بەيبىتشىلىك ۇستانىم بيىككە شىعارادى

كەلىسسوزدەر ساباسىنا ءتۇستى

قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ۇيلەستىرۋىمەن وتكەن حالىقارالىق ماڭىزدى شاراعا رەسەي دەلەگاتسياسىن رف پرەزيدەنتىنىڭ سيريا جونىندەگى ارنايى وكىلى الەكساندر لاۆرەنتەۆ, تۇركيا دەلەگاتسياسىن سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سەدات ونال, يران دەلەگاتسياسىن سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ساياسي ىستەر جونىندەگى جوعارى كومەكشىسى الي اسگار حادجي باستاپ كەلدى. ەڭ باستىسى, اتالعان كەزدەسۋگە سيرياداعى ەكى قاقتىعىسۋشى تاراپ – سيريانىڭ بۇۇ-داعى تۇراقتى وكىلى باشار ءال-دجاافاري باستاعان سار ۇكىمەتتىك دەلەگاتسياسى جانە احماد ءال-توۋما باستاعان قارۋلى وپپوزيتسيا وكىلدەرى تولىق قاتىسىپ, بەلسەندىلىك تانىتتى.

كەزدەسۋدىڭ تاعى ءبىر جاڭالىعى رەتىندە استانا فورماتىنداعى بۇعان دەيىنگى كەلىسسوزدەر نەگى­زىندە قابىلدانعان شەشىمگە سايكەس يراك پەن ليۆان دەلەگا­تسيالارىنىڭ اتالعان پروتسەسكە بايقاۋشىلار رەتىندە قاتىسۋىن ايتۋعا بولادى.

بايقاۋشىلار قاتارىندا بۇرىنعى­سىن­شا بۇۇ مەن يوردانيانىڭ دا دەلەگاتسيالارى بولدى. 13 راۋندتىڭ ءبىرىنشى كۇنى بۇعان دەيىنگى كەلىسسوزدەر قالپىمەن, «جابىق ەسىك» جاعدايىندا ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى تەحنيكالىق كونسۋلتاتسيالاردان قۇرالدى. ونىڭ ىشىندە تۇتقىنداردى بوساتۋ, قازا تاپقانداردىڭ دەنەلەرىن تابىس­تاۋ جانە ءىز-ءتۇزسىز جوعالعانداردى ىز­دەس­تىرۋ ماسەلەلەرىنە تىكەلەي ارالاسۋ ماق­ساتىندا نۇر-سۇلتانعا بۇۇ بوسقىن­دار ىستەرى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى باسقارماسى جانە حالىقارالىق قى­زىل كرەست كوميتەتىنىڭ وكىلدەرى ار­نايى كەل­گەندىكتەن, بۇل جونىندەگى كەلىس­سوز­دە­ردىڭ وتە تارتىستى وتكەنى دە اڭعا­رىلدى.

قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيستر­لىگى ازيا جانە افريكا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەرجان مۇقاشتىڭ ايتۋىنشا, تاراپتار سيريانىڭ يدليب پروۆينتسياسىندا وق اتۋدى توقتاتۋعا باسا ماڭىز بەرگەن. سونىمەن قاتار سيريانىڭ بولاشاعىن انىقتايتىن ءارى رەتتەيتىن كونستيتۋتسيالىق كوميتەت قۇرۋ ماسەلەسى دە وتكىر تالقىلانعان.

ال كەلىسسوزدەردىڭ ەكىنشى كۇنگى جالپى وتىرىسىندا قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى رومان ۆاسي­لەنكو: – 2017 جىلدان بەرى قازاق­ستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان بۇل پروتسەسس سيريادا بەيبىتشىلىكتى ورناتۋ جولىندا وراسان زور جەتىستىككە جەتكەنى ءسوز­سىز, – دەپ ءسوز باستادى.  

نەگىزى استانا پروتسەسىنىڭ جەمىسىن كەلىس­سوزدەرگە بەلسەنە قاتىسقان بارلىق تاراپتاردىڭ جوعارى باعالاپ وتىرعانى دا راس. ويتكەنى بۇعان دەيىنگى كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە شيەلەنىستەردەن جانە وق اتۋدان بوساتىلعان ايماقتار قۇرىلىپ, گۋمانيتارلىق دالىزدەر اشىلعان بولاتىن. وسى ارقىلى سيريادان ۇدەرە كوشىپ, باس ساۋعالاعان بوسقىندارعا پانا تابىلدى. سونىمەن قاتار استانا پروتسەسى بوس­قىنداردىڭ گۋمانيتارلىق كومەك­پەن قام­تاماسىز ەتىلۋىنە زور ىقپالىن تيگىزۋدە.

جالپى, جەنەۆا, ۆەنا مەن نۇر-سۇل­تان جانە باسقا دا وڭىرلەردەگى كەلىس­سوز­­دەر بارىسىندا تاراپتار بۇعان دە­يىن ءبىر ۇستەل باسىندا وتىرىپ, جاعا جىر­تىسۋعا دەيىن بارسا, بۇل جولى ولار­دىڭ بەيبىتشىل, ىمىراشىل ۇسىنىستارى ورتاق مۇددە جولىندا ۇيىسىپ جاتتى. الايدا بۇل جاعداي سيريادا مامىراجاي تىرشىلىك ورناپ, سوعىس ءورتى مۇلدەم توقتاتىلدى دەگەندى بىلدىرمەيدى.

13 تاراۋلى مالىمدەمە جاسالدى

كەلىسسوزگە قاتىسقان تاراپتاردىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسىن جۋرناليستەر الدىندا قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى رومان ۆاسي­لەنكو وقىپ بەردى. باس-اياعى 13 تاراۋ­دان تۇراتىن اۋقىمدى قۇجاتتا يران يسلام رەسپۋبليكاسى,  رەسەي فەدەراتسياسى جانە تۇركيا رەسپۋبليكاسى استانا پرو­تسەسىنىڭ كەپىلگەر مەملەكەتتەرى رەتىن­دە الدىمەن بۇۇ جارعىسىنىڭ ماقسات­تارى مەن پرينتسيپتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, سيريا اراب رەسپۋبليكاسىنىڭ ەگە­مەن­دىگىن, تاۋەلسىزدىگىن, بىرلىگىن جانە اۋماق­تىق تۇستاستىعىن ساقتاۋعا نيەتتى ەكەن­دىكتەرىن بىلدىرگەن.   

سونىمەن قاتار يدليب اۋماعىنداعى قالىپتاسقان جاعدايدى تالقىلاي كەلە, بۇعان دەيىنگى كەلىسىمدەرگە سايكەس, اتال­عان اۋماقتاعى تىنىشتىقتى ساقتاۋ­عا كۇش سالاتىندارىن ايتا كەلە, «حەيات تاحرير اش-شام» تەرروريستىك ۇيىمى­نىڭ بەلسەندىلىگىنىڭ ارتقانىنا الاڭداۋ­شىلىق ءبىلدىرىپ, دايش, «دجابحات ان نۋسرا» جانە بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى قاۋىپ­تى دەپ تانىعان باسقا دا ۇيىمداردى تۇبەگەيلى جويۋعا ماڭىز بەرەتىندىكتەرىن مالىمدەدى.

كەپىلگەر مەملەكەتتەر سيريانىڭ سولتۇستىك-شىعىسىنداعى جاعدايدىڭ تۇراقتانىپ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ تەك ەلدىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇ­تاس­تىعىن سىيلاۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسا­تىن­دىعىنا كەلىستى.

بىرلەسكەن مالىمدەمەدە كەپىلگەر مەملەكەتتەر استانا فورماتىندا قۇرىلعان سالالىق جۇمىس توبىنىڭ كۇشىمەن بۇعان دەيىن تەرروريستىك ۇيىمداردىڭ قولىندا بولعان ادامداردى قۇتقارۋ بويىنشا 31 شىلدە كۇنى كەزەكتى وپەراتسيانىڭ ءساتتى وت­كەنىن دە ريزاشىلىقپەن قابىلدا­عان­دارىن ايتتى. وسىعان بايلانىستى ال­داعى ۋاقىتتا دا جۇمىس توبىنىڭ ءىس-ارە­كەتىن بەلسەندىرەك جۇرگىزۋ ۇسىنىلدى.

كەپىلگەر مەملەكەتتەر سيريا اۋما­عىندا بارلىق سيريالىقتارعا كور­سەتىلەتىن ەشقانداي تالاپقا, شارتقا نە­گىز­دەلمەگەن گۋمانيتارلىق كومەكتىڭ ايا­سىن كەڭەيتۋ بويىنشا ۋاعدالاسقان. 

– سيرياداعى گۋمانيتارلىق جاعدايدى جاقسارتا ءتۇسۋ ماقساتىندا جانە ساياسي رەتتەۋ پروتسەسىندە حالىقارالىق قوعام­داستىقتى, بۇۇ جانە ونىڭ گۋماني­تارلىق اگەنتتىكتەرىن سيرياعا كومەك كورسەتۋگە, ونىڭ ىشىندە بۇعان دەيىن دە قالپىنا كەلتىرىلگەن نەگىزگى ينفراقۇرىلىم نىساندارىن – سۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسى كوزدەرىن, مەكتەپتەردى, اۋرۋحانالاردى قالپىنا كەلتىرىپ, سونداي-اق گۋمانيتارلىق تۇرعىداعى مينادان تازالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ات سالىسۋعا شاقىرامىز, – دەدى بىرلەسكەن مالىمدەمە ءماتىنىن وقىعان قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ر.ۆاسيلەنكو.

مۇددەلى تاراپتار سيرياعا گۋماني­تار­لىق كومەك كورسەتۋگە بايلانىستى حالىق­ارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋدىڭ بولاشاعىن دا تالقىعا سالعان. 

سونىمەن قاتار ەلىنە ورالۋعا نيەتتى بوسقىنداردىڭ باس اماندىعىن قام­تاماسىز ەتۋگە كۇش سالىپ, قولداۋ كورسەتۋ بويىنشا دا ورتاق مامىلەگە كەلگەن.

تۇركيا, رەسەي جانە يران وكىلدەرىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسىنىڭ سوڭىندا نۇر-سۇلتان قالاسىندا استانا پروتسەسىنىڭ ون ءۇشىنشى كەزەڭىنىڭ تابىستى وتۋىنە بارىن سالعان قازاقستان تاراپىنا ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ, استانا فورماتىنداعى كەلەسى حالىقارالىق وتىرىستى بيىلعى جىلدىڭ قازان ايىندا وتكىزۋ جونىندە شەشىم قابىلدانعانى ايتىلعان.

جوعارىدا ايتىلعانداي, سيرياداعى اتىستى توقتاتىپ, ەلدە تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىقتى قالىپتاستىرۋ ءالى دە ءبىرتالاي كۇش-جىگەردى قاجەت ەتەتىنى ءسوزسىز. مۇنىڭ اۋجايى پلەنارلىق وتىرىستان كەيىنگى تاراپتار كەزەكتەسە وتكىزگەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا بايقالدى. ءبىر ۇستەل باسىنا جيىلىپ, بىرقاتار ورتاق ماسەلەلەر بويىنشا كەلىسىمگە قول قويىلعانىمەن, قارسىلاستاردىڭ ءاربىر سوزىنەن وشپەندىلىك ىزعارىنىڭ لەبى اڭقىپ تۇردى. ونىڭ ۇستىنە تاعدىرى تالان-تاراجعا تۇسكەن سيريانىڭ, سيريالىقتاردىڭ مۇددەسىنەن بۇرىن, قارسىلاستاردىڭ قولتىعىنا سۋ بۇرىككەن قولداۋشىلارىنىڭ ارمان-ماقساتتارى دا مەنمۇندالاپ تۇرعانداي اسەر قالدىردى. دەگەنمەن وسىمەن ون ءۇشىنشى كەزەڭى ارتتا قالعان استانا پروتسەسى بەيبىت حالىقتىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋعا, بوسىپ كەتكەن جۇرتتى قامقورلىققا الۋعا ۇلكەن ىقپال ەتكەنى ءسوزسىز. ءالى كۇنگە سوعىس اۋماعىندا ميلليونداعان جازىقسىز ادام حالىقارالىق تەكە-تىرەستەردىڭ قۇربانى بولىپ وتىر. حالىقارالىق تەرروريزمنىڭ تەتىگىن ۇستاعاندار ءۇشىن قاراپايىم حالىق­تىڭ تاعدىرى باس اۋىرتارلىق ماسەلە ەمەس. سيريا اۋماعىندا الەمنىڭ نەبىر مەم­لەكەتتەرىنىڭ قارۋ ۇستاعان سودىرلارى قان توگىپ, قىرعىن جارىلىس جاساپ, شام ءوڭىرىن قاساپحاناعا اينالدىردى.

ءدال وسىنداي جاعدايدا قازاقستان­نىڭ سيريا اۋماعىنداعى ازاماتتارىن, ونىڭ ىشىندە بەيكۇنا بالالاردى قۇتقارۋ­­عا باعىتتالعان گۋمانيتارلىق سيپات­­تاعى «جۋسان» وپەراتسياسىن حالىقارا­­لىق قوعام­داستىق جوعارى باعالاپ, قىزى­عۋ­شىلىق تانىتىپ وتىر. ءتىپتى قازاق­ستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆتىڭ اقش-قا ساپارى بارىسىندا امەريكانىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايكل پومپەو «جۋسان» وپەراتسياسىنا ءمان بەرىپ, زەرتتەۋگە تۇراتىن ماسەلە دەپ باعالاعان. مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى باسىمدىقتارىنىڭ سالماقتى ەكەندىگىنەن حابار بەرەدى. ال استانا پروتسەسى دە وسىنداي جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەر ارقىلى ومىر­شەڭدىگىن مويىنداتىپ كەلەدى.