سارسەنبى, 9 قاڭتار 2013 7:30
قوعامنىڭ تۇتىنۋشىلىقتى عانا كوزدەيتىن ماسىلدىق پيعىلىنىڭ قاۋىپتى ەكەنىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ماقالاسىندا اشىپ كورسەتكەن بولاتىن. ماتەريالدىق قۇندىلىق تەك ناقتى ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە تۋاتىنىن دا پرەزيدەنت ءوز ماقالاسىندا اتاپ ايتقان ەدى. ارينە, ءوندىرىس قاتىناستارىندا ەڭبەكتىڭ ناقتىلى جانە ابستراكتىلى بولاتىنىن, تەك ناقتى ەڭبەك قانا ءونىمنىڭ ادامعا قاجەتتى پايدالانۋ, تۇتىنۋ سيپاتىن جاساي الاتىنىن ماتەرياليزم تەورەتيكتەرى ەجەلدەن دالەلدەگەن. ەلباسى ءوزىنىڭ اتالمىش ماقالاسىندا وسى تەوريانىڭ ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە ءتان سيپاتىن تەرەڭدەپ اشىپ, ۇعىنىقتى تاسىلمەن تۇسىندىرە ءتۇستى. سونىمەن قاتار, الەمنىڭ ءامىرشىسى ەڭبەك ەكەنىن ناقتى كورسەتە ءبىلدى.
سارسەنبى, 9 قاڭتار 2013 7:30
قوعامنىڭ تۇتىنۋشىلىقتى عانا كوزدەيتىن ماسىلدىق پيعىلىنىڭ قاۋىپتى ەكەنىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ماقالاسىندا اشىپ كورسەتكەن بولاتىن. ماتەريالدىق قۇندىلىق تەك ناقتى ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە تۋاتىنىن دا پرەزيدەنت ءوز ماقالاسىندا اتاپ ايتقان ەدى. ارينە, ءوندىرىس قاتىناستارىندا ەڭبەكتىڭ ناقتىلى جانە ابستراكتىلى بولاتىنىن, تەك ناقتى ەڭبەك قانا ءونىمنىڭ ادامعا قاجەتتى پايدالانۋ, تۇتىنۋ سيپاتىن جاساي الاتىنىن ماتەرياليزم تەورەتيكتەرى ەجەلدەن دالەلدەگەن. ەلباسى ءوزىنىڭ اتالمىش ماقالاسىندا وسى تەوريانىڭ ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە ءتان سيپاتىن تەرەڭدەپ اشىپ, ۇعىنىقتى تاسىلمەن تۇسىندىرە ءتۇستى. سونىمەن قاتار, الەمنىڭ ءامىرشىسى ەڭبەك ەكەنىن ناقتى كورسەتە ءبىلدى.
ماسىلدىق قوعامنىڭ سيپاتىن, قايعىسى مەن قاسىرەتىن فرانتسۋز ويشىلى جان بودرييار دا ءوزىنىڭ 1970 جىلى شىعىپ, 2006 جىلى ورىس تىلىنە اۋدارىلعان ەڭبەگىندە ءبىرشاما تەرەڭدەپ اشقان. ول ماسىلدىقتى ساناسىز نەگىزدەگى پسيحولوگيالىق قالىپ رەتىندە قاراستىرادى. ماسىلدىق, ياعني تۇتىنۋشىلىقتى عانا كوزدەيتىن قوعام – ناقتى سەزىمى, مادەنيەتى جوق ءوزىن ءوزى الدايتىن قوعام. وندا ءتىپتى, بايلىقتىڭ ءوزى شىن ءمانىندەگى تاپشىلىقتىڭ (دەفيتسيتتىڭ) سىرت كورىنىسى عانا, دەيدى ول. ارمەن قاراي بودرييار ماسىلدىق ادامنىڭ تابيعي بولمىسىنا جات قىلىق, تەك ەكونوميكالىق وسىمگە عانا قول جەتكىزۋدى جاقتايتىن الەۋمەتتىك ديففەرەنتسياتسيانىڭ اسىرا سىلتەۋشىلىگى دەگەن قورىتىندى شىعارادى.وسىنداي قۇبىلىس ءبىزدىڭ بۇگىنگى ومىرىمىزدە دە كورىنىس تاۋىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان دا ەلباسى ونىڭ قاۋىپتى سيپاتىن ءوزىنىڭ كورەگەندىگىمەن تاني وتىرىپ, قارسى ارەكەتتەر جاساۋعا شاقىرادى. الدىمەن ەلباسى جاڭعىرتۋ ۇدەرىستەرى تابىستى جۇرگىزىلۋى ءۇشىن قانداي قاعيداتتاردى باسشىلىققا الۋ كەرەكتىگىن انىقتاعان. ەڭ ءبىرىنشى قاعيدات, ول ەۆوليۋتسيالىق, ياعني وزگەرىستەر تابيعي قالىپتان تىس سەكىرىستەرگە جول بەرمەۋ ارقىلى بولۋى كەرەكتىگى ايتىلادى. ال ەۆوليۋتسيالىق ەمەس جولمەن جاسالاتىن «سەكىرىستەردىڭ» قانشالىقتى اپاتتى ارەكەتتەرگە اكەلەتىنىن ءوز باسىمىزدان دا وتكىزدىك. كسرو-نىڭ گورباچەۆ تۇسىندا جەدەلدەتۋ دەگەن ۇرانى بولدى. ەكونوميكانىڭ ءبىر سالاسى باسقا سالالارداعى دامۋ ۇيلەسىمدىلىگىنە ءسايكەس بولماعاندىقتان, ول الىسقا ۇزاماي وزىنەن ءوزى تۇنشىقتى. ءتىپتى, ونىڭ كەساپاتتى سالدارى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنا ءوزىنىڭ سالقىنىن تيگىزدى.سونداي-اق, وتكەن عاسىردىڭ 60-شى جىلدارىنداعى قىتايداعى انگليانى قۋىپ جەتەمىز دەگەن «سەكىرىستى دامۋى» دا ءوز-وزىنەن شاشىلىپ قالدى, ءتىپتى ول ارتىنان ەكونوميكانىڭ ەۆوليۋتسيالىق جولمەن ءوسۋىن ءبىراز ۋاقىتقا تەجەپ, ۇزاق كەدەرگى كەلتىردى. ال ءبىزدىڭ ەلباسىمىز بارلىق وزگەرىستەر قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ مۇمكىندىكتەرىنە سايكەس بولۋىن قاتاڭ قاداعالاپ كەلەدى.ەكىنشى قاعيدات رەتىندە ەلباسى ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرۋ ناتيجەسىنە مەملەكەت پەن جەكەمەنشىك قۇرىلىمداردىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىك تارتۋىن اتايدى. سايىپ كەلگەندە, ناتيجەلى جاڭعىرۋعا بارلىق قازاقستاندىقتار مۇددەلى بولعاندىقتان جاۋاپكەرشىلىكتىڭ دە جالپىعا بىردەي بولعانى وتە دۇرىس تالاپ. سونىمەن بىرگە, پرەزيدەنت مەملەكەت, بيزنەس قۇرىلىمدارى جانە جەكە ازاماتتىڭ ءوزارا ارىپتەستىگىن ءۇشىنشى قاعيدات رەتىندە اتاعان. بيلىكتىڭ مىندەتى وسى ۇشەۋىنىڭ راتسيونالدى تەپە-تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالاتىن بولادى.بارلىق ءىستىڭ ناتيجەلى بولماعى ادامنىڭ ىنتالانۋىنا بايلانىستى. الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋعا دا ادامنىڭ ىنتالانۋى شارت. سوندىقتان دا ەلباسى مەملەكەتتىڭ ازاماتتاردىڭ ەڭبەك, شىعارماشىلىق جانە قوعامدىق بەلسەندىلىگىنىڭ ويانۋىنا كومەك قولىن سوزۋىن ىنتالاندىرۋ قاعيداتى دەپ اتاپ, ونى ءتورتىنشى شارت رەتىندە قوسىپتى. مىنە, وسىنداي تالاپتار ورىندالسا, وندا جاڭعىرۋدىڭ ادىلەتتى بولارىنا ەشكىم ءشۇبا كەلتىرمەسى ايدان انىق.بارلىق ءىستىڭ بەرەكەلى, ءناتيجەلى اياقتالۋى ونى ىسكە اسىرۋ تەتىكتەرىنىڭ جوعارى بىلىكتىلىككە نەگىزدەلگەن كاسىبي بولۋىن دا تالاپ ەتەدى. ەگەر جوسپارلار ءۇستىرت جاسالىپ, شەشىمدەر ءۇستىرت قابىلدانسا, ونداي جەردەن جاقسى ناتيجە كۇتۋگە بولمايدى. جاقسى باستالعان ءىس تەك كاسىبي بىلىكتىلىكپەن جۇرگىزىلگەندە عانا ونىڭ پايدالى دا ءتيىمدى بولاتىنىنا كەپىلدىك بار. ەلباسى قوعامىمىزدى جاڭعىرتۋ بارىسىندا دا وسى قاعيداتتىڭ ورىندالۋى مىندەت ەكەنىن دە اتاپ كورسەتىپتى. «بارلىق شەشىمدەر ەگجەي-تەگجەيلى ەسەپتەلىپ, الەمدىك ءتاجىريبەنى وقىپ-ۇيرەنۋ نەگىزىندە عىلىمي دالەلدەنگەن ۇتىمدىلىق قاپەرگە الىنا وتىرىپ قابىلدانۋى ءتيىس», دەيدى ول.قازىرگى كەزدە الەۋمەتتىك زاڭنامالاردى جەتىلدىرۋ ءىسى بىزگە – رەسپۋبليكا پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتتارىنا كۇردەلى مىندەت بولىپ وتىر. بارلىق زاڭنامالىق اكتىلەر قابىلدانىپ, ولاردىڭ ساپاسى بارىنشا جەتىلدىرىلگەن دەپ توقمەيىلسىپ جۇرسەك تە, كوپتەگەن زاڭنامالارىمىز ءىس جۇزىندە ولقىلىقتار تانىتۋدا. سونىڭ قاتارىندا ەلباسى «ءبىلىم تۋرالى» زاڭنىڭ ولقىلىعىن اتاپ كورسەتتى. ماسەلەن, ونىڭ ىشىندە ءبىرتۇتاس ۇلتتىق تەستىلەۋ تۋرالى تالاپ بار بولسا دا ونى ءىس جۇزىنە اسىرۋ تەتىكتەرى جەتىلمەگەنىن ەلباسى اتاپ كورسەتتى. توعىز جىلدان بەرى قولدانىلىپ كەلە جاتقان بۇل ءتارتىپ حالىق اراسىندا ءتۇرلى نارازىلىقتار تۋعىزىپ جۇرسە دە سونىڭ ءتارتىبىن زاڭناما ارقىلى جەتىلدىرۋ ەشكىمنىڭ ويىنا كەلمەگەن سەكىلدى.«ءبىلىم تۋرالى» زاڭنىڭ نەگىزىندە مينيسترلىك جاساعان ەرەجە ۇبت پروتسەدۋرالارىن رەتتەۋدە السىزدىك تانىتۋدا. وسىنىڭ ءوزى ماسەلەنى جىلدان-جىلعا كۇردەلەندىرىپ بارادى. ماسەلەن, بىلتىر ۇبت تاپسىرۋعا وقۋشىلاردى جاپپاي, قاتاڭ تەكسەرىستەردەن وتكىزىپ كىرگىزدى. ويتكەنى, كەيبىرەۋلەردىڭ قويىندارىنا بايلانىس قۇرالدارىن جاسىرىپ كىرۋى جانە سول ارقىلى تانىستارىنا سۇراقتاردى سالىپ جىبەرىپ, دايىن جاۋاپتاردى الاتىنى بەلگىلى ەدى. بىراق ۇبت وتكىزۋگە ءتيىستى قىزمەتكەرلەرگە ادامدى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بويىن تەكسەرۋگە ەشكىم قۇقىق بەرگەن جوق دەگەن داۋ ءورشىپ بەردى. مۇنىڭ ءوزى ادامنىڭ جەكە بوستاندىعىنا قول سۇعۋشىلىق دەگەن جالاقورلىقتاردى دا ەستىپ جۇردىك. ال زاڭناما جەتىلدىرىلىپ, وندا بۇل ماسەلە ارنايى قارالعان بولسا, ەشكىمنىڭ دە داۋ شىعارۋىنا نەگىز جوق بولاتىن ەدى. ادامدار ۇشاققا وتىراردا قاۋىپسىزدىك شارالارى ءۇشىن قاتاڭ تەكسەرىستەن وتكىزىلىپ كىرگىزىلەدى عوي. الايدا ۇشاقتا ساپار شەگۋ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى زاڭنامادا مۇنداي ءىس ارنايى قاراستىرىلعاندىقتان, مۇندا ەشكىم دە مەنىڭ قۇقىم بۇزىلدى دەپ شاعىم بەرمەيدى.ەلباسى ءوزىنىڭ سوزىندە «مەدياتسيا تۋرالى», «كاسىپوداقتار تۋرالى» جانە ت.ب. الەۋمەتتىك زاڭنامالار تۋرالى دا ناقتى سىندار ايتىپ, ولاردى جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.جالپى, دامۋدىڭ ءار ءتۇرلى مەزگىلىندە قابىلدانعان كەيبىر زاڭنامالار بۇگىنگى ءومىر تالابىنا سايكەس كەلە بەرمەيدى. ارينە, ەلباسىنىڭ بارلىق 20 ناقتى تاپسىرماسىنا باعا بەرىپ, ولاردىڭ تيىمدىلىگىنە توقتالۋدى ءبىر ماقالانىڭ كولەمى كوتەرمەيدى. ولاردىڭ بارلىعى دا الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋعا نەگىز بولاتىن ۇتىمدى قادامدار ەكەنى داۋسىز. مەن تەك قازاقستان تاريحىنا سەرگەك قارايتىن جانداردىڭ ءبىرى رەتىندە 12-تاپسىرماداعى ءماسەلەگە توقتالا كەتكەندى ءجون كوردىم. وندا باسقا دۇنيەلەرمەن قاتار, قازاقستان تاريحى ءپانىنىڭ كەمشىن تۇستارى, سونىڭ ىشىندە وقۋشىلار اراسىندا ول تۋرالى «قىزىقسىز», «بىتىسقان ءپان» دەگەن پىكىرلەردىڭ بار ەكەندىگى ايتىلادى. بۇل – وتە ورىندى سىن. عالىمداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, تاۋەلسىزدىككە دەيىنگى قازاقستان تاريحى ءپانى كسرو عالىمدارىنىڭ قازاقتاردى كوشپەندى, مادەنيەتى جوق دەگەن ۇستانىمدارىنىڭ باعدارىمەن جازىلىپ, حالقىمىزدىڭ تاريحىنداعى اسا ماڭىزدى وقيعالار كوزگە ىلىنبەي كەلگەن. سول وقۋلىقتار ءسال تۇزەتىلگەنىمەن, نەگىزگى باعدار بۇرىنعى كۇيىندە قالعان. ال پاتريوتتىق سانانى مۇرات تۇتقان ۇلتجاندى تاريحشىلاردىڭ سول وقيعالارعا دەگەن كوزقاراسى باسقا قىرىنان تاراتىلىپ, ءوزگەشە بولىپ جازىلعان. ءسويتىپ, مينيسترلىك تاراپىنان ەكى جاقتىڭ ورتاق كەلىسىمى جاسالماعاندىقتان, وقۋلىق وسىنداي سىندارعا ۇشىراپ جۇرگەنى راس. قالا بەردى ۇلكەن تاريحتان تۇبەگەيلى ءبىلىمى جوق, سوڭعى جىلدارداعى جاپپاي كانديداتتىق قورعاۋ ۇدەرىسىمەن عىلىمعا كەلىپ قالعان ۇشقارى ويلى بىرەۋلەر وزىندىك ويى, ءبىلىمى بولماعان سوڭ وقۋلىققا ەسكى ۇستانىمدى ءسال وزگەرتىپ, ەنگىزىپ جىبەرگەن. وسى ماسەلەنى رەتكە كەلتىرۋ وتە ماڭىزدى ماسەلە ەكەنىن ەلباسى اتاپ كورسەتىپ وتىر. سايىپ كەلگەندە, ءوز تاريحىڭدى دۇرىس ءبىلۋ دە ازاماتتىقتىڭ نەگىزگى ۇستانىمدارىنىڭ ءبىرى عوي. ەندىگى ماسەلە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىندە.
جالعاس دۇيسەنعاليەۆ,ءماجىلىس دەپۋتاتى.