سەنبى, 12 قاڭتار 2013 7:56
وتكەن جىلعى باعالار وسۋىنە كوزقاراس
حالىقتى قاشاندا كۇندەلىكتى تۇتىناتىن تاۋارلار مەن ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى الاڭداتاتىنى بەلگىلى. ولاي بولسا, وتكەن 2012 جىلى جوعارىدا اتالعان تاۋارلار باعالارىندا نەندەي وزگەرىستەر ورىن الدى؟ وسى ساۋالعا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتتەرىنە كوز جۇگىرتىپ كورەيىك.
سەنبى, 12 قاڭتار 2013 7:56
وتكەن جىلعى باعالار وسۋىنە كوزقاراس
حالىقتى قاشاندا كۇندەلىكتى تۇتىناتىن تاۋارلار مەن ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى الاڭداتاتىنى بەلگىلى. ولاي بولسا, وتكەن 2012 جىلى جوعارىدا اتالعان تاۋارلار باعالارىندا نەندەي وزگەرىستەر ورىن الدى؟ وسى ساۋالعا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتتەرىنە كوز جۇگىرتىپ كورەيىك.
سونىمەن اتالعان اگەنتتىك كەلتىرگەن دەرەكتەرگە جۇگىنەر بولساق, 2012 جىلى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى باعاسى 5,3 پايىزعا, ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلار باعاسى 3,5 پايىزعا, ال اقىلى قىزمەتتەر باعاسى 9,3 پايىزعا وسكەن.ەگەر وتكەن جىلدىڭ سوڭعى ايىندا باعالار نەندەي وزگەرىسكە ۇشىرادى ەكەن دەگەن ساۋالعا كەلەر بولساق, مىناداي تسيفرلاردى كورەمىز. ياعني 2012 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا الدىنداعى 2011 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىمەن سالىستىرعاندا باعالار: ۇنعا – 7,6, ماكارون ونىمدەرىنە – 7,5, بالىق جانە تەڭىز, توقاش جانە ۇن ونىمدەرىنە –5,7, كوفە, ءشاي جانە كاكاوعا –5,5, كونديتەرلىك بۇيىمدارعا – 5, الكوگولدى ءىشىمدىكتەرگە – 4,9, جەمىستەر مەن كوكونىسكە – 4,8, ءسۇت ونىمدەرىنە – 3,8, نانعا 2,5 پايىزعا وسكەن. وسى اتالعان كەزەڭدە ەت جانە ەت ءونىمدەرى باعاسى 9,5 پايىزعا وسكەن. باعانىڭ تومەندەۋى تەك جارما (27%), وسىمدىك مايى (2,6%) جانە قانتقا (2,1%) قاتىستى عانا ورىن العان.سونىمەن بىرگە, وتكەن ايدا تەمەكى ونىمدەرى باعاسىنىڭ – 1,6, قاتتى وتىن باعاسىنىڭ – 0,9, كيىم جانە اياق كيىم, گازەتتەر مەن مەرزىمدى باسىلىمدار باعاسىنىڭ – 0,5, تۇرمىستىق توقىما ونىمدەرى باعاسىنىڭ 0,4 پايىزعا وسكەنىن دە ايتا كەتۋ قاجەت.ءوسۋ كورسەتكىشى قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا دا بار. ماسەلەن, ءوزىمىز ايتىپ وتىرعان كەزەڭدە جولاۋشىلار تەمىر جول كولىگى قىزمەتتەرىنىڭ باعاسى – 1,7, قوناق ۇيلەر باعاسى – 1,1, شاشتاراز بەن جەكە قىزمەت كورسەتۋ ورىندارى قىزمەتتەرىنىڭ باعاسى 1 پايىزعا كوتەرىلگەن.ءسوز سوڭىندا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەتتەر سالاسىندا تاريفتەردىڭ تاراتۋ جەلىلەرى بويىنشا تاسىمالداناتىن گازعا – 2,8, كاناليزاتسياعا – 2,5, سۋىق سۋعا – 1,2, ىستىق سۋعا جانە ورتالىقتان جىلىتۋعا 0,8 پايىزعا ارتقانىن دا ايتا كەتكەن ورىندى.ءبىر قاراعاندا بۇل تسيفرلاردا تۇرعان تاڭقالارلىق ەشتەڭە جوق سياقتى. ويتكەنى ينفلياتسيا بار جەردە باعانىڭ سوعان ىلەسىپ ءوسىپ وتىرۋى زاڭدى قۇبىلىس. ال ينفلياتسيا وتكەن جىلى ەلىمىزدە 6 پايىزدى قۇراعان.ءبىز بۇل جەردە ءتىپتى, ينفلياتسيا بار جەردە حالىقتىڭ قينالماي ءومىر سۇرۋلەرى ءۇشىن جالاقىلارعا, زەينەتاقىلار مەن جاردەماقىلارعا يندەكساتسيانىڭ دا قوسا ءجۇرۋى ءتيىس ەكەندىگىن دە ايتقالى وتىرعان جوقپىز. ءبىزدى تاڭعالدىرعانى, ەگەر وسىلاي ايتۋعا بولاتىن بولسا, ءوزىمىزدىڭ قازاقستاندا ءوندىرىلەتىن ۇن, ماكارون ونىمدەرى جانە كونديتەرلىك بۇيىمدار باعالارىنىڭ شارىقتاپ ءوسۋى. ەت جانە ەت ونىمدەرىنىڭ باسىم دەنىنىڭ سىرتتان اكەلىنەتىنىن ەسكەرگەندە, ولاردىڭ باعاسىنىڭ ءوسۋىن تۇسىنۋگە دە بولادى. ال ۇن مەن ۇننان جاسالاتىن ونىمدەر وزىمىزدە جەتكىلىكتى ەمەس پە؟ ءبىر قىزىعى, الكوگولدى ىشىمدىكتەر مەن تەمەكى ونىمدەرىنىڭ باعالارى ونشا كوتەرىلە قويماعان. مۇنى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ الدە ولاردىڭ باعالارىن وسىرۋگە دەگەن مۇددەلىلىك جوق پا؟ بىلايشا ايتقاندا, اراق-شاراپ پەن تەمەكى باعاسىنىڭ وسۋىنەن ەشكىمگە پايدا كەلمەي مە؟ ءبىزدىڭ بۇلاي دەۋىمىزگە سەبەپ, ەگەر الكوگولدى ىشىمدىكتەر مەن تەمەكى بۇيىمدارى باعاسى ۇننىڭ باعاسى سياقتى 7,6 پايىزعا قىمباتتاپ, وزىمىزدە وندىرىلەتىن ۇن باعاسى تەمەكى باعاسى سياقتى 1,6 پايىزعا عانا ءوسىپ جاتسا, ەش تاڭ قالماۋعا بولار ەدى. ءسوز رەتىندە قازاقستاننىڭ الەمدەگى استىق ەكسپورتتاۋشى ەلدەردىڭ الدىڭعى قاتارىندا تۇرعانىن دا ەسكە سالا كەتكەن ارتىق ەمەس.وسى ورايدا كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە اراق-شاراپ باعالارىنىڭ ازىق-ت ۇلىك باعالارىنان الدەقايدا قىمبات بولعانىن دا ۇمىتپاعانىمىز ورىندى. ول كەزدە ءبىر شولمەك, ياعني جارتى ليتر اراقتىڭ باعاسى ءبىر كيلو ەتتىڭ باعاسىنان الدەقايدا قىمبات بولاتىن. بۇگىندە جاعداي مۇلدە كەرىسىنشە, 1 كيلو ەتتىڭ باعاسى 1-1,5 مىڭ تەڭگە تۇرسا, 1 شولمەك اراقتى 280 تەڭگەگە ساتىپ الۋعا بولادى. نەگە؟ ماسەلەنىڭ شىندىعىنا كەلسەك, شەتەلدەردە دە سولاي – ولاردا دا الكوگولدى ىشىمدىك باعالارى وتە قىمبات. ونى تۇسىنۋگە دە بولادى. ويتكەنى, ادامنىڭ تىرشىلىگى اراق-شاراپ پەن تەمەكىگە تىرەلىپ تۇرعان جوق. ال ىشىمدىك ءىشىپ, دەنساۋلىقتارىن بۇزعىسى كەلگەندەر بولسا, قىمبات باعاعا ساتىپ السىن دا ىشە بەرسىن.مىنە, ستاتيستيكا اگەنتتىگى كەلتىرگەن مالىمەتتەرگە كوز سالا وتىرىپ ءبىز وسىنداي ويلارعا كەلدىك. اراق-شاراپ پەن تەمەكى باعالارىنىڭ سالىستىرمالى تۇردە العاندا ونشا قاتتى وسپەگەنىنە قاراپ ەلىمىزدە ىشىمدىك پەن تەمەكىگە سالىنۋشىلار ازايىپ كەلەدى, سوعان سايكەس سۇرانىس تا تومەندەۋدە دەپ قۋانۋعا دا بولار ەدى. بىراق ولاردىڭ حالىق ءۇشىن قاجەتتىلىگى از بولسا, باعالارىن نەگە وسىرمەسكە دەگەن ساۋال تاعى مازالايدى. قالاي دەگەندە دە, وسى ماسەلەدە ءبىر تۇسىنبەستىك بار…
سەيفوللا شايىنعازى,«ەگەمەن قازاقستان».