جۇما, 7 ماۋسىم 2013 1:49
«ورداباسى قۇس» جشس-ءنىڭ تۇساۋى وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ەلباسىمەن بولعان تىكەلەي تەلەكوپىردە كەسىلگەن بولاتىن. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن بۇل كاسىپورىن 8 مىڭ توننادان استام ەت ءوندىرىپتى. ال ءوندىرىپ جاتقان ءونىمنىڭ اسسورتيمەنتى, ياعني ءتۇرى 40-تان استى. ءونىمنىڭ شامامەن 30-32 پايىزى جاقىن شەتەلگە, ونىڭ ىشىندە ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ, چەليابى, نوۆوسىبىرگە جىبەرىلىپ جاتىر.
جۇما, 7 ماۋسىم 2013 1:49
«ورداباسى قۇس» جشس-ءنىڭ تۇساۋى وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ەلباسىمەن بولعان تىكەلەي تەلەكوپىردە كەسىلگەن بولاتىن. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن بۇل كاسىپورىن 8 مىڭ توننادان استام ەت ءوندىرىپتى. ال ءوندىرىپ جاتقان ءونىمنىڭ اسسورتيمەنتى, ياعني ءتۇرى 40-تان استى. ءونىمنىڭ شامامەن 30-32 پايىزى جاقىن شەتەلگە, ونىڭ ىشىندە ماسكەۋ, سانكت-پەتەربۋرگ, چەليابى, نوۆوسىبىرگە جىبەرىلىپ جاتىر.
«جالپى ىشكى نارىقتا كۇركەتاۋىق ەتى جاڭا ءونىم بولىپ ەسەپتەلەدى. ەكى جىلدىق ەڭبەگىمىزدىڭ ارقاسىندا بۇل قۇس ەتىنە دەگەن سۇرانىس ارتا باستاعانىن بايقادىق. تەلەكوپىر كەزىندە پرەزيدەنتتىڭ «استانانى ۇمىتپاڭدار» دەگەن ءازىل-شىنى ارالاس تاپسىرماسى بولدى. قازىر شىمكەنت قالاسىمەن بىرگە استانا, الماتى, وسكەمەن, قاراعاندى, پەتروپاۆل جانە تاراز قالالارىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرمىز. وبلىس ورتالىعىندا 4 فيرمالىق دۇكەنىمىز, سونداي-اق, ءوندىرىستىڭ باسىندا, ياعني قۇس سويۋ ءبولىمىنىڭ قاسىندا تاعى ءبىر دۇكەنىمىز بار. استانا مەن الماتى قالالارىندا دا ەكى-ەكىدەن وسىنداي دۇكەن حالىققا قىزمەت كورسەتەدى. وزگە قالالاردا ءىرى-ءىرى ساۋدا نۇكتەلەرىندە ساۋداعا ءتۇسىپ جاتىر», دەدى ءبىزدى كاسىپورىننىڭ جۇمىس جايىمەن تانىستىرعان «ورداباسى قۇس» جشس باس ديرەكتورى مۇرات تاعاەۆ.
كاسىپورىن ىسكە قوسىلعالى بەرى 325 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. ورتاشا جالاقى 57-60 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. جۇمىسشىلارعا جان-جاقتى جاعداي جاسالعان, جۇمىسقا قىزمەتتىك كولىكتەر الىپ كەلىپ, قايتا اپارىپ تاستايدى. جالاقى كەشىكتىرىلگەن ەمەس. قازىر ءوندىرىس تاعى كەڭەيىپ جاتىر. جوبا بويىنشا ەت ءونىمىن 50 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلگەن. سونىڭ اياسىندا 3 مىڭ توننالىق وندىرىستىك قۇسحانالار سالىنىپ جاتىر. جوبا تولىعىمەن ىسكە اسار بولسا, تاعى 200 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىماق. بۇدان بولەك ساتۋ ىسىمەن اينالىسىپ جۇرگەندەر قانشاما. ولاردى قوسا ەسەپتەر بولساق, قازىردىڭ وزىندە كەشەننىڭ ارقاسىندا 500-گە جۋىق ادام ناپاقاسىن تاۋىپ ءجۇر.
ەلىمىزدەگى تاعام ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆ كۇركەتاۋىق ەتىنىڭ ادام اعزاسىنا پايداسى وتە جوعارى ەكەنىن كوپتەن بەرى ايتىپ ءجۇر. كۇركەتاۋىق ەتىن امەريكالىقتار, يزرايلدىكتەر اسكەري مازىرگە قوسقان, جاۋىنگەرلەرگە اپتاسىنا ەكى رەتتەن تۇراقتى بەرىلىپ وتىرادى. سپورتپەن شۇعىلداناتىنداردىڭ دا داستارقان مازىرىنەن تۇسپەيدى. سان ەتىندە تەمىردىڭ قۇرامى كوپ. ول, اسىرەسە, جۇكتى ايەلدەرگە وتە قاجەت تاعام. ەڭ باستىسى, ادام بالاسى ءۇشىن اللەرگيا بەرمەيتىن جالعىز ەت – وسى كۇركەتاۋىق ەتى. بۇل الەمدىك مەديتسينادا دالەلدەنگەن. سوندىقتان, شەتەلدىكتەر مۇنى بالالار, سونداي-اق, ەگدە جاستاعىلاردىڭ تاماعىنا ءجيى پايدالانادى. ايتسە دە وسىنداي ارتىقشىلىقتارى بولا تۇرا بىزدە بۇل ونىمگە دەگەن كوزقاراس ءالى دە ءوز دەڭگەيىندە ەمەس.
«سەبەبى, وسىنشا ارتىقشىلىقتارى بولا تۇرا, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىنە كىرە الماي وتىرمىز. ويتكەنى, كۇركەتاۋىق ەتىن الىستاعى امەريكادان كەلەتىن «وكوروچكامەن» سالىستىرادى. بۇل ەكى قۇس ەتىنىڭ باعالارىندا, ارينە, ايىرماشىلىق كوپ. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ باعدارلاماسىندا «قۇس ەتى» دەگەن بار, بىراق, جاقشا ىشىندە «برويلەر ەتى» مەن «وكوروچكا» تۇرادى. كۇركەتاۋىق ەتى اتاپ كورسەتىلمەگەندىكتەن, ءبىزدەر تەندەردەن ۇدايى شەتتەپ قالامىز. بۇل تۋرالى ۇكىمەتكە, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە ارنايى حات جازدىق. وعان قاتىستى جاۋاپ تا كەلدى. وندا كۇركەتاۋىقتىڭ ەتىنە تىيىم جوق ەكەنى كورسەتىلگەن.
الايدا, «وكوروچكامەن» اراداعى باعا ماسەلەسى تاعى كەدەرگى بولىپ وتىر. مەن ءبىر مىسال كەلتىرەيىن. قازىر امەريكالىقتار بىزبەن سەرىكتەسىپ جۇمىس ىستەۋگە قۇمبىلدىق تانىتىپ ءجۇر. ولار ءوز تاراپتارىنان 6 اي بويى بىزدەن شىعاتىن بارلىق ءونىم ءتۇرىن ەلدەرىنە ارنايى الدىرتىپ, جان-جاقتى تەكسەردى. ساپاسىن مويىندادى. قازىر مەموراندۋمعا قول قويۋ جاعىن ويلاستىرۋدامىز. ولارعا كۇركەتاۋىق ەتى نە ءۇشىن قاجەت؟ اسكەردى ساپالى اس مازىرىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن. ەندىگى ولاردىڭ تالابى «بىزبەن عانا جۇمىس ىستەيسىڭ» بولىپ وتىر.
ارينە, شىعارعان ءونىمىمىزدىڭ ءبىرىن قالدىرماي ءبىر جەردەن ساتىپ الىپ جاتسا, بىزگە دە سول ءتيىمدى. بىراق, ءبىزدىڭ ويىمىز, مۇمكىن بولسا, وندىرگەن ونىمدەرىمىز 100 پايىز ءوزىمىزدىڭ جەرگىلىكتى حالىقتىڭ يگىلىگىنە جۇمسالسا ەكەن.
امەريكالىقتار اقىماق ەمەس, قىمبات بولسا دا كۇركەتاۋىق ەتىن اسكەري اس مازىرىنە قوسىپ وتىر. يزرايلدە دە سونداي. اعزاعا دەگەن پايداسى وراسان ەتتى امەريكانىڭ اسكەرى ءۇشىن ەمەس, جەرلەستەرىمىزدىڭ, بولاشاعىمىزدىڭ دەنساۋلىعى, ەلىمىزدى, جەرىمىزدى قورعايتىن اسكەرىمىزدىڭ كۇش-جىگەرى ءۇشىن جاراتساق, قانەكي! بۇل قورعانىس, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم, سپورت سالاسىنداعى باسشى ازاماتتارىمىزدى ويلانتۋى ءتيىس. قاشانعا دەيىن ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلەر, بۇلدىرشىندەر, وقۋشىلار, جاستار «وكوروچكا» جەۋى كەرەك؟» دەيدى وسى جونىندە مۇرات تاعاەۆ.
سونداي-اق, بۇل سالاداعى ەڭ ۇلكەن كەمشىلىك – قۇس سالاسىنا قاتىستى قازاق تىلىندە تەحنيكالىق وقۋلىقتاردىڭ جوقتىعى. كەڭەس داۋىرىنەن قالعان «پتيتسەۆودستۆو» اتتى كىتاپتى قازاقشاعا اۋدارىپ, پروفەسسورلىق قۇرام سونى ستۋدەنتتەرگە وقىتادى ەكەن. ول كەزدەگى تەحنولوگيا ەسكىرگەن, بۇگىندە جارامسىز دەسە دە بولادى. ال دۇنيەجۇزىلىك ادەبيەتتى قازاقشا سويلەتىپ جۇرگەن ەشكىم جوق. وسى سەبەپتى تەوريالىق ءبىلىم العان ستۋدەنت وندىرىسكە كەلگەندە مۇلدەم وزگە جاعدايعا تاپ بولادى. سوندىقتان تەحنيكا سالاسىنداعى الەمدىك ادەبيەتتەردى كەڭىنەن پايدالانۋىمىز كەرەك.
قازاق جاستارى قازىر قازاقشا وقيدى, ياعني ورىسشاعا شورقاقتاۋ. ال جاڭا ادەبيەتتەردىڭ كوپشىلىگى ورىس, نە اعىلشىن تىلىندە. قيىندىقتان اينالىپ ءوتۋدىڭ تاعى ءبىر جولى – تاجىريبەگە كوبىرەك ءمان بەرۋ. «ورداباسى قۇس» جشس باس ديرەكتورى جاقىندا تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا ليتۆادا بولىپ قايتىپتى. ول جاقتا دا وسى ماسەلە بار ەكەن. دەگەنمەن, ولاردا تەرەڭ وڭدەۋ جاقسى جولعا قويىلعان. قۇس ەتىنىڭ 100-دەن استام اسسورتيمەنتى بار. ءبىزدىڭ اعايىندار حالىقتىڭ الەۋمەتتىك احۋالدارىنا قاتىستى ءار توبىنىڭ قالتاسى كوتەرەتىندەي ەتىپ ءونىم دايىنداۋ بىزدە ءالى كەمشىن سوعىپ تۇرعانىن وسى ساپاردان بايقاپ قايتىپتى. ەلباسىنىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق جوباداعى ەڭ باستى تالابى دا وسى ەمەس پە؟
جالپى العاندا, بۇل كاسىپورىننىڭ بولاشاعى زور. «ورداباسى قۇس» جشس «يسو 9000», «يسو 22000» دەگەن حالىقارالىق ساپا مەنەدجمەنتىن يەلەنگەن. وتكەن جىلى ۇلىبريتانيانىڭ وكسفورد قالاسىندا ەۋروپالىق ساپا سەرتيفيكاتىن, كۇنى كەشە عانا پاريج قالاسىندا تاۋەلسىز قوعامدىق ساپا جونىندەگى بىرلەستىكتىڭ التىن مەدالىن الدى. بىلتىر التىن ساپا – «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» دەگەن نوميناتسياعا لايىق دەپ تابىلىپ, قاتارىنان ەكى جىل جەڭىمپاز بولدى. مۇنىڭ بارلىعى ارينە, بۇل كاسىپورىننىڭ شىعارعان ءونىمىنىڭ ساپاسىنا بەرىلگەن باعا ەكەنى انىق.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
ورداباسى اۋدانى.
__________________________
سۋرەتتەردە: «ورداباسى قۇس» جشس باس ديرەكتورى مۇرات تاعاەۆ. «ورداباسى قۇس» جشس-نىڭ ارنايى تسەحى.