ماقسات – ماڭگىلىك ەل بولۋ

جۇما, 22 اقپان 2013 7:28

ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قا­زاق­ستان حالقىنا ارناعان «قازاقستان-2050» Cتراتەگياسىنىڭ باستى ماقساتى – ەلىمىزدە XXI عاسىردىڭ ورتاسىنا وراي جالپىعا بىردەي ەڭبەك قوعامىن قۇرىپ, ەڭ دامىعان 30 ەل قاتارىنا كىرۋ. ستراتەگيا مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنداعى ۇلكەن ءبىر بەلەستى ايقىنداپ بەرگەن, كەلەشەگىمىزدىڭ باعدارشامى ىسپەتتى بولىپ وتىر. مىنا جاھاندانۋ زامانىندا جول ۇزاق جانە اۋىر. ەگەر باراتىن جولدى, الدىمىزداعى باستى ماقساتتار مەن مىندەتتەردى, وعان اپاراتىن نەگىزگى باعىتتاردى انىقتاپ الماساق, قوعام دا, ادام دا اداسۋى, ارتىق كۇش جۇمساپ شارشاپ, شالدىعۋى مۇمكىن.

جۇما, 22 اقپان 2013 7:28

ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قا­زاق­ستان حالقىنا ارناعان «قازاقستان-2050» Cتراتەگياسىنىڭ باستى ماقساتى – ەلىمىزدە XXI عاسىردىڭ ورتاسىنا وراي جالپىعا بىردەي ەڭبەك قوعامىن قۇرىپ, ەڭ دامىعان 30 ەل قاتارىنا كىرۋ. ستراتەگيا مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنداعى ۇلكەن ءبىر بەلەستى ايقىنداپ بەرگەن, كەلەشەگىمىزدىڭ باعدارشامى ىسپەتتى بولىپ وتىر. مىنا جاھاندانۋ زامانىندا جول ۇزاق جانە اۋىر. ەگەر باراتىن جولدى, الدىمىزداعى باستى ماقساتتار مەن مىندەتتەردى, وعان اپاراتىن نەگىزگى باعىتتاردى انىقتاپ الماساق, قوعام دا, ادام دا اداسۋى, ارتىق كۇش جۇمساپ شارشاپ, شالدىعۋى مۇمكىن.

تاريحتان بەلگىلى, وتكەن عاسىردىڭ 60-جىل­دارىندا تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىز­گەن ازيا, افريكاداعى دۇرىس جول, وڭ باعىت تاڭداپ العان ەلدەر وسى جارتى عا­سىر ىشىندە كەشەگى وتارلى ەلدەن ەكونومي­كاسى دامىعان, حالقىنىڭ ءال-اۋقاتى ارت­قان ەلدەر قاتارىنا قوسىلدى. ال ءوز جو­لىن دۇرىس تاڭداي الماعان قانشاما ەل كۇنى بۇگىنگە دەيىن جوقشىلىق پەن كە­دەيشىلىكتە, باسقا ەلدەرگە تاۋەلدى جاع­دايدا ءومىر سۇرۋدە. سوندىقتان, «قازاق­ستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ ءبىزدىڭ ەلى­مىز­دىڭ العا دامۋىندا الاتىن ورنى ەرەكشە.سوناۋ 1997 جىلى ەلباسىمىز ن.ءا.نا­زار­باەۆ «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىن ۇسىنعاندا الدىمىزعا قويىپ وتىرعان مىندەتتەر قول جەتپەس ارمان, قيالداي بولىپ كورىنگەنى راس. قوعامدا ستراتەگيانىڭ ورىندالۋىنا سەنبەۋشىلىك پىكىر كوپ بولدى. ەلباسىمىزدىڭ سارا باسشىلىعىنىڭ ارقاسىندا «قازاقستان-2030» ستراتە­گيا­سىنىڭ باسىم باعىتتارى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالدى. مۇنى زامان اعىمىنا كوزى ءجىتى, كوڭىلى جۇيرىك ماماندانعان ەكونوميكالىق ساراپشىلار عانا ەمەس, بۇكىل ەل, قاراپايىم حالىق مويىنداپ وتىر. وسى جىلدارى قازاقستان ساياساتتا بول­سىن, ەكونوميكادا بولسىن, الەۋمەتتىك سالادا بولسىن وزگەلەرگە ۇلگى بولاتىنداي دارەجەدە العا دامىدى. ەل, قوعام وزگەردى, زامانعا دەگەن, كەلەشەككە دەگەن كوزقاراس وزگەردى, جاڭا وي, سانا-سەزىم قالىپتاستى. ەلىمىز دۇنيە ءجۇزى قاۋىمداستىعى الدىندا الدى-ارتىن ويلاي بىلەتىن, كەلەشەگىن بولجاي بىلەتىن, الەمدەگى بولىپ جاتقان قۇبىلىستاردى تالداي بىلەتىن, قۇندى يدەيا­لار مەن ۇسىنىستاردى قولداي بىلەتىن, ءوز شەكاراسى بار, ءوزىنىڭ بەت-بەينەسى, ۇستانىمى, ەكونوميكالىق ۇلگىسى, ساياسي باعىتى بار, قيىن كەزەڭدەرگە قور جيناعان, الەم ەلدەرى مويىنداعان, ۇلتارالىق دوستىعى مەن ساياسي تۇراقتىلىعى بەرىك ورناعان مەملەكەت بولىپ ەڭسە تىكتەدى.ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ «قازاق­ستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ جەتىستىكتەرىن جان-جاقتى قورىتىندىلاپ, الدىمىزعا ايقىن مىندەتتەر قويدى. قازاق ەلىن جاڭا دا تىڭ سەرپىلىسكە, الەم وركەنيەتىنىڭ جوعارى بەلەسىنە, جاھاندانۋ كەزەڭىندە كەز كەلگەن قاۋىپ-قاتەرگە توتەپ بەرە الاتىن الەمنىڭ دامىعان 30 ەلى قاتارىنا ەنەتىن ماڭگىلىك ەل بولۋعا جول كورسەتىپ وتىر.«قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ن.ءا.نا­زارباەۆ مەملەكەتىمىزدىڭ ساياسي-الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنداعى جەتى باسىمدىقتى بەلگىلەپ بەردى. ولار:­ جاڭا باعىتتىڭ ەكونوميكالىق سايا­ساتى, كاسىپكەرلىكتى جان-جاقتى قول­داۋ, الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ جاڭا پرينتسيپتەرى, ءبىلىم جانە كاسىبي بىلىكتىلىك, مەملەكەتتىلىكتى, قازاقستاندىق دەموكراتيانى دامىتۋ, ساليقالى سىرتقى ساياسات, جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم.ونىڭ ىشىندەگى ءبىرىنشى باعىت – جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات بىزدەر ءۇشىن وتە ما­ڭىزدى بولىپ تابىلادى. ەلباسى ن.ءا.نا­زارباەۆ كوزقاراستارىمىز بەن ۇستا­نىم­دارىمىزدى تۇبەگەيلى وزگەرتە وتى­رىپ, جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات ءجۇر­گىزۋدى ۇسىندى. مىنا جاھاندانۋ زا­ما­نىندا, باسەكەلەستىك كۇشەيگەن كەزەڭدە جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ نە­گىزى جان-جاقتى ەسەپتەپ, ويلاستىرىپ ءجۇر­گىزىلگەن ءىس-قيمىلدار ارقىلى بارىنشا پايدا الۋ, جوعارى قايتارىمى بار ينۆەستيتسيا تارتۋ بولىپ تابىلادى.جاسىراتىنى جوق, سوڭعى جىلدارى تەرەڭ تالداۋ جاسالىنباي, جان-جاقتى ەسەپتەلمەي كوپ قارجى جۇمسالعان كەيبىر جوبالاردىڭ قايتارىمى تومەن نەمەسە ەشقانداي ناتيجە بەرمەۋدە. 2008-2009 جىلدارداعى داعدارىس كەزەڭىندە ەلىمىزدىڭ قارجىلىق جۇيەسىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ سترەسستىك اكتيۆتەرىن ساتىپ الۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ارنايى سترەسستىك اكتيۆتەر قورى قۇرىلىپ, وعان ونداعان ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىندى. الايدا, ول قوردىڭ جۇمىس ىستەۋ تيىمدىلىگى تومەن بولىپ وتىر. ەت ەكسپورتىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق تاراپىنان ونداعان ميلليارد تەڭگە مال بورداقىلاۋ الاڭدارىن سالۋعا جۇمسالدى. الايدا, مال باسىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى مەن جەم-ءشوپ بازاسىنىڭ بولماۋى سالدارىنان مال بورداقىلاۋ الاڭدارىنىڭ 30 پايىزى عانا جۇمىس ىستەۋدە.جىل سايىنعى ەسەپ كوميتەتىنىڭ رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەبىندە ونداعان ميلليارد تەڭگە مەم­لەكەت قارجىسى يگەرىلمەي قالعاندىعى نەمەسە ماقساتسىز جاراتىلعاندىعى تۋ­رالى ايتىلادى. مىسالى, ۇكىمەت 2011 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ەكى رەت زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتىپ, ونى 25 رەت تۇزەتكەنىنە قاراماستان, 30 بيۋد­جەت­تىك باعدارلاما اكىمشىسى 42,3 ميلليارد تەڭگەنى يگەرمەگەن. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا 2011 جىلى بولىنگەن 22,7 ميلليارد تەڭگەنىڭ 3,2 ميل­ليارد تەڭگەسى نەمەسە 14 پايىزى­ يگەرىلمەگەن. وسىنىڭ سالدارىنان 2011 جىلعا قويىلعان مىندەتتەر تولىق كو­لە­مىندە شەشىلمەگەن. كەمشىلىكتەر دەن­ساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى جانە باس­قا دا سالالارداعى باعدارلامالىق قۇ­جاتتاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە دە انىق­تال­عان. سونىمەن قاتار, قانداي دا ءبىر نىسانداردى سالۋ كەزىندە جۇمسالعان بيۋد­جەتتىك قارجى ءتيىستى ناتيجە بەرمەۋ مىسالدارى بار. ماسەلەن, بالا سانى جەتپەيتىن مەكتەپتەر سالۋ, سۋ قور­لا­رى انىقتالماعان ەلدى مەكەندەردە سۋ ءوت­كىزگىش قۇرىلىستارىن جۇرگىزۋ جانە تاعى باسقالارى. مۇنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى بيۋدجەتتىك باع­دارلاما اكىمشىلىكتەرىنىڭ بيۋدجەت قاراجاتىنا دەگەن قاجەتتىلىكتى جوسپارلاۋ كەزىندە ءتيىستى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ بولماۋى, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ تەحنيكا-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەلەرى جانە جوبالاۋ سمەتالىق قۇجاتتارىنىڭ ساپاسىز بولۋى مەن مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ بولماۋى. سوندىقتان, ەلباسىمىزدىڭ جولداۋىندا ايتىلعانداي, بيۋدجەتتىك-قارجىلىق ۇدەرىسكە دەگەن كوزقاراس جەكەلەي سالىمدارعا كوزقاراس سەكىلدى ۇقىپتى ويلاستىرىلۋى ءتيىس. باسقاشا ايتقاندا, بىردە-ءبىر بيۋدجەتتىك تەڭگە ىسىراپ بول­ماۋى شارت. بۇگىنگى تاڭدا بيۋدجەت ساياساتى­نىڭ نەگىزگى باعىتى – ىسىراپشىلدىققا جول بەرمەۋ, بار باعىتتا دا ۇنەمشىل بولۋعا ۇمتىلۋ, مەملەكەتتىڭ ءاربىر تەڭگەسىنەن قايتارىم الۋعا, پايدا الۋعا جۇمساۋ بولىپ تابىلادى.جولداۋ بارىسىندا ەلباسى: «ءبىز بيۋدجەت ساياساتىنىڭ جاڭا پرينتسيپتەرىمەن قارۋلانۋعا – ءوز مۇمكىندىكتەرىمىز شەگىندە عانا شىعىندانۋعا جانە تاپشىلىقتى بارىنشا مۇمكىندىكتە قىسقارتۋعا ءتيىسپىز», دەپ اتاپ ءوتتى.«قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ ورىندالۋىنىڭ العاشقى جىلى – 2013 جىل. سوندىقتان دا مەن «2013-2015 جىل­دارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭعا توقتالعىم كەلىپ وتىر. 2013 جىلى نەگىزگى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر, اتاپ ايتقاندا, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ناقتى ءوسۋى – 6 پايىز, ال ينفلياتسيا دەڭگەيى 6,0-8,0 پايىز شەڭبەرىندە بو­لادى دەپ جوسپارلاندى. 2013 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىنى 6,2 تريلليون تەڭگە بولىپ بەكىتىلسە, سو­نىڭ 2,4 تريلليون تەڭگەسى نەمەسە 39,4 پايى­زى الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالعان. بۇل 2012 جىلعى ناقتىلانعان بيۋدجەتپەن سالىستىرعاندا 244 ميلليارد تەڭگە نەمەسە 2,8 پايىزعا كوپ. ەندىگى مىندەت – وسى قابىلدانعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى «قازاقستان-2050» Cتراتەگياسىندا قويى­لىپ وتىرعان تالاپتارعا سايكەس ءتيىمدى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ. ويتكەنى, بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ جانە ونىڭ اتقارىلۋ ۇدەرىسىن جەتىلدىرۋدە ءالى دە بولسا شەشىمىن تابۋىن كەرەك ەتەتىن ماسەلەلەر جەتكىلىكتى.2013 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بيۋد­جەت كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىق­تى­رۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس بيۋد­جەتتى جوسپارلاۋ ۇدەرىسىنە «شارتتى قارجىلاندىرۋ» ۇعىمى ەنگىزىلدى. 2013 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە ەلىمىزدەگى جۇمىسسىزدىقتى جويۋ, تۇر­عىنداردى قولجەتىمدى باسپانامەن قام­تا­ما­سىز ەتۋ جانە شاعىن قالالاردى دامىتۋ ماسەلەلەرى سياقتى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەرگە بولىنگەن قاراجاتتىڭ ەداۋىر بولىگىن شارتتى تۇردە قارجىلاندىرۋ كوزدەلگەن. ماسەلەن, «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسىنا بولىنگەن قارجىنىڭ 40 پايىزى (20 ميلليارد تەڭگە), شاعىن قالالاردى دامىتۋعا بولىنگەن قارجىنىڭ 58 پايىزى (14 ميلليارد تەڭگە), قول­جە­­تىمدى تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى بويىن­شا 50 پايىزى (52 ميلليارد تەڭگە) شارتتى تۇردە قارجىلاندىرىلاتىن شىعىستار دەپ كورسەتىلگەن. ال شارتتى تۇردە قارجىلاندىرۋ اعىمداعى قارجى جىلىنىڭ ءبىرىنشى توقسانىنداعى بيۋدجەت كىرىسىنىڭ ارتىعىمەن ورىندالۋىنا جانە جىل سوڭىنا دەيىن كۇتىلەتىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ۇدەرىسىنىڭ جاقسارۋى بولجانعان كەزدە عانا ۇكىمەت شەشىمىمەن ىسكە اسىرىلادى.ەگەر ءبىرىنشى توقساندا بيۋدجەت كىرى­سى ارتىعىمەن ورىندالماي قالسا شە؟ وندا ەلباسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداماۋ كەرەك پە؟ ەلگە قاجەتتى وزەكتى ءما­سەلەلەر شەشىمىن تاپپاۋى كەرەك پە؟ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە وزەكتى ماسە­لە­لەردى شارتتى قارجىلاندىرۋ دەگەن ۇعىم دۇرىس ەمەس. ول ورىنداۋشىلىق ءتار­تىپتىڭ تومەندەۋىنە, بيۋدجەتتىڭ تولىق ورىندالماۋىنا, جاۋاپسىزدىققا الىپ كەلۋى مۇمكىن. ەلباسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرمالار (ال بۇل تاپسىر­ما­لاردىڭ ورىندالۋىن حالىق اسىعا كۇتىپ وتىر) ءبىرىنشى كەزەكتە, ناقتى جانە تولىق قارجىلاندىرىلۋى كەرەك.«قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. ن.ءا.نازارباەۆ 2050 جىلى ەلىمىزدىڭ ءىجو-دەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمنىڭ ۇلەسىن 5 ەسەگە ارتتىرۋدى جانە 2020 جىلعا قا­راي اۋىل شارۋاشىلىعىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ كولەمىن 4,5 ەسەگە ارتتىرۋدى تاپسىردى. جولداۋدا قويىلىپ وتىرىلعان بۇل مىندەتتەردى ورىنداۋ ەلىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ويتكەنى, بۇل – ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋدىڭ ۇلكەن ءبىر باعىتى. قازىرگى تاڭدا ەل بيۋدجەتىنە قوماقتى قارجى ءتۇسىرىپ وتىرعان جەر قويناۋى بايلىقتارىنىڭ ءبارى دە:  مۇناي دا, گاز دا جانە تاعى باسقالاردىڭ ءبارى تۇبىندە تاۋسىلادى. ال جەردىڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىرىپ, جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى ەندىرىپ وتىرساق ول تۇراقتى تۇردە مول ءونىم بەرەدى.سوڭعى جىلدارى اگروونەركاسىپ كەشە­نىنە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋدىڭ كو­لەمى بىرنەشە ەسەگە ءوستى. ناتيجەسىندە, اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن ءوندىرۋ كو­لەمى دە تۇراقتى تۇردە وسۋدە. 1997 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونى­مى­نىڭ كولەمى 190,7 ميلليارد تەڭگە بولسا, 2011 جىلى 1,4 تريلليون تەڭگەگە جەت­تى نەمەسە 7,3 ەسەگە ءوستى. الايدا, «قا­زاق­ستان-2050» ستراتەگياسىن ىسكە اسى­رۋدىڭ العاشقى جىلى – 2013 جىلعا ارنال­عان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە اۋىل شا­رۋا­شى­لىعى مينيسترلىگىنە بولىنگەن قارجى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 46 ميلليارد تەڭگەگە نەمەسە 17 پايىزعا ازا­يىپ, نەبارى 177 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. 2013 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە اۋىل شارۋاشىلىعىنا بەرىلەتىن بيۋد­جەتتىك نەسيەلەر – 31 پايىزعا, ترانسفەرتتەر – 14 پايىزعا, بيۋدجەتتىك ينۆەس­تي­تسيالار – 15 پايىزعا تومەندەگەن. ەلىمىز­دە اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردى قولداۋ كولەمى دە تومەن بولىپ وتىر, ول وندىرىلگەن ءونىمنىڭ 3-3,5 پايىزىن عانا قۇرايدى. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنداعى اگروونەركاسىپ كەشەنى الدىنا قويىلعان مىندەتتەر تۇرعىسىنان العاندا بۇل وتە تۇسىنىكسىز. سوندىقتان, الداعى كەزدە اگروونەركاسىپ كەشەنىن قولداۋدى ستراتەگيا تالاپتارىنا سايكەس جۇرگىزىپ, ونى جىل سايىن كوتەرىپ وتىرۋى­مىز كەرەك.دۇرىس, جۇيەلى تۇردە قالىپتاسقان, قولجەتىمدى, پايىزدىق مولشەرلەمەسى تومەن نەسيە رەسۋرستارى اۋىل شارۋا­شى­لىعىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى, شارۋا­لار­دىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا كوپ سەپتىگىن تيگىزەدى. الايدا, ەلىمىزدىڭ اگروونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋعا نەسيەلىك رەسۋرستار تارتۋ ماسەلەسى ءالى كۇنگە دەيىن قاعيداتتى تۇردە شەشىمىن تاپقان جوق. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنە نەسيە بەرمەيدى, كەپىلدىككە جەر مەن ولاردىڭ اۋىلداعى عيماراتتارىن, تەحنيكالارىن المايدى. مىسالى, ۇستىمىزدەگى جىلى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ نەسيە پورتفەلى 9,6 تريلليون تەڭگەنى قۇراسا, سونىڭ نەبارى 295,9 ميلليارد تەڭگەسى نەمەسە 3 پايىزى عانا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا بەرىلگەن.وسى اۋىل شارۋاشىلىعىنا بەرىلگەن نەسيەلەردىڭ 193 ميلليارد تەڭگەسى نەمەسە 65 پايىزى الماتى مەن استانا قالاسى, ال قالعان نەسيەلەر نەگىزىنەن (63 ميلليارد تەڭگەسى) قوستاناي, اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ استىق وندىرەتىن ءىرى شارۋاشىلىقتارىنا بەرىلىپ, باسقا وبلىس شارۋالارىنا قارجى جەتپەي قالعان. بۇل جاعداي مەنشىكتىڭ جانە شارۋاشىلىق جۇرگىزۋدىڭ ارقيلى تۇرلەرىنە نەگىزدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا تەڭدەي قۇقىقتىق جاعداي جاساۋ قاعيداتىنا قايشى كەلەدى.«قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حول­دينگى» اق-تىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىن قولداۋ مەن دامىتۋعا ارنالعان قازىرگى قارجى ينستيتۋتتارى نەگىزىنەن نەسيەلىك رەسۋرستار تاراتۋمەن ەمەس, اۋىل شارۋا­شى­لىعىن جانە اۋىلدى دامىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان بولىنگەن بيۋدجەت قارا­جات­تارىن قايتا بولۋمەن شۇعىلدانىپ كەلەدى. وسىنىڭ سالدارىنان, اۋىل شارۋا­شى­لىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى نەسيەلەۋدىڭ مەملەكەتتىك تە («قازاگرونىڭ» قارجى ينستيتۋتتارى), سونداي-اق, كوممەرتسيالىق تا جۇيەسىنىڭ قىزمەتىنەن تىس قالۋدا.ەلىمىزدەگى نەسيەلەۋدىڭ قازىرگى كوم­مەر­تسيالىق جۇيەسى كاپيتال اينالىمى جوعارى دەڭگەيدەگى سالانىڭ تابىسىنا ەسەپتەلگەن. ونىڭ تالابى مەن نەسيەلىك مولشەرلەمەلەرى تابىسى تومەن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ نەسيەلىك رەسۋرستار رىنوگىندا باسقا رەن­تابەلدىلىگى جوعارى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەرمەن تەڭدەي قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرمەيدى. سونىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعىن نەسيەلەۋدىڭ قازىرگى تەتىگىندە بىرىڭعاي جۇيەلىلىك سيپات جوق. ول جىل سايىن وزگەرتىلىپ وتىرادى. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ مەن ونىڭ نەسيەلەۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى جانە عىلىمي نەگىزدەلگەن باعدارى مەن پەرسپەكتيۆاسىن جاساۋعا جاردەمىن تيگىزبەيدى.جولداۋدا ەلباسى اۋىل شارۋاشىلى­عىن, اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى­نە ءوسىپ وتىرعان جاھاندىق سۇرانىس جاع­دايىندا اۋقىمدى جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىنە دە توقتالىپ, الەمدىك ازىق-ت ۇلىك رىنوگىنىڭ كوشباسشىسى بولۋعا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن ارتتىرۋعا قاجەتتى باعداردى قاداپ ايتتى. ونىڭ ىشىندە ەگىستىك القابىن ۇلعايتۋ, ەڭ الدىمەن, جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزۋ ەسەبىنەن ونىمدىلىكتى كوتەرۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. بۇگىنگى تاڭدا, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭ ءتيىمدى, كەپىلدى, تۇراقتى تۇردە مول ءونىم الۋعا بولاتىن سالا – سۋارمالى جەر­لەر. قازىر ەلىمىزدە تەك سۋارمالى جەر­لەردە وسەتىن ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرى, قانت, كوكونىس, جەمىس-جيدەكتەر, وسىمدىك مايلارى جەتىسپەيدى, ولار شەتەلدەردەن اكەلىنەدى. مال ونىمدەرىن, اسىرەسە, 75 پايىزى سىرتتان اكەلىنەتىن قۇس ەتىن ءوندىرۋ ءۇشىن وتە قاجەتتى قۇراماجەمنىڭ نەگىزىن قۇرايتىن, قۇرامىندا الماستى­رىل­مايتىن امينقىشقىلدارى بار, جو­عارى بەلوكتى جەم-ءشوپ داقىلدارى (سويا, راپس, جۇگەرى) دا وسى سۋارمالى جەرلەردە وسىرىلەدى. ەلىمىزدە بۇرىن سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمى 2,3 ميلليون گەكتار نەمەسە ايدالعان جەرلەردىڭ 5 پايىزىن قۇراپ, ەگىن شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ 35 پايىزىن بەرەتىن. سۋارمالى جەرلەر نەگىزىنەن ەلىمىزدىڭ حالىق وتە ءجيى قو­نىستانعان وڭتۇستىك جانە وڭتۇستىك-شىعىس وڭىرلەرىندەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتىڭ نەگىزىن قالايدى.سۋارمالى جەرلەر ءتالىمى جەرلەر­مەن سالىستىرعاندا قوسىمشا گيدرو­مە­ليوراتيۆتىك شارالاردى كانالدار مەن كولدەنەڭ جانە تىك درەناجداردى, ولارعا كەلەتىن ەلەكتر جەلىلەرىن پايدالانۋ, جوندەۋ, سۋارمالى جەرلەردى تەگىستەۋ, سورىن شايۋ تاعى باسقا جۇمىستاردى اتقارۋ­دى قاجەت ەتەدى. مۇنىڭ بارىنە قوسىمشا قاراجات كەرەك. ال از عانا جەرىن ەگۋگە تۇقىم, جانارماي الۋعا, اقشا, تەحني­كا جالداۋعا قارجى تاپپاي وتىرعان شا­رۋا­لاردىڭ جوعارىداعى اتالعان سۋارمالى جەرلەردىڭ گيدرومەليوراتيۆتىك جۇيەسىن جوندەپ, پايدالانۋعا شاماسى كەلمەيدى. سونىڭ سالدارىنان رەسپۋبليكا بويىنشا بۇگىنگى تاڭدا سۋارمالى جەرلەردىڭ نەبارى 1,4 ميلليون گەكتارى نەمەسە 60,8 پايىزى عانا پايدالانىلادى. جەر رەسۋر­س­تارىن باسقارۋ اگەنتتىگىنىڭ اقپاراتىنا قارا­عاندا, ەلىمىزدە 2011 جىلى 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا سۋارمالى جەرلەر كولەمى 298 مىڭ گەكتارعا ازايىپ, 2 ميلليون 82 مىڭ گەكتاردى قۇراعان. 575 مىڭ گەكتار سۋارمالى ەگىستىك جەر اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنان شىعىپ, پايدالانىلماۋ­دا. وسى جىلدارى قوسالقى جەرلەردىڭ كولەمى 8 ەسەدەن استامعا ۇلعايىپ, 423 مىڭ گەكتارعا جەتكەن. 20 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەر جەكە مەنشىك ءۇي, جول, ءوندىرىس ورىندارىن جانە تاعى باسقا ماقساتتارعا بەرىلگەن. ال پايدالانىلىپ جاتقان سۋارمالى جەرلەر تۇزدانىپ, باتپاقتانىپ, قۇنارلىلىعى مەن ونىمدىلىگى تومەندەۋدە, اۋىسپالى ەگىس جۇيەسى جوقتىڭ قاسى, ەگىستىك قۇرىلىمدارى جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەدى.جەكەشەلەندىرۋ بارىسىندا شارۋاشى­لىق­تار مايدالانىپ, بۇرىنعى ىشكى شا­رۋاشىلىق كانالدار مەن كارىزدىك جۇيەلەر, تىك درەناج سكۆاجينالارى شا­رۋاشىلىقارالىق وبەكتىلەرگە اينالىپ, كوپشىلىگى يەسىز قالدى. ۇساق شارۋا قوجالىقتارىندا قارجى, تەحنيكا بولماي سۋ جانە كارىز جۇيەلەرى ۋاقىتىلى تازالانباي ۇيىق باسىپ, سۋ تارتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلىپ, جەر استى سۋلارىنىڭ كوتەرىلۋىنە, جەردىڭ سورلانۋىنا, باتپاقتانۋىنا اكەلۋدە. سۋارمالى جەرلەرگە اعىمداعى جانە كۇردەلى تەگىستەۋ جۇمىستارى كوپتەن بەرى جۇرگىزىلمەۋدە. بۇل سۋ پايدالانۋدا ىسىراپكەرشىلىككە جول بەرۋدە. وسىنىڭ سالدارىنان جىل سايىن ەلىمىزدە 100-150 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى وندىرىلمەي قالۋدا. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعىن سەرپىندى دامىتۋدا جانە ەلىمىزدىڭ حالقىن ساپالى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋدە سۋارمالى جەرلەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا كوڭىل اۋدارماي بولمايدى. سوندىقتان, ەلباسى تاپسىرماسىن تولىققاندى ورىنداۋ ءۇشىن ۇكىمەت سۋارمالى جەرلەردىڭ گيدرومەليوراتيۆتىك جاعدايىن جاقسارتۋ تۋرالى ماسەلەنى ارنايى قاراپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى ءبولۋى كەرەك. بۇل – كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە. ونى شارۋالار وزدەرى شەشە المايدى. سونىمەن قاتار, وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا ەگىس قۇرىلىمىن ءارتاراپتاندىرۋ, بۇرشاق, مايلى ازىقتىق داقىلداردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ, وندىرىسكە ىلعال ۇنەمدەۋشى تەحنولوگيالاردى, تامشىلاتىپ, جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ تاسىلدەرىن, جوعارى ءونىم بەرەتىن سورتتاردى ەندىرۋ ارقىلى ەگىن ونىمدىلىگىن ارتتىرۋىمىز قاجەت. جانە دە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەپ, حالقىمىزدى ساپالى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ونى ەكسپورتتاۋ ارقىلى رەس­پۋبليكا بيۋدجەتىنە قوسىمشا قارجى ءتۇسىرۋ كەرەك. ياعني اگرارلىق سەكتورداعى مەملەكەتتىك قولداۋدى وسى باعىتتارعا قاراي باعىتتاۋ ۇتىمدى بولماق.جاڭا كەزەڭدەگى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى بولىگى – انا مەن بالانى قورعاۋ بولىپ تابىلادى. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ەلباسىمىز ۇكىمەتكە: انا مەن بالانى قورعاۋ, تۋ مەن كوپ بالالى بولۋدى ىنتالاندىرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋدى, جەڭىلدەتىلگەن سالىق, مەديتسينالىق جانە الەۋمەتتىك كومەك, ەڭبەك رىنوگىندا جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرۋ جانە سول سياقتى ماتەريالدىق جانە ماتەريالدىق ەمەس ىنتالاندىرۋدى قامتيتىن شارالار كەشەنىن ازىرلەۋ, 16 جاسقا دەيىنگى بالالاردى مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ بارلىق سپەكترىمەن قامتۋ, بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جانە تاربيەمەن 100 پايىز قامتۋعا قول جەتكىزۋ مىندەتتەرىن قويدى. بۇل باعىتتا سوڭعى جىلدارى قىرۋار جۇمىستار اتقارىلدى. انا مەن بالاعا قامقورلىق جاساۋ ءۇشىن ولاردىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا با­عىت­تالعان ورتالىقتار اشىلىپ, وسكەلەڭ ۇر­پاق­تىڭ وزىق ءبىلىم الۋى ءۇشىن «بالاپان» باع­دارلاماسى جۇزەگە اسىپ, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى, زياتكەرلىك مەكتەپتەر, «بو­لاشاق» باعدارلامالارى جۇمىس ىستەۋدە.ەلىمىزدىڭ دەموگرافيالىق احۋالى دا جاقسارا باستادى. بۇگىنگى تاڭدا حال­قىمىزدىڭ سانى 16 675 مىڭ ادامدى قۇرايدى, بۇل 2000 جىلمەن سالىس­تىرعاندا 11,9 پايىزعا كوپ. 2011 جىلى حالىقتىڭ تابيعي ءوسىمى 228 331 ادامدى, ال 1000 ادامعا شاققاندا 13,8-ءدى قۇراپ, 2000 جىلعى كورسەتكىشتەن 2,8 ەسە ارتىق بولدى. 2011 جىلى ەلىمىزدە 372 544 ءسابي دۇنيەگە كەلىپتى, بۇل 2000 جىلمەن سالىستىرعاندا 150,4 مىڭعا نەمەسە 67 پايىزعا كوپ. 1000 ادامعا شاققاندا بالا تۋ 2000 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ەسە ءوسىپ, 22,5 ادامدى قۇراسا, ءولىم 1,7-گە ازايعان. بۇل وڭ وزگەرىستەردى الداعى كەز­دە دامىتا ءتۇسۋىمىز كەرەك. ۇلتتىق قاۋىپ­سىزدىگىمىزدى نىعايتا ءتۇسۋ جانە دامى­عان ەكونوميكامىزدى ەڭبەك رەسۋرس­تارىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءبىز حالقىمىزدىڭ سانىنىڭ جىلدىق ءوسىمىن بارىنشا كوتەرىپ, الداعى كەزدە ونىڭ سانىن 2 ەسەگە كوبەيتۋ مىندەتىن قويۋىمىز كەرەك. بۇل ءۇشىن ەڭ الدىمەن بالا تۋدى ىنتالاندىرۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, حالقىمىزدىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ, ءولىم-ءجىتىمدى ازايتۋ, شەتەلدەردە جۇرگەن قانداستارىمىزدىڭ ەلگە ورالۋىنا بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋ قاجەت.تابيعي ءوسىمدى كوبەيتۋ ءۇشىن جاستارعا, اسىرەسە, جاس وتباسىلارعا, كوپ بالالى انالارعا ۇكىمەت تاراپىنان جان-جاقتى, ناقتىلى جانە جۇيەلى تۇردە قامقورلىق, تىكەلەي جاردەم ۇيىمداستىرىلۋى قاجەت. بالالاردى بالاباقشادا تاربيەلەۋ جونىندەگى شىعىندارعا وتەماقى تولەۋدى, بالا كۇتىمى بويىنشا دەمالىستان جۇمىسقا شىققان ايەلدەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ, مەملەكەت ەسەبىنەن بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ جانە قاجەتتى جاڭا ماماندىقتار الۋىنا كومەكتەسۋ, كوپ بالالى وتباسىلارعا تابىس سالىعى بويىنشا جەڭىلدىكتەر بەرۋ جانە ت.ب. ماسەلەلەردى زاڭ تۇرعىسىنان قاراستىرۋ كەرەك.قولجەتىمدى باسپانا ماسەلەسىن شەشۋ دە ەلىمىزدىڭ دەموگرافيالىق احۋالىن جاقسارتۋعا اسەر ەتەتىن نەگىزگى فاك­تورلاردىڭ ءبىرى. بۇگىنگى تاڭدا باسپانا ماسەلەسىنىڭ اۋىرتپاشىلىعى حال­قىمىزدىڭ سانىنىڭ ارتۋىنا, دەمو­گرافيالىق احۋالدىڭ جاقسارۋىنا كەرى اسەر ەتۋدە. ءوز باسپاناسىنىڭ بولماۋى قالادا تۇرىپ, جۇمىس ىستەيتىن وتباسىلاردىڭ جوس­پارلى تۇردە بالا سۇيۋدەن باس تارتۋىنا ماجبۇرلەپ وتىر. سوندىقتان, قولجەتىمدى باعامەن جالعا تۇرعىن ۇيلەر سالىپ, جاس وتباسىلاردىڭ ارزان باعامەن پاتەر الۋى ماسەلەسىن شەشۋىمىز كەرەك. بۇل باعىت بويىنشا ەلىمىزدە بىرقاتار جۇمىستار اتقارىلۋدا. ەندىگى ماقسات – تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدى بولۋىنا, ونىڭ باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە قول جەتكىزۋگە ۇمتىلۋ. بۇل ءۇشىن قۇرىلىس يندۋسترياسىن دامىتۋ مەن ونىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ, جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى كولەمىن ءوسىرۋ, جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋدى ىنتالاندىرۋ كەرەك.جاس وتباسىلارعا يپوتەكا, جالدامالى پاتەر بەرىپ, نەسيەنىڭ تولەماقىسىنىڭ قايتارىم پايىزىن ءاربىر بالا تۋعان سا­يىن تومەندەتۋدىڭ, 5-6 بالالى بولعاننان كەيىن مۇلدەم الىپ تاستاۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن ويلاستىرعان ءجون. بۇگىندە, ەلىمىزدە جىل سايىن پايدالانۋعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇيدىڭ 43,7 پايىزى جەكە مەنشىك ەنشىسىندە. سوندىقتان دا جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ دامۋىن ىنتالاندىرۋ, جەر تەلىمدەرىن ءبولۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋ, ولاردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ, جەكە تۇرعىن ءۇي سالىناتىن ۋچاسكەنىڭ ەلەكتر جەلىسىن, سۋ جۇيەسىن تارتۋ, جول سالۋ سياقتى ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالارىن مەملەكەت تاراپىنان تەز ارادا شەشۋ ەلىمىزدە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جوعارى قارقىنمەن دامىتۋعا تىكەلەي وڭ اسەر ەتەدى. سول سەبەپتى, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا بايلانىستى ماسەلەلەردى سوزبۇيدالىققا سالماي, تەز ارادا شەشىپ وتىرۋى ءتيىس.«قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ەلباسى الەمدىك تۇراقسىزدىقتىڭ باس­تى قاتەرى – جۇمىسسىزدىقتىڭ ءوسۋى ەكەن­دىگىن ايتىپ, ەلدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان مەملەكەتتىك تە, سالالىق تا باعدارلامالار تەك الدەبىر بولىكتە ەمەس, بارلىعى ناقتى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا, جۇمىسسىزدىقتىڭ ايتارلىقتاي وسۋىنە جول بەرمەۋگە, جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋعا جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتقانى بەلگىلى.جۇمىسپەن قامتىلعان حالىق قۇرىلى­مىندا ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتەتىن ازامات­تاردىڭ ۇلەسى 34 پايىزدى نەمەسە 2,7 ميلليوننان استام ادامدى قۇرايدى. بۇلاردىڭ نەگىزگى بولىگى (1,3 ميلليون) اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى جانە جەكە شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋمەن اينالىسادى. ءوز بەتىنشە جۇمىسپەن اينالىسۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە قولداۋ جۇيەسىمەن قامتىلماعان. قالا مەن اۋىل تۇرعىندارى تابىسىندا الشاقتىق ۇلكەن. بۇل ەڭبەك رىنوگىنداعى باسەكەلەستىكتەگى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كاسىپتىك ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى. اسىرەسە, اۋىل جاستارىنىڭ جاعدايى ەرەكشە الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ وتىر, ويتكەنى, كاسىپتىك ءبىلىم الۋعا قولجەتىمدىلىگى شەكتەۋلى بولعاندىقتان, ولار رەسمي ەڭبەك رىنوگىندا ءىس جۇزىندە باسەكەگە قابىلەتسىز. ەڭبەك رىنوگىندا قالىپتاسقان مۇنداي احۋالدىڭ سالدارىنان ەلىمىزدەگى كەدەيلىك دەڭگەيى تومەندەۋدە. سوندىقتان, ەلباسى جولداۋىندا كەدەيشىلىكتىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ ەڭ باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى ەكەنى باسا ايتىلدى.«قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا: «بىزدە جۇمىسسىزداردى وقىتۋ مەن قايتا دايارلاۋدىڭ ەڭبەك نارىعىنا بەيىمدەلگەن ايقىن باعدارلامالارى بولۋى كەرەك. مەملەكەت جۇمىسسىزدارعا الەۋمەتتىك قولداۋدى بۇل ساناتقا جاتاتىن ادام جاڭا ماماندىق مەڭگەرىپ, قايتا دايارلىقتان وتۋگە بەت بۇرعان جاعدايدا كورسەتۋى كەرەك», دەپ اتاپ ايتىلدى.ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ «قازاق­ستان-2050» ستراتەگياسى ماڭگىلىك ەل بولۋ جولىنداعى بۋىندار بىرلىگىنىڭ, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ كورىنىسى ەكەندىگىنە نازار اۋدارىپ, بابالارىمىز ءتىرى بولۋ ءۇشىن ءبىر بولسا, ءبىز ءىرى بولۋ ءۇشىن ءبىر بولۋىمىز كەرەك ەكەندىگىن, ءبىز كۇشتى بولساق بىزبەن ساناساتىندىعىن دا باسا ايتتى.بۇگىنگى تاڭداعى باستى مىندەت – جولداۋدى حالىققا جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ, ناسيحاتتاۋ. حالىق تولىق تۇسىنگەن يدەيا­نىڭ ۇلكەن ماتەريالدىق كۇشكە يە بولاتىنى بارشامىزعا ايان. جۋىردا بىزدەر پارلامەنت دەپۋتاتتارى اتالعان ۇزاق مەر­زىمدى ستراتەگيانى حالىق اراسىندا تەرەڭ ءتۇسىندىرۋ, ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا وڭىرلەرگە بارىپ قايتتىق. قالا جانە اۋدان تۇرعىندارىمەن, ءماسليحات دەپۋتاتتارىمەن, ارداگەرلەرمەن, پارتيا, قوعامدىق ۇيىم باسشىلارىمەن كەزدەسۋلەردە ەل­باسى جولداۋىنىڭ حالىق اراسىندا ۇلكەن ورلەۋ تۋعىزعانىنىڭ, ءبىراۋىزدان ماقۇلدانعانىنىڭ كۋاسى بولدىق.پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ ەندىگى مىندەتى, ۇكىمەتپەن بىرلەسە وتىرىپ, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنان تۋىندايتىن ماقسات-مەجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەلباسى ايقىنداپ بەرگەن ناقتى دا ماڭىزدى مىندەتتەردى ورىنداۋدىڭ زاڭنامالىق بازاسىن قامتاماسىز ەتۋدى ۋاقىتىلى جانە ساپالى شەشۋ بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ الداعى جۇمىسىمىز مەملەكەتىمىزدىڭ جاڭا ساپاداعى دامۋىنا باعىتتالماق. وعان ءبىزدىڭ ءبىلىمىمىز دە, الەۋەتىمىز دە جەتەدى. تەك قانا ەلىمىزدە تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىق, ىنتىماق پەن اۋىزبىرشىلىك بولىپ, ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ, بارلىق تىرشىلىگىمىزدى ءبىر ماقساتقا جۇمىلدىرا ءبىلۋىمىز كەرەك.قۋانىش ايتاحانوۆ,پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.