كۇنباعىس ءوسىرۋ

سەنبى, 15 ماۋسىم 2013 1:04

كۇنباعىس – كۇردەلى گۇلدەسىن تۇقىمداسىنا جاتاتىن وسىمدىك. ونىڭ شامامەن 90-عا تارتا بىرجىلدىق جانە كوپجىلدىق تۇرلەرى كەزدەسەدى. ۇلكەن گۇل شوعىرلارى بار كۇنباعىستىڭ سارى جالقىن جاپىراقشالارى ءبىر قاراعان ادامعا كۇن سەكىلدى كورىنىس بەرەدى. كۇنباعىس كۇندى سۇيەدى. ونىڭ باسىن ۇنەمى كۇنگە قاراي بۇرىپ وسەتىندىگىنىڭ ءوزى وسىدان بولسا كەرەك. تاڭەرتەڭ كۇن شىعىستان شىققاندا باسىن كۇنگە قاراتىپ تۇراتىن كۇنباعىس كۇننىڭ ءىزىن قۋالاي وتىرىپ, كەشكە جاقىن باتىسقا قاراپ تۇرادى.

سەنبى, 15 ماۋسىم 2013 1:04

كۇنباعىس – كۇردەلى گۇلدەسىن تۇقىمداسىنا جاتاتىن وسىمدىك. ونىڭ شامامەن 90-عا تارتا بىرجىلدىق جانە كوپجىلدىق تۇرلەرى كەزدەسەدى. ۇلكەن گۇل شوعىرلارى بار كۇنباعىستىڭ سارى جالقىن جاپىراقشالارى ءبىر قاراعان ادامعا كۇن سەكىلدى كورىنىس بەرەدى. كۇنباعىس كۇندى سۇيەدى. ونىڭ باسىن ۇنەمى كۇنگە قاراي بۇرىپ وسەتىندىگىنىڭ ءوزى وسىدان بولسا كەرەك. تاڭەرتەڭ كۇن شىعىستان شىققاندا باسىن كۇنگە قاراتىپ تۇراتىن كۇنباعىس كۇننىڭ ءىزىن قۋالاي وتىرىپ, كەشكە جاقىن باتىسقا قاراپ تۇرادى.

كۇنباعىستى ءوسىرۋ كوكتەمدە باستالىپ, كۇزدە اياقتالادى.  بۇل ۇدەرىس كۇنباعىستىڭ تۇقىمى مەن سورتى جانە تەحنولوگياسىنا قاراي 100-150 كۇنگە سوزىلادى. ول ءوزىنىڭ باستاپقى ءونىپ-شىعۋ كەزەڭىنەن باستاپ, گۇل جارۋ كەزەڭىنە دەيىن سۋىققا, قۇرعاقشىلىققا ءتوزىمدى بولىپ كەلەتىن وسىمدىك.  بىلايشا ايتقاندا, ءبىزدىڭ قاتاڭ كليماتىمىزعا بەيىمدىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى.

كۇنباعىستىڭ تاعى ءبىر جاعىمدى قاسيەتى ول قارجى شىعىندارىن سونشاما قاجەت ەتپەيدى. ونىڭ ۇستىنە ونى ءوسىرۋ دە وتە قاراپايىم. بىراق سوعان قاراماستان, پايداسى مول, ياعني جوعارى رەنتابەلدى بولىپ كەلەدى. سوندىقتان كۇنباعىس ءوسىرۋ بيزنەسى ءوزىن-ءوزى از ۋاقىت ىشىندە جەدەل اقتايتىن بيزنەس ءتۇرى بولىپ ەسەپتەلەدى.

كۇنباعىس پىستەلەرى (داندەرى) ادام دەنساۋلىعى ءۇشىن وتە پايدالى. ولاردىڭ قۇرامىندا ماي, قۇندى وسىمدىك اقۋىزدارى, كومىرسۋتەگىلەر, وزەك, لەتسيتين بار. ءتۇرلى ميكروەلەمەنتتەرگە دە وتە باي. ماسەلەن, ونىڭ قۇرامىندا ماگني, تەمىر, مىرىش, سەلەنيت وتە كوپ كەزدەسەدى. سوندىقتان دارىگەرلەر ادامعا يود جەتىسپەگەن جاعدايدا كوكونىس داندەرىن پايدالانۋ جايىندا كەڭەس بەرىپ جاتادى.

كۇنباعىستىڭ تۇرلەرى. ەڭ كوپ تاراعان ءتۇرى – مايلى كۇنباعىس. كۇنباعىستىڭ بۇل ءتۇرى الەمنىڭ بارلىق جەرىندە وسەدى جانە كۇن­باعىس مايىن ءوندىرۋ ءۇشىن پايدالانىلادى. مايلى كۇنباعىستىڭ 4-5 مەترلىك تولىق ساباقتارى, كا­دىمگى نەمەسە بۇتاقتى, ءبىر نەمەسە بىرنەشە كىشكەنە باستارى بولادى; جالعىز باستىلارىنىڭ ەنى كەيدە جارتى مەترگە (ادەتتە – 15-20 سم) دەيىن جەتەدى; شەتىندەگى گۇلدەرى سارى, ورتا تۇسى كۇلگىن ءتۇستى بولىپ كەلەدى. كۇنباعىستىڭ جەمىسى – سوپاقشا, ءتورت قىرلى نەمەسە بۇيىرىنەن سىعىمدالعان ءدان, ول جەمىسسەرىكتەن (قابىق نەمەسە قاۋىزدان) جانە تۇقىم قابىعىمەن جابىلعان اق داننەن (وزەك) تۇرادى.

سونداي-اق كۇنباعىستىڭ كوپ تاراعان ءتۇرىنىڭ  ءبىرى – بىرجىلدىق. ساباعى تىعىز, بيىكتىگى 2,5 مەتر­گە دەيىن تىك وسەدى. جاپىراقتارى كەزەكپە-كەزەك, ءىرى, جۇرەك ءتارىزدى, بۇدىرلى, ۇزىن ساپ بويىنا ورنا­لاسقان. گۇلدەرى سارى, جوعارى  ۇش­تى, ۇنەمى كۇنگە قاراي بۇرىلىپ تۇراتىن ءىرى سەبەتكە جيناقتالعان. جەمىسى – جولاقتى نەمەسە قارا ءتۇستى سوپاقشا جۇمىرتقا تارىزدەس ءدان. ول ۇدايى كۇننىڭ  ساۋلەسىن, توپىراقتاعى ىلعال مەن قۇنارلى زاتتاردىڭ بولۋىن قاجەت ەتەدى.

كۇنباعىستى وسىرۋ تاسىلدەرى مەن تەحنولوگياسى. جوعارىدا كۇنباعىستى ءوسىرۋ كوپ قيىندىققا تۇسپەيتىندىگىن ايتتىق. ول كەز كەلگەن باقشا توپىراعىندا جاقسى وسەدى, الايدا جەڭىل جانە قۇنارلى توپىراقتى ۇناتادى. كۇنباعىس كۇندى سۇيەتىندىكتەن, ونى وسىرەتىن ورىندى كۇن جاقسى تۇسەتىن جەردەن تاڭداۋ كەرەك. كۇنباعىس كوكتەمدە توپىراققا تۇقىمىن سەبۋ ارقىلى كوبەيەدى, ال كوپجىلدىق تۇرلەرى – كوكتەمدە نەمەسە كۇزدە تۇپتەرىنىڭ ءبولىنۋى ارقىلى وسەدى. تۇقىمدى ءساۋىر, مامىر ايلارىندا تىكەلەي اشىق توپىراققا ءبىر-بىرىنەن 30 ح 40 سانتيمەتر قاشىقتىقتا, ءبىر ۇياشىققا 2-3 داننەن 2-5 سم. تەرەڭدىككە سىڭىرە سەبەدى. تۇقىم +5س تەمپەراتۋرادا ونە باستايدى. كۇنباعىستىڭ گۇلدەۋى كوكتەسىن پايدا بولعاننان كەيىن 75-80 كۇن وتكەن سوڭ عانا باستالادى. وسىمدىك ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتپەيدى. تۇقىم  3-4 جىل ونگىشتىكتى ساقتايدى. كۇنباعىستى 3-4 جىل وتپەي بۇرىنعى ەگىلگەن ورنىنا  قايتا وسىرۋگە بولمايدى. وعان تاعايىندالعان ۋچاسكەنى كۇزدەن باستاپ 20 سانتيمەتردەن كەم بولمايتىنداي ەتىپ اۋدارۋ كەرەك.

كۇنباعىستىڭ كۇتىمى وتە قارا­پايىم: قاتارلار اراسى ارام­شوپ وسىمدىكتەرىنەن ەركىن, ال توپىراعى بورپىلداق بولۋى كەرەك. كۇنباعىستى ۋاقتىلى ەگۋ ونى قىركۇيەك ايىنىڭ باسىندا جيناۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ۋاقىتتا كوبىنەسە قاجەتتى ىلعال دەڭگەيىندەگى جوعارى ساپالى پىستە الۋدى قامتاماسىز ەتەتىن قولايلى اۋا رايى بولادى.

ءونىمدى جيناۋعا شامامەن ءبىر جارىم اي ۋاقىت كەتەدى. كۇن­باعىستى باسىن وتكىر پىشاقپەن قەسۋ ارقىلى قولمەن جينايدى. وتە ىلعالدى پىستەلەردى 8-10 كۇن بويى ساباعىنىڭ تۇبىرىنە كەسىلگەن سەبەتتەردى كيگىزۋ ارقىلى كەپتىرەدى. ەگىستىكتەن جينالعان كۇنباعىستار قىرمانعا – قويماداعى ارنايى ورىنعا جەتكىزىلەدى, ول تەك ەكى قا­بىرعاعا ورنالاستىرىلادى, ويتكەنى قويمانىڭ الدىڭعى جاعىنداعى قابىرعانىڭ بولماۋى, قاجەتتى اۋا الماسۋىن قامتاماسىز ەتەدى.

بىردەن كەپتىرۋ جاقسى جەل­دەتىلىپ تۇراتىن قاراڭعى قوي­مالاردا جۇزەگە اسادى. كەپتىرىلەتىن ورىنداعى تەمپەراتۋرا 40-50°س بولۋى ءتيىس. ماتادان جاسالعان قاپتاردا 2 جىلعا دەيىن ساقتايدى.

كۇنباعىستى وتكىزۋ. ەلىمىزدە كۇنباعىس دانىنەن ماي ايىراتىن زاۋىتتار مەن شاعىن تسەحتار بارشىلىق. وسىرگەن ءونىمىڭىزدى الدىن-الا كەلىسىمشارت جاساسۋ ارقىلى سولارعا وتكىزە الاسىز. سونداي-اق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا كۇنباعىس تۇقىمىن كوتەرمە ساتۋ تۋرالى حابارلاندىرۋ بەرۋگە بولادى. سول سياقتى كۇنباعىس داندەرىن ءوز قولىڭىزبەن-اق باستاپقى وڭدەۋدەن وتكىزە الاسىز. ماسەلەن, ونى قۋىرىپ, حالىققا بولشەكتەپ ساتۋعا بولادى. وسىنداي كاسىپپەن شۇعىلداناتىن ادامدار كەز كەلگەن قالا مەن اۋىلدا كەزدەسەدى.

كۇنباعىس وسىرۋگە جۇمسالاتىن شىعىندار. ارينە, كۇنباعىس ءوسىرۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ءسىزدىڭ ءوز جەرىڭىز بولۋى كەرەكتىگى تۇسىنىكتى. 1 گەكتار جەرگە 5-10 كگ. تۇقىم جۇمسالادى. دەمەك, ەگەر ءسىزدىڭ 10 گەكتار جەرىڭىز بولسا, ول ءۇشىن سىزگە كەمىندە 50 كەلى تۇقىم قاجەت بولادى. 1 كەلى تۇقىم شامامەن العاندا, 70 تەڭگە تۇرادى. سوندا ءسىز تۇقىم ءۇشىن بار-جوعى 3500 تەڭگە عانا جۇمسايسىز.

تۇسەتىن تابىس پەن پايدا. 1 گەكتار جەردەن 8-10 تسەنتنەرگە دەيىن ءونىم الۋعا بولادى. دەمەك ءسىز ءوزىڭىزدىڭ 10 گەكتار جەرىڭىزدەن 80 تسەنتنەرگە دەيىن ءونىم الا الاسىز. ەگەر كۇنباعىستىڭ كۇتىمى كەلىسسە, الىناتىن ءونىم كولەمى بۇدان دا مول بولۋى ابدەن مۇمكىن. سوندا ءسىز 1 كەلى كۇنباعىس ءدانىن 70 تەڭگەگە (بۇل ەڭ ارزان باعا) ساتقان جاعدايدا 80 تسەنتنەر ونىمنەن كەمىندە 56 مىڭ تەڭگە پايدا تابا الاسىز.

پايدالى كەڭەستەردى مىنا سايتتاردان الۋعا بولادى:http://www.farmer-business.info/view_ideas.php?id=2http://ru.wikipedia.org/wiki%D0%9FD0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BAhttp://flower.onego.ru/other/helianth.htmlhttp://www.ask-technik.kz/product/show/id/14

دايىنداعان

سۇڭعات ءالىپباي,

«ەگەمەن قازاقستان».