سەيسەنبى, 28 مامىر 2013 2:20
ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما ءبىر جىلدىعىن سالتاناتتى اتاپ وتۋگە بىرەر كۇن قالعاندا جاسالعان جولداۋدا پرەزيدەنت باستاۋىن 1997 جىلى العان «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا قويىلعان كوپتەگەن مىندەتتەردىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن جۇزەگە اسقانىن اتاپ ءوتتى. ەلباسى «وسى جىلدار ىشىندە ءبىزدىڭ ستراتەگيامىز باستى ماقساتىمىزدان اۋىتقىماي, شامشىراق سياقتى ءبىزدىڭ جولىمىزعا ساۋلە شاشىپ, العا باسۋعا جىگەرلەندىرگەنىن» مالىمدەدى. راسىندا دا, بۇگىنگى قازاقستان بۇدان 16 جىل بۇرىنعىدان مۇلدەم باسقا ەل, مىندەتتەر دە وزگەردى.
سەيسەنبى, 28 مامىر 2013 2:20
ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما ءبىر جىلدىعىن سالتاناتتى اتاپ وتۋگە بىرەر كۇن قالعاندا جاسالعان جولداۋدا پرەزيدەنت باستاۋىن 1997 جىلى العان «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا قويىلعان كوپتەگەن مىندەتتەردىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن جۇزەگە اسقانىن اتاپ ءوتتى. ەلباسى «وسى جىلدار ىشىندە ءبىزدىڭ ستراتەگيامىز باستى ماقساتىمىزدان اۋىتقىماي, شامشىراق سياقتى ءبىزدىڭ جولىمىزعا ساۋلە شاشىپ, العا باسۋعا جىگەرلەندىرگەنىن» مالىمدەدى. راسىندا دا, بۇگىنگى قازاقستان بۇدان 16 جىل بۇرىنعىدان مۇلدەم باسقا ەل, مىندەتتەر دە وزگەردى.
ءوزىنىڭ جولداۋىندا پرەزيدەنت ن.ءا. نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ بىرىنە توقتالىپ, قازاقستان 2050 جىلعا قاراي جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن قۇرىپ, الەمنىڭ ەڭ دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىندا بولۋى كەرەكتىگىن ايتتى.نەلىكتەن مەجەلى جىل رەتىندە 2050 جىل الىنىپ وتىر؟ ەلباسى ءوز جولداۋىندا وسىعان قاتىستى «2050 جىل – جاي بەينەلى داتا ەمەس, بۇل بۇگىندە الەمدىك قوعامداستىق باعدار ۇستاپ وتىرعان ناقتى مەرزىم» ەكەنىنە توقتالىپ, وسىنىڭ مىسالى رەتىندە بۇۇ ازىرلەگەن 2050 جىلعا دەيىنگى وركەنيەتتەر دامۋىنىڭ جاھاندىق بولجامىن, دۇنيەجۇزىلىك ازىق-ت ۇلىك ۇيىمى جاريالاعان ۇزاق مەرزىمدى بولجامدىق باياندامانى كەلتىردى. سونىمەن قاتار, قىتاي دا ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ كوكجيەگىن 2050 جىلعا دەيىن ايقىنداعانى, ءىرى ترانسۇلتتىق كومپانيالاردىڭ الداعى جارتى عاسىرعا دامۋ ستراتەگيالارىن ازىرلەپ جاتقانى كولدەنەڭ تارتىلدى.قىتاي ەۋروپانىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنە كوتەرىلۋ ماقساتىندا 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن ازىرلەگەنى بەلگىلى. سونداي-اق اسپاناستى ەلى 2009 جىلى 2050 جىلعا دەيىنگى عىلىم مەن تەحنيكانى دامىتۋدىڭ كارتاسىن دايىندادى. ايتىلعاننان 2050 جىل جاھاندىق دەڭگەيدە ستراتەگيالىق جوسپارلاۋدىڭ مەجەلى كورسەتكىشىنە اينالعانى تۋرالى ءتۇيىن جاساۋعا بولادى.قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسى جاڭا الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى قاعيدالارىن انىقتادى. ەڭ الدىمەن بۇل – پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ماقالاسىندا ايتىلعان ومىرشەڭ يدەيالاردى جۇزەگە اسىرۋ.ءححى عاسىردىڭ جاھاندىق ون سىن-قاتەرىنە جاۋاپ قايتارۋ جولداۋدا ەلەۋلى ورىن الادى. پرەزيدەنت وسى سىن-قاتەرلەردىڭ ىشىندە تاريحي ۋاقىتتىڭ جەدەلدەۋىن, جاھاندىق دەموگرافيالىق تەڭگەرىمسىزدىكتى, جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە تونەتىن قاتەردى, سۋ تاپشىلىعىن, جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى, تابيعي رەسۋرستاردىڭ سارقىلۋىن, ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيانى, ۇدەي تۇسكەن الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىقتى, وركەنيەتىمىز قۇندىلىقتارىنىڭ داعدارىسىن, جاڭا الەمدىك تۇراقسىزدىق قاۋپىن اتاپ ءوتتى. «وركەنيەتتەر قاقتىعىسى, تاريحتىڭ اقىرى, مۋلتيمادەنيەتتىڭ كۇيرەۋىن جاريالايتىن ۇندەر ءجيى ەستىلەدى. جىلدار بويى سىننان وتكەن قۇندىلىقتارىمىزدى قورعاي وتىرىپ, ءبىز ءۇشىن وسىناۋ كەرىتارتپا كوزقاراستان تارتىنۋىمىزدىڭ ءپرينتسيپتى ماڭىزى بار» ەكەنىن مالىمدەدى.«قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ جۇزەگە اسۋى ەلىمىزدى مىقتى, تۇراقتى مەملەكەتكە اينالدىرىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار, بىزگە جاڭا تەحنولوگيالاردى الىپ كەلەدى. ماسەلەن, اتالعان تەحنولوگيالار تەك مۇناي-گاز سالاسىنا عانا تيەسىلى بولماي, شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورعا دا تيەسىلى بولادى جانە ۇلتتىق برەندتتەردى الەمدىك رىنوكقا شىعارۋدا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى. وسى تۇرعىدا ن.ءا. نازارباەۆتىڭ «شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتىڭ ۇلەسى 2025 جىلعا قاراي ەكى ەسەگە, ال 2040 جىلعا قاراي ءۇش ەسەگە ۇلعايۋى ءتيىس» دەپ ايتقانى كەزدەيسوقتىق ەمەس. ستراتەگيانىڭ جۇزەگە اسۋىنىڭ تاعى ءبىر ۇتىمدى تۇسى مەملەكەتىمىزدىڭ ساياسي جۇيەسىنىڭ ءارى قاراي دامۋىمەن, دەموكراتيالىق پرينتسيپتەردىڭ ۇستەمدىك ەتۋىمەن بايلانىستى.ەلباسى ءوزىنىڭ باعدارلامالىق قۇجاتىندا باسىمدىققا يە جەتى باعىتتى كورسەتتى, ولار الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتىلۋدىڭ باستى مىندەتى – ەكونوميكانىڭ ءوسۋى مەن الەۋمەتتىك يگىلىكتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىنىڭ ارتۋى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋمەن بايلانىستى. بۇل – الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتىلۋدىڭ وزەكتى قاعيداسى.جاڭعىرتىلۋ دەگەنىمىز – الەۋمەتتىك سالادا ورىن الىپ وتىرعان ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرال. «قوعامدىق يگىلىك» كاتەگورياسى قوعامدىق بيلىكتىڭ ماقساتى رەتىندە ەكونوميكا ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى بولسا, الەۋمەتتىك سالا ءۇشىن دە سونشالىقتى ماڭىزدى. مەملەكەت كونستيتۋتسيالىق قۇقىق پرينتسيپتەرىنە ساي وسى ەكەۋىنىڭ تەپە-تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرۋى كەرەك. مەملەكەت قول جەتكىزۋى كەرەك قوعامدىق يگىلىك تۋرالى كونستيتۋتسيالىق-قۇقىقتىق يدەيادا مەملەكەت قوعامنىڭ الەۋمەتتىك سالاسىنىڭ كۇيىنە دە نازار اۋدارۋى كەرەكتىگى قامتىلعان.مەملەكەتشىلىگىمىز بەن مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋدا دەموكراتيانى ودان ءارى نىعايتۋ جولداۋدا كوتەرىلگەن باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولدى. وسىعان وراي ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ قاتارىنا مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدى جاتقىزۋعا بولادى. 2009 جىلى پرەزيدەنت جارلىعىمەن ناتيجەگە باعىتتالعان مەملەكەتتىك جوسپارلاۋدىڭ جاڭا جۇيەسى بەكىتىلگەن بولاتىن. وسى قۇجاتقا سايكەس 2010 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا اعىمداعى ستراتەگيالار, تۇجىرىمدامالار, مەملەكەتتىك جانە ايماقتىڭ باعدارلامالار رەتكە كەلتىرىلدى. ستراتەگيالىق ماڭىزى بار قۇجاتتار «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنداعى جاڭا مىندەتتەرگە ساي مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋگە, ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان. مەملەكەتتىك باسقارۋدى ورتالىقتان شىعارۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالارعا كەلەتىن بولساق, بيلىكتىڭ ورتالىق جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيلەرى اراسىنداعى قىزمەتتەردى شەكتەۋ جۇمىستارى 2003 جىلدان بەرى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. 2004 جانە 2006 جىلدارى وسى سالاداعى زاڭناماعا ءتيىستى تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. جاڭا بيۋدجەت كودەكسىنىڭ نورمالارى بيلىكتىڭ بارلىق دەڭگەيىنىڭ دەربەستىگىن قامتاماسىز ەتتى.ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسىنا 2007 جىلعى مامىر ايىندا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى قالىپتاستىرۋ مەن ۇيىمداستىرۋعا بايلانىستى ماڭىزدى قادام بولدى. 2009 جىلعى اقپاندا جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن ءوزى باسقارۋ تۋرالى زاڭعا پارلامەنت ەنگىزگەن زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر دە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋعا وڭ اسەرىن بەردى. نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردەگى وسى وزگەرىستەر جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ نەگىزگى وكىلدى ورگاندارى رەتىندەگى ءماسليحاتتاردىڭ ءرولىن ايتارلىقتاي كۇشەيتىپ, ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن قۇزىرىنىڭ اياسىن كەڭەيتتى, سونىمەن قاتار, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىمەن ءوزارا قارىم-قاتىناس تەڭگەرىمى مەن فۋنكتسيالارىنىڭ اراجىگىن اجىراتۋ ماسەلەسى رەتتەلدى.جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى حالىق تىكەلەي جانە ءماسليحاتتار مەن حالىقتىڭ شاعىن توپتارى تۇراتىن اۋماقتاردى قامتيتىن جەرگىلىكتى قوعامداستىقتارداعى باسقا دا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارى ارقىلى جۇزەگە اسىرادى دەپ ايقىندالدى. زاڭعا سايكەس جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنا مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ تاپسىرىلۋى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن مول مۇمكىندىكتەر بەرەدى.مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ فۋنكتسيالارىن ورىنداۋ جونىندەگى قۇقىقتار مەن مىندەتتەر بەرىلگەن اكىمدەر جەرگىلىكتى وكىلدىك جانە اتقارۋشى بيلىكتىڭ اراسىن بايلانىستىراتىن بۋىن بولىپ تابىلادى. بۇل جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى قىزمەتىن ساپالىق تۇرعىدان جاڭا دەڭگەيگە – ازاماتتارىمىزدىڭ پروبلەمالارىن بارىنشا ءتيىمدى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن «بىرلەسىپ باسقارۋ» دەڭگەيىنە شىعارۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.ن.ءا. نازارباەۆ جاريا ەتكەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى حالىققا جولداۋىندا مەملەكەتشىلىگىمىزدى نىعايتۋ, قازاق ەلىن ودان ارى ۇيىتۋ ماسەلەلەرىنە ۇلكەن نازار اۋدارىلعان.قورىتا ايتقاندا, بىلتىرعى جىلدىڭ سوڭىندا جارىق كورگەن باعدارلامالىق قۇجات, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق سالادا ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە جەتكەنىنىڭ ايعاعى ءارى باسەكەگە قابىلەتتى قوعام قالىپتاستىرۋ ۇدەرىسىن جاڭا قارقىنمەن جالعاستىرۋعا دەگەن ۇمتىلىستىڭ دالەلى بولىپ تابىلادى.
باقىتجان بۇحارباەۆ,قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى قسزي الەۋمەتتىك-ساياسي زەرتتەۋلەر ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى.