بەيسەنبى, 7 ناۋرىز 2013 7:38
ءدال قازىر شىمكەنتتەن تۇركىستان باعىتىنا قاراي ساپارعا شىعاتىن بولساڭىز, جاڭا جولدىڭ قۇرىلىسىن بىردەن كورەر ەدىڭىز. بۇل – «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ماگيسترالى. كۇن جىلىنعالى بەرى جول قۇرىلىسىندا قايتادان قيمىل باستالدى. ۋاقىت وتكەن سايىن بۇل جول شىنىندا عاسىر قۇرىلىسى ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ, سول الىپ قۇرىلىستىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءجۇرىپ جاتقانى, ءبىزدىڭ ەلدىڭ جۇرەكسىنبەي, وسىنداي الىپ جوبانى قولعا العانى ماقتانىش سەزىمىن تۋدىرادى.
بەيسەنبى, 7 ناۋرىز 2013 7:38
ءدال قازىر شىمكەنتتەن تۇركىستان باعىتىنا قاراي ساپارعا شىعاتىن بولساڭىز, جاڭا جولدىڭ قۇرىلىسىن بىردەن كورەر ەدىڭىز. بۇل – «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ماگيسترالى. كۇن جىلىنعالى بەرى جول قۇرىلىسىندا قايتادان قيمىل باستالدى. ۋاقىت وتكەن سايىن بۇل جول شىنىندا عاسىر قۇرىلىسى ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ, سول الىپ قۇرىلىستىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءجۇرىپ جاتقانى, ءبىزدىڭ ەلدىڭ جۇرەكسىنبەي, وسىنداي الىپ جوبانى قولعا العانى ماقتانىش سەزىمىن تۋدىرادى.
ارينە, جاڭا جول سالىنىپ جاتقاندىقتان, كولىكپەن ارى-بەرى قاتىناۋشىلار ءۇشىن ءبىراز قيىندىقتار بولىپ جاتقانى راس. بىراق بۇل, ۋاقىتشا قيىندىقتار. جارقىراعان جاڭا جولدىڭ پايدالانۋعا بەرىلەتىن كۇنى الىس ەمەس ەكەنىن ەلدىڭ ءبارى ءبىلىپ وتىر. ايتسە دە, ناقتى قاي كەزدە پايدالانۋعا بەرىلەدى, بۇل جولدىڭ ماڭىزى قانداي, قانداي قيىندىقتار بولۋدا, ساپاسى قانشالىقتى؟ ءبىز بۇل تۋرالى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا اۆتوجول دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ارمان قايىربەكوۆتەن سۇرادىق.
– ارمان مەرەكە ۇلى, ارينە, عاسىر قۇرىلىسى سانالعان «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ماگيسترالى وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ تىرشىلىگىنە جاڭا سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز. ايتسە دە, ناقتى اقپاراتتى بىلمەگەندىكتەن بە, ەل ىشىندە بۇل جاڭا جول تۋرالى ءارتۇرلى اڭگىمە كوپ. شىمكەنت – تۇركىستان باعىتىندا جول سالۋ جۇمىستارى قىزىپ جاتقانىمەن, شىمكەنت-تاراز باعىتىندا ءالى كۇنگە ءبىر ءتۇيىر تاس تۇسىرىلگەن جوق. سودان با, ەل اراسىندا «بۇل باعىتتاعى جۇمىستارعا تەندەر وتكىزۋ وتە قيىن بولىپ جاتىر ەكەن, بۇل ءىس سودان سوزىلىپ تۇر ەكەن» دەگەن اڭگىمە ورىستەپ تۇر. بۇل قانشالىقتى راس؟ جالپى, جاڭا جولدىڭ قۇرىلىسى قاشان اياقتالادى؟ شىمكەنت – تاراز باعىتىنداعى جۇمىستار قاشان باستالادى؟– ءيا, راس, شىمكەنتتەن جامبىل وبلىسىنىڭ شەكاراسىنا دەيىنگى باعىتتا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ەشقانداي جۇمىستار اتقارىلعان جوق. بىراق, بۇل – تەندەر جۇمىسىنىڭ كەش وتكىزىلۋىنەن نەمەسە تەندەردى بولىسە الماۋدان تۋىنداعان ماسەلە ەمەس. عاسىر قۇرىلىسىن سالۋدا ءار جول بولىگىنىڭ ءوز ۋاقىتى, ءوز كەستەسى بار. جالپى العاندا, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ماگيسترالى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ 448 شاقىرىمىن باسىپ وتەدى. بۇگىندە سونىڭ 239 شاقىرىمىندا قۇرىلىس جۇمىستارى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. ياعني, شىمكەنتتەن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ شەكاراسىنا دەيىنگى باعىتتا 7 كومپانيا جول سالۋدا. الدىڭعى جىلدارى ءبىر باعىتتا جۇرەتىن 291 شاقىرىم جول پايدالانۋعا بەرىلگەن-ءدى. جالپى, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ شەكاراسىنا دەيىنگى 239 شاقىرىم جولدىڭ قۇرىلىسى 2013 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تولىق اياقتالادى.ەندى شىمكەنتتەن جامبىل وبلىسىنىڭ شەكاراسىنا دەيىنگى جولعا كەلەتىن بولساق, بۇل قۇرىلىس بيىلعى جىلى باستالىپ, 2015 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەدى. ازىرگە بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ءوز كەستەسى بويىنشا ءجۇرىپ كەلەدى. سونداي-اق, اعىمداعى جىلى شىمكەنت – تاشكەنت باعىتىندا جاڭا جول قۇرىلىستارى باستالادى. كورشى وزبەكستاننىڭ شەكارا سىزىعىندا ورنالاسقان جىبەك جولى ەلدى مەكەنىنە دەيىن ءدال وسىنداي ساپالى جول سالىناتىن بولادى. ونىڭ دا قۇرىلىسى 2015 جىلى اياقتالادى.جالپى العاندا, بۇگىندە وسى جاڭا جول قۇرىلىسىندا 3377 ادام جۇمىس ىستەۋدە. ونىڭ 80 پايىزدان استامى جەرگىلىكتى تۇرعىندار. ءسوز جوق, بۇل عاسىر قۇرىلىسى ەلىمىزدىڭ الەۋەتىنىڭ ارتىپ, ەكونوميكاسى قارشىنداپ دامىپ كەلە جاتقانىن بايقاتادى. مۇنداي جوبانى قولعا الۋعا كەز كەلگەن ەلدىڭ جۇرەگى داۋالامايدى. جاڭا جول پايدالانۋعا بەرىلگەن سوڭ, ەلىمىزدە ساۋدا قاتىناسى ودان سايىن دامىپ, الىس-بەرىس كوبەيىپ, قازىنامىزدىڭ ءبۇيىرى تومپايا تۇسەتىنىنە سەنىمىم مول.– وڭتۇستىكتە «باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي» حالىقارالىق ماگيسترالى تۇسەتىن جەرلەردىڭ داۋى كەزىندە ۇكىمەتتە دە ايتىلدى. وسى ماسەلە شەشىلدى مە, جوق, ءالى كۇنگە قولبايلاۋ بولىپ وتىر ما؟– ءبىزدىڭ دەپارتامەنت جول تۇسەتىن جەرلەردى ساتىپ الۋعا بايلانىستى كوپ جۇمىس ىستەدى. ءبىر كەزدەرى بۇل داۋدىڭ ورشىگەنى دە راس. بىراق, ءدال قازىر وڭتۇستىكتە جەر داۋى جوق. ءبىردى-ەكىلى جەرلەردىڭ ماسەلەسى سوت ارقىلى شەشىلىپ جاتىر.– جول سالعان جاقسى. بىراق, جولدىڭ ساپاسى بولماسا, وندا ەڭبەكتىڭ ءبارى ەش كەتكەنى ەمەس پە؟– ايتايىن دەپ تۇرعان ويىڭىزدى ءتۇسىندىم. قازىر جولدىڭ بويى قاپتاعان تەكسەرۋ مەكەمەلەرى. ءبارى جولدىڭ ساپاسىن, سول جول توسەۋگە پايدالانىلىپ جاتقان قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ساپاسىن تەكسەرەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتى جولدىڭ ساپاسىن قاداعالاۋ ءۇشىن بىرلەسكەن ءوزىمىزدىڭ جانە قىرعىزستان, گرۋزيا, حورۆاتيا جانە ۇلىبريتانيانىڭ 2 كومپانياسىمەن كەلىسىم-شارتقا وتىرعان. ودان بولەك, ءار كومپانيانىڭ ءوز ساراپتاما ورتالىقتارى بار. «وڭتۇستىكجولساراپتاما» مەملەكەتتىك مەكەمەسى, وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ جانە وسى جول سالۋعا قارجى بەرىپ وتىرعان بانكتەردىڭ ءوز تەكسەرۋشىلەرى تاعى بار. مەردىگەرلەردىڭ وسىنشاما باقىلاۋ مەكەمەلەرىنىڭ كوزىن باقىرايتىپ قويىپ, ساپاسىز قۇرىلىس ماتەريالدارىن پايدالانۋى مۇمكىن ەمەس. تەكسەرۋ كوپ, تالاپ وتە قاتال بولعاندىقتان شىعار, قۇرىلىستىڭ ساپاسىنا بايلانىستى ءجيى داۋ بولىپ جاتادى. جوعارىداعى مەكەمەلەردىڭ رۇقساتىنسىز مەردىگەر كومپانيالار ەشقانداي قۇرىلىس ماتەريالىن پايدالانا المايدى. قۇرىلىستىڭ ساپاسى جاقسى بولۋى ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەر پايدالانىلادى.– بۇگىنگى كۇنى جاڭا جولدىڭ ءبىراز بولىگى پايدالانۋعا بەرىلىپ تە قويدى. بىراق, ءبىر بايقاعانىمىز, جولدىڭ ءبىراز بولىگىنە تسەمەنت-بەتون جابىندى, ەندى ءبىر جەرلەرىنە اسفالت جابىندى توسەلگەن. تسەمەنت نەمەسە اسفالت توسەۋ, بۇل سول جەردىڭ تابيعاتىنا, اۋا رايىنىڭ وزگەشەلىگىنە بايلانىستى جۇرگىزىلە مە, قالاي ءوزى؟– وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قىس مەزگىلى ارى كەتكەندە ءۇش ايعا سوزىلادى. سوندىقتان بۇل وبلىستى كەسىپ وتكەن جاڭا جولعا نەگىزىنەن تسەمەنت-بەتون جابىندى توسەلۋدە. اسفالتتىڭ جامان جەرى – اۋىر سالماققا كوپ شىداي المايدى. كۇن قاتتى ىسىعان كەزدە اسفالت بالقىپ, ناتيجەسىندە اۋىر سالماقتى كولىكتەر جولدى ەزىپ, ويدىم-ويدىم ەتىپ تاستايدى. ال بەتون ۇزاق ۋاقىتقا شىدايدى. مىسالى, تاشكەنتكە باراتىن جولدىڭ ءبىراز بولىگى كەزىندە بەتوننان قۇيىلعان ەكەن. ارادا قانشاما جىل وتسە دە ول جول جاقسى قالپىندا ساقتالعان. بەتون جول ەڭ كەمى 20 جىلعا شىداس بەرەدى. سوسىن قاجەت بولسا اسفالتتاپ تاستاۋعا دا بولادى. جالپى العاندا, جولدى كۇتىپ ۇستاۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالىپ جاتىر. راس, جۇرگىزۋشىلەر تاراپىنان ايتىلعان «بەتونجول قىستىڭ كۇنى قيىن, تايعاق بولادى» دەگەن اڭگىمەنى ءبىز دە ەستىگەنبىز. بۇل جەردە جۇرگىزۋشىلەردىڭ وزدەرىنەن دە كىنا بار ەكەنىن ايتۋ قاجەت. مەنىڭشە ءار جۇرگىزۋشى ماۋسىمعا ساي كولىگىنىڭ دوڭعالاقتارىن اۋىستىرىپ وتىرسا, ەشقانداي پروبلەما بولمايدى. جازدىق ماۋسىمعا ارنالعان دوڭعالاقپەن قىستىڭ كۇنى كەز كەلگەن جولدان تايىپ كەتۋىڭ مۇمكىن.– ەل اراسىندا جاڭا جولعا بايلانىستى ايتىلاتىن اڭگىمەنىڭ ءبىرى جولدىڭ اقىلى بولاتىنى تۋرالى. بۇل قانشالىقتى راس؟– بۇل تۋراسىندا ناقتى ەشتەڭە ايتا المايمىن. ءدال قازىر استانا – بۋراباي باعىتىنداعى جولدىڭ اقىلى بولاتىنى تۋرالى اڭگىمەنىڭ ءجۇرىپ جاتقانىن بىلەمىن. ال «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جولى اقىلى بولا ما, جوق پا, بۇل الداعى ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە. اقىلى بولۋى دا مۇمكىن. ەگەر سولاي بولىپ جاتسا, جولدان تۇسكەن اقشاعا تەحنيكالار الىنىپ, جولدى كۇتىپ ۇستاپ وتىرۋعا جۇمسالاتىنى انىق.– تاۋەلسىز تەلەارنالاردان وسى جول بويىنداعى جۇمىسشىلاردىڭ نارازىلىعى, جالاقى داۋى تۋرالى ماسەلەلەر كورسەتىلىپ قالىپ جاتادى. مۇنداي داۋ وڭتۇستىكتى دە اينالىپ وتپەدى عوي دەيمىن…– ءيا, شىنىندا وسى جولدى سالىپ جاتقان قىتاي كومپانياسىنىڭ جۇمىسشىلارى نارازىلىق ءبىلدىرىپ, جۇمىستى ۋاقىتشا توقتاتىپ تاستاعاندارى راس. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ وبلىستاعى فيليالىمەن بىرلەسىپ, جۇمىسشىلارمەن كەزدەسىپ, ءار نىساننىڭ جۇمىسىن تەكسەرگەن كەزدە جالاقىنىڭ ۋاقتىلى بەرىلەتىنى, ەشقانداي اقشا جينالمايتىنى, جۇمىسشىلاردىڭ جاعدايى دۇرىس ەكەنى انىقتالدى. ءتىپتى, مۇنى وبلىستىق ەڭبەك ينسپەكتسياسى دا تەكسەرىپ, كوز جەتكىزدى. «بەس ساۋساق بىردەي ەمەس» دەگەن, تۇيمەدەي نارسەنى تۇيەدەي ەتىپ كورسەتۋگە, بولماشى نارسەگە تارس ەتە قالاتىن جۇمىسشىلاردىڭ بار ەكەنىن جاسىرۋعا بولماس. جول بويىندا ەڭبەك ەتىپ جاتقان جۇمىسشىلارمەن ءجيى كەزدەسىپ, اڭگىمەلەسىپ, ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارىپ تۇرامىز. سودان بولار, بۇگىندە ەشقانداي داۋ جوق.– وسىنداي الىپ قۇرىلىستى بىلاي قويعاندا, كىشكەنتاي ءۇي سالساڭ دا ءوز قيىندىعى بولادى. ءدال قازىر بۇل قۇرىلىستا سىزدەردى قانداي ماسەلە الاڭداتىپ وتىر؟– بىلتىرعى جىلى تسەمەنت تاپشىلىعى بولدى. امال جوق, مەردىگەرلەر وزبەكستاننان, قاراعاندى, سەمەيدەن الىپ كەلدى. قازىر وسى وڭىردە ورنالاسقان «ستاندارت-تسەمەنت» زاۋىتى تاۋلىگىنە ءبىزدىڭ كومپانيالارعا 2 مىڭ توننا تسەمەنت بوساتىپ تۇرۋعا ۋادە بەردى. بۇل, ارينە, تسەمەنت ىزدەپ سابىلىپ جۇرگەن مەردىگەرلەردى قۋانتىپ, قۇرىلىس جۇمىسىنا قارقىن بەرگەنى انىق. باسقا ەشقانداي ماسەلە جوق.اڭگىمەلەسكەن ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان».وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.