمينيستراتورى ميراس ءسابيتوۆ ايتتى. ماماننىڭ دەگەنىنە سەنسەك, قۇلقىن سارىدەن ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن جەتى بىردەي تولەم تەرمينالىندا ۇزدىكسىز ساۋدا جۇرەتىن ورىننىڭ تۇتىنۋشىلارىنىڭ 30 پايىزدان استامى العان ازىق-ت ۇلىگىنە تولەمدى بانكتىك كارتىشكەمەن جاسايدى ەكەن. ەلورداداعى سول جاعالاۋ اكىمشىلىك اۋدان بولعاندىقتان, اتالعان ازىق-ت ۇلىك سۋپەرماركەتىنىڭ قىزمەتىن نەگىزىنەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ ورتالىق اپپاراتىنىڭ ماماندارى تۇتىنادى. سونداي-اق, استانانىڭ ەسىل اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ دەنى باقۋاتتى ادامدار ەكەنى دە ايان. سۋپەرماركەتتىڭ ساۋداداعى تاسىنىڭ كۇن وزعان سايىن ورگە دومالاۋىنىڭ قۇپيا-سىرى وسىندا-مىس.
Galmart سۋپەرماركەتىنىڭ اشىلعانىنا بار-جوعى جىل تولىپتى. سوندا دا, اۋەل باستان ىسكە قوسىلعان تولەم تەرمينالىمەن جۇمىس ىستەۋ قالىپتى جاعدايعا اينالىپ ۇلگەرگەن. تەرمينالداردى بانكتەر اكەلىپ ورناتقان. ازىرشە, تەرمينالدار «حالىق بانكى» مەن «قازكوممەرتسبانكتىڭ» تولەم كارتىشكەلەرىنە قىزمەت ەتەدى ەكەن. وكىنىشكە قاراي, وتاندىق بانكتەردىڭ بىرقاتارىنا حابارلاسىپ, تولەم تەرمينالدارى تۋرالى پىكىرلەرىن الا المادىق. وعان قوسا, جوعارىدا اتى اتالعان ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ جەتەكشى مەنەدجەر ماماندارى قاراپايىم سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋدەن باس تارتىپ, قوجايىننىڭ ارنايى رۇقساتىنا قاراي سىلتەدى. ال قوجايىندى ورنىنان تابۋ ءبىزدىڭ ەلدە قيامەت-قايىم ەكەنى تاعى بەلگىلى.
تولەم تەرمينالى تۋرالى توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى – جاڭالىقتىڭ جاقسىلىعىن جاسىرعانداي بولۋ, بانك پەن كاسىپكەرگە جانە تۇتىنۋشىعا, ياعني ءۇش تاراپقا دا پايداسىن ەمەس, كەسىرلى زيانىن تيگىزىپ تۇر دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. سوندىقتان جاڭالىقتىڭ جاقسىلىعىن جارنامالاۋعا, اقىن مۇقاعالي ايتقانداي: «اسىعۋ كەرەك, اسىعۋ كەرەك, اسىعۋ…».
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».