بالالارىنىڭ الدى مەكتەپكە بارىپ قالعان, ەڭ كىشكەنتايى 2-3 جاس شاماسىنداعى ءۇش بالالى جاس وتباسىمەن بىرگە اۋداننان قالاعا دەيىن ساپارلاس بولدىق. كولىك قوزعالعان ساتتەن بالالار اكەسىنىڭ الدىنا وتىرۋعا تالاسىپ, ەڭ كىشكەنتايى «جەڭىسكە جەتىپ», اكەسىنىڭ تىزەسىنە قونجيدى.
ال قالعان ەكەۋى اناسىنا قىڭقىلدادى, اكەلەرىنىڭ الدىندا وتىرعان كىشكەنتايعا ءتيىسىپ تۇرتكىلەي باستادى. اناسى ەكەۋىن كوندىرە الماي ءبىراز اۋرەگە ءتۇستى. ويىنداعىلارى ورىندالماعان ەرەسەك ەكەۋى انالارىنىڭ سومكەسىن اقتارا باستادى. ءبىرى تەلەفونىن, ءبىرى ءاميانىن الدى. قالاعا جاقىندار تۇستا كىشكەنتايى سىرتقا شىعامىن دەپ قيعىلىق سالا باستادى. جەتىپ قالدىق شىداي تۇر دەگەنگە كونەر ەمەس. جۇرگىزۋشى دە جولدىڭ شەتىنە توقتاي قالدى. كىشكەنتايدى ەسىككە جاقىن وتىرعان اناسى الىپ شىعۋعا يكەمدەپ ەدى. بالا شار ەتە قالىپ, اكەسىنە جارماستى. امال جوق, ءۇش-ءتورت جولاۋشى كولىكتەن ءتۇسىپ, اكە مەن بالاعا جول بەرۋگە تۋرا كەلدى. قالاعا جاقىنداي بەرگەندە جۇرەكتەرى اينىعان بالالار اكەلەرىنە قاراي جارماسىپ, ءۇستى-باسىن مالمانداي ەتتى. «بەرە سال, اكەلە سال» دەپ بالانىڭ الدىندا اكەسىن زىر جۇگىرتۋدىڭ سوڭى بالا ەسەيگەندە بارماق تىستەتىپ, جۇرەككە سالماق سالاتىنىن كۇندەلىكتى ومىردە ءوزىمىز ەلەمەيمىز-اۋ.
ارينە بۇل ايتىپ وتىرعانىمىزعا اركىمنىڭ پىكىرى بار. «نەسى بار ەكەن, بالانىڭ قيقارلىعىن تەك اناسى عانا كوتەرۋى كەرەك پە, اكەسى عوي, ول دا قاراسىن» نەمەسە «وندا تۇرعان نە بار, بالا اكەنىڭ قامقورلىعىن سەزىنۋى كەرەك قوي» دەگەن پىكىرلەر ايتىلىپ, كەيبىرەۋلەردىڭ كەيىستىك تانىتۋى دا بەك مۇمكىن.
بۇل تاقىرىپتى قوزعاۋعا رەسپۋبليكالىق «ايقىن» گازەتىندەگى بەك عالىم دەگەن ازاماتتىڭ « ۇلىنا «قۇل» بولعان اكەلەر» جانە ەل گازەتى «ەگەمەندەگى» «اكە قاباعى ءھام بوسبەلبەۋلىك» اتتى ماقالالار تۇرتكى بولدى. اۆتور «بىردە ۇيدە وتىرعانىمدا التى جاسار بالام «سۋ ىشەم, ماما, سۋ ىشەم» دەپ اناسىنا قاراي جۇگىرە جونەلدى. ارعى بولمەدەن بالا ەمىزىپ وتىرعان ايەلىم كىتاپ وقىپ وتىرعان ماعان: «اناعان سۋ قۇيىپ بەرە سالشى!» دەدى. مەن ەستىمەگەن كىسىدەي كىتاپ وقىپ وتىرا بەردىم. ءبىر كەزدە ەمشەكتەگى بالانى سىلكە تاستاعان قاتىنىم جۇلقىنسىن. «كىشكەنتاي عانا نارسە عوي, تۇياعىڭ قيمىلداسا ءولىپ كەتەسىڭ بە؟» دەپ شاپتىقتى كەپ.ۇندەمەدىم. كۇن كۇركىرەپ, نايزاعاي جارقىلداپ, جاڭبىر سىركىرەپ باسىلعان سوڭ, ەشتەڭە بولماعانداي «كەلشى» دەدىم. «مەن دە مۇنى كىشكەنتاي نارسە دەپ ويلايتىنمىن. جوق, بۇل استە كىشكەنتاي نارسە ەمەس ەكەن, وتىر سويلەسەيىك» دەدىم», دەپ باستايدى اڭگىمەسىن. كىشكەنتاي دەپ ەلەمەگەن وسىنداي «بەرە سال», «اكەلە سال» بالا الدىندا جۇمساۋ نەمەسە بالانىڭ كوزىنشە اكەنىڭ كەمشىلىگىن تىزبەكتەپ, «سەن وندايسىڭ, سەن مۇندايسىڭ» دەگەننىڭ سوڭى اكەنى بالانىڭ الدىندا «قۇل» ەتۋمەن تىنادى. ونىڭ سوڭى كۇش-قايراتى كەمىپ, قارتتىققا جەتكەندە اتا-اناعا اۋىر سالماق قانا ەمەس, جانىنا ەگەۋ بولاتىنىن ايتىپتى. وتباسىندا ۇل-قىزىنا اكەنى قۇرمەتتەتىپ, بالاعا زور ەتىپ كورسەتۋ ايەلدىڭ مىندەتى دەپ قانا قويمايدى اۆتور, بۇگىنگى زاماندا اكەگە دەگەن قۇرمەتتىڭ كەمىپ بارا جاتقانىنا الاڭدايدى.
راسىندا, قازىرگى وتباسىندا اكەلەردىڭ ورنى, قادىر-قاسيەتى قانداي؟
«اكەمىزدىڭ توبەسى كورىنگەننەن ۇيدە تىنىشتىق ورنايتىن. شەشەمىز «تۇرىڭدار, اكەلەرىڭ كەلە جاتىر» دەسە, ءبىرىمىز قولىنا سۋ الىپ, ءبىرىمىز تورگە كورپەشەسى مەن جاستىعىن الا جۇگىرەتىنبىز. داستارقان باسىنا اكەمىزدەن بۇرىن وتىرمايتىنبىز» دەيتىن اعالار مەن اپالار بۇگىنگى اكەلەردىڭ بالا الدىندا دارمەنسىز ەكەنىن ءجيى ءسوز ەتەدى. وعان «كىنالى» ءتۇرلى سەبەپ-سالداردى تىزبەكتەي جونەلىپ, ءبىرى ۇيدەگى «كوك ساندىقتاعى» شەتەلدىك ۇشى-قيىرى, ءمان ماعىناسى جوق سەريالداردى, ەندى ءبىرى ۇيدەگى بيلىكتىڭ ايەلدىڭ قولىندا, مەكتەپكە بارسا, ەر مۇعالىمدەردىڭ ازدىعى, ەسەسىنە, نازىكجاندىلاردىڭ ۇلەس سالماعىنىڭ باسىمدىعى دا وتباسىندا اكەگە, جالپى ەر-ازاماتتارعا دەگەن قۇرمەتتىڭ كەمۋىنە اسەر ەتەدى دەيدى. مەيلى سەبەپ-سالدار, كەرى اسەر ەتەتىن فاكتورلار كوپ بولا قويسىن. بىراق شاڭىراقتا اكەنىڭ ورنىن زورايتىپ, وتباسى ءۇشىن اكەنىڭ ورنى ءتور ەكەنىن ۇل-قىزعا ۇعىندىرىپ, بويىنا سىڭىرەتىن ايەل, ياعني بالالاردىڭ اناسى ەكەنىنە ەشكىم داۋلاسا قويماس.
ەلميرا جاماشوۆا
تۇركىستان وبلىسى,
بايدىبەك اۋدانى