سارسەنبى, 5 ماۋسىم 2013 2:39
تاعدىردىڭ جازۋى عوي, تۇركىستاندىق تۇرسىن اپانىڭ ءدام-تۇزى تاۋسىلىپ, مامىر ايىنىڭ ءۇشىنشى جۇلدىزىندا, قاسيەتتى جۇما كۇنى جامباسى جەرگە ءتيدى. 92 جاس جاساعان كەيۋانا دەمى ۇزىلەر شاعىندا دەنەسىن ءوزىنىڭ شالى جاتقان بابايقورعان اۋىلىنداعى مازاراتقا جەرلەۋدى بالالارىنا اماناتتاپتى. 3 مامىر كۇنى تۇركىستان قالاسىنداعى «ىقىلاس» مەشىتىنە جينالعان جاماعات جانازادان كەيىن ۇباپ-شۇباپ, اپانىڭ اماناتى بويىنشا 45 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى بابايقورعان اۋىلىنا قاراي بەت تۇزەدى. اۋىر كولىككە سالىنعان تابىتتى قورشاپ تۇرعان ەت-جاقىن تۋىستارىنىڭ ىشىندە توقان تاڭاتوۆ دەگەن جاس جىگىت تە بولدى. ول مارقۇمنىڭ نەمەرەسى رۋسلاننىڭ جاقىن جولداسى ەدى.
سارسەنبى, 5 ماۋسىم 2013 2:39
تاعدىردىڭ جازۋى عوي, تۇركىستاندىق تۇرسىن اپانىڭ ءدام-تۇزى تاۋسىلىپ, مامىر ايىنىڭ ءۇشىنشى جۇلدىزىندا, قاسيەتتى جۇما كۇنى جامباسى جەرگە ءتيدى. 92 جاس جاساعان كەيۋانا دەمى ۇزىلەر شاعىندا دەنەسىن ءوزىنىڭ شالى جاتقان بابايقورعان اۋىلىنداعى مازاراتقا جەرلەۋدى بالالارىنا اماناتتاپتى. 3 مامىر كۇنى تۇركىستان قالاسىنداعى «ىقىلاس» مەشىتىنە جينالعان جاماعات جانازادان كەيىن ۇباپ-شۇباپ, اپانىڭ اماناتى بويىنشا 45 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى بابايقورعان اۋىلىنا قاراي بەت تۇزەدى. اۋىر كولىككە سالىنعان تابىتتى قورشاپ تۇرعان ەت-جاقىن تۋىستارىنىڭ ىشىندە توقان تاڭاتوۆ دەگەن جاس جىگىت تە بولدى. ول مارقۇمنىڭ نەمەرەسى رۋسلاننىڭ جاقىن جولداسى ەدى.
ساعات تورتتەر شاماسىندا جەرلەۋ راسىمدەرى باستالدى. توقان قابىرگە ءتۇسىپ, بويداق جىگىت ۇلكەندەردىڭ ايتۋى بويىنشا مارقۇمنىڭ دەنەسىن ورنالاستىرۋعا جان-تانىمەن كىرىسەدى. وعان تاعى ەكى جىگىت كومەكتەستى. بارلىق ءراسىمىن جاساپ, تومپايعان تومپەشىكتىڭ قاسىندا قالادان كەلگەن يمامنان باستاپ تاعى ەكى ادام قۇران وقىعان سوڭ اقساقالدار جاعى «ەندى جاستاردىڭ اراسىنان دا بىرەۋ قۇران وقىپ جىبەرسىن» دەيدى. كۇنىنە بەس ۋاقىت ساجدەگە جىعىلىپ جۇرگەن نامازحان بولعاندىقتان توقان, ارينە, كوپشىلىكتەن قىسىلعان جوق, اياتتاردى قىراعاتتاپ وقىپ شىقتى. سونىمەن ۇلكەن كىسىنى سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالعان توپ ارتىنشا اۋىلعا قايتتى. بۇل كەزدە ساعات التىلاردى شامالاپ قالعان ەدى. تۇركىستانعا كەلگەن سوڭ مارقۇمعا ارنالىپ اس بەرىلىپ, تاعى دا توقان باستاعان جاس جىگىتتەر زىر جۇگىرىپ قىزمەت ەتتى.
وسىنىڭ ءبارىن نەگە تاپتىشتەپ ايتىپ وتىرمىز؟ ونىڭ وزىندىك سەبەبى بار. بارلىق بالە ەكى كۇننەن كەيىن باستالدى. 5 مامىر كۇنى ەل ءالى ءتاتتى ۇيقىدا جاتقان تاڭ ازاندا توقاننىڭ ۇيىنە الاباجاق كيىم كيىپ, اۆتومات كەزەنگەن پوليتسيانىڭ شۇعىل دا شاعىن اسكەرى باسىپ كىرىپ, جاس جىگىتتى تۇتقىندايدى. قۇددى ءبىر قاندى بالاق قىلمىسكەردى ۇستاعانداي, بالا-شاعا دەمەي, ءبارىن جەرگە جابىستىرىپ جاتقىزىپ تاستاپ, ۋلاتىپ-شۋلاتىپ ءجۇرىپ ۇستايدى. «بۇلارىڭ قالاي؟ ەڭ بولماسا ايتىپ ولتىرسەڭدەرشى؟», دەپ ۇلىنا اراشاعا ۇمتىلعان اكەگە شاعىن توپتىڭ باستىعى, پوگوندى مىرزا قاھارىن توگىپ, زىلدەنەدى. ال اكە بايعۇس ءمان-جايعا كەيىن قانىقتى.
پوليتسيانىڭ قاعازعا تۇسىرگەن مالىمەتىنە قاراعاندا, تۋرا 3 مامىر كۇنى كەشكى ساعات 17.20-لار شاماسىندا تۇركىستان قالاسىندا اتىس بولعان. بۇرىن بىرنەشە مارتە سوتتى بولعان جىگىت اعاسى كولىگىمەن كەلە جاتقاندا ەكىنشى ءبىر كولىكتەن بەلگىسىز بىرەۋلەر وعان وق جاۋدىرعان. قاشىپ قۇتىلا المايتىنىن بىلگەن ول كوشە بويىندا تۇرعان «جەدەل جاردەم» كولىگىنىڭ قاسىنا توقتاپ, باس ساۋعالاپ قاقپاسى اشىق تۇرعان ۇيگە كىرىپ كەتەدى. بۇل كەزدە بىتىرادان ونىڭ ءبىر كوزى اعىپ ءتۇسىپ, وقتان سول يىعىنان جاراقاتتار العان بولاتىن. پوليتسيانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جابىرلەنۋشىنىڭ قاسىندا ءبىر جاس قىز بولعان. ول وق جاۋعان ساتتە قولىكتىڭ ارتقى ورىندىعىندا بوي تاسالاپ, جاتىپ قالعان ەكەن. سول وق جاۋدىرعان جىگىتتەردىڭ اراسىنان توقاندى تاپ باسىپ تانىعان كورىنەدى. مىنە, جاس قىزدىڭ كورسەتۋى بويىنشا پوليتسيا وسىلايشا جاس جىگىتتىڭ قولىنا كىسەن سالادى.
توقاننىڭ قامالعانىن ەستىگەن جۇرت العاشىندا اڭ-تاڭ بولىپتى. قالايشا؟ بەس ۋاقىت نامازىن ۇزبەيتىن, ۇلكەنگە ءىلتيپاتتى, كىشىگە ىزەتتى, ەشكىمگە زيانى جوق ونىڭ قارۋ الىپ, ادام اتۋى مۇمكىن بە؟ «ادام الاسى ىشىندە» دەگەن, الدە وسى ۋاقىتقا دەيىن توقان قويدىڭ تەرىسىن جامىلعان قورقاۋ قاسقىر بولدى ما؟ بىراق, كەيىنىرەك ءمان-جايعا قانىققان «ىقىلاس» مەشىتىنىڭ نامازحاندارى اتىس بولعان ۋاقىتتا توقاننىڭ جانازادا, بابايقورعان اۋىلىندا بولعانىن, ءدال سول ۋاقىتتاردا بۇل قىلمىستى ونىڭ جاساۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ, ءبارى جينالىپ پوليتسياعا بارادى. بىراق ەشقانداي ناتيجە جوق. ءتىپتى, وسىنشاما جاننىڭ ايتقانىنا سەلت ەتكەن پوليتسيا بولمايدى. تارازىنىڭ ءبىر جاعىندا كۋا بولعان ءجۇز ادامنىڭ ايتقانىن, كورگەنىن, ەكىنشى جاعىندا جالعىز ءوزى تۇرعان جاس قىزدىڭ «توقاندى تانىدىم» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزى باسىپ كەتە بەرەدى. توقاننىڭ اكەسى ەرماحان تاڭاتوۆ باسىن تاۋعا دا, تاسقا دا ۇرىپ, شىرىلداپ شىندىق ىزدەيدى. بىراق, ول دا ناتيجەسىز. ءسويتىپ, قالام الىپ, اراشا سۇراپ, رەداكتسيامىزعا حات جازىپتى. وسى حات بويىنشا تۇركىستانعا بارىپ, ءارى قاراي بابايقورعان اۋىلىندا دا بولىپ كەلدىك. سول كۇنى مولا باسىندا بولعان اعايىنداردىڭ ايتقانى مىناۋ بولدى.
تاسبولات ماتمۇسا ۇلى, بابايقورعان اۋىلىنىڭ تۇرعىنى:
– 3 مامىر كۇنى شامامەن ساعات 15.45-تە تۇركىستاننان كەيۋانانىڭ ءمايىتىن الىپ كەلدى. قايتىس بولعان كىسى بىزگە جەڭگە بولىپ كەلەدى. قابىرگە مولدانىڭ ايتۋى بويىنشا ءۇش جىگىت ءتۇستى. ەكەۋىنىڭ اتتارى ەسىمدە قالىپتى. بىرەۋى – راشيد, سوسىن توقان دەگەن جىگىت بولدى. كەيىنىرەك مولدا «جاستاردىڭ اراسىنان بىرەۋ قۇران وقىسىن» دەگەن سوڭ, جاس جىگىتتەر «توقان, سەن وقى, سەن وقى…» دەپ جاتتى. توقان ءتورتىنشى بولىپ قۇران وقىدى. قۇراندى جاقسى وقىعاندىقتان شىعار, سول بالا ەسىمدە قالىپتى.
بادىرحان سەيىتوۆ, تۇرعىن:
مەنىڭ ەسىمدە قالعانى, توقان قابىرگە تۇسكەن سوڭ, جان-جاعىنداعى ادامدار ءمايىتتى قالاي قويۋ كەرەك ەكەنىن ايتىپ, شۋلاپ كەتتى. سوندا توقان «ءبارىڭىز شۋلاي بەرمەي, بىرەۋلەرىڭىز ايتساڭىزدارشى» دەپ تىنىشتىققا شاقىردى. كەيىنىرەك قۇراندى مانەرلەپ, وتە جاقسى وقىدى. «بۇل كىم بولدى؟» دەپ سول جەردە سۇراستىرىپ ەدىم, ەسىمى توقان, اجەمىزدىڭ نەمەرەسى رۋسلان ءىنىمىزدىڭ جاقىن جولداسى ەكەنىن ءبىلدىم.
اكىمجان عايبۋللاەۆ, تۇرعىن:
– مەنىڭ «گاز-53» ماركالى كولىگىم بار. مولاعا ءمايىتتى وسى مەنىڭ كولىگىممەن اپاردىق. مەشىتتە جانازا نامازى وقىلعان سوڭ بابايقورعانعا جول جۇردىك. كۇن ىستىق بولاتىن. جولدا كۋزوۆتىڭ ۇستىندە تۇرعان ءبىر جاس جىگىت «اعا, ىشەتىن سۋ بار ما؟» دەپ سۇرادى. كابيناداعى سۋ تولا باكلاشكانى وعان بەردىم. كەيىن ونىڭ توقان ەكەنىن قۇران وقىعان سوڭ سۇراپ ءبىلدىم.
…بۇدان باسقا توقان تاڭاتوۆتىڭ ادۆوكاتىنا وننان استام كۋاگەرلەر تۇسىنىكتەمە جازىپ بەرىپ, بارلىعى سول كۇنى ونى كورگەنىن, جوعارىداعى جايتتەردىڭ بارىنە كۋا بولعانىن ايتادى. ءتىپتى مولادان ءبىر كولىكپەن بىرگە قايتقان جىگىتتەردىڭ دە تۇسىنىكتەمەلەرى بار. بىراق, جەرگىلىكتى پوليتسيا توقاننىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعاپ, نەگە ەكەنىن قايدام, ونى اياق استىنان شىمكەنتتەگى ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا اۋىستىرىپ جىبەردى. ال وندا كارانتين بولعاندىقتان بۇگىندە ەرماحان تاڭاتوۆ بالاسىنان ەشقانداي حابار الا الماي وتىر. ءبىز وسى ساپارىمىزدا تۇركىستان قالاسىنىڭ پروكۋرورى ارتىقبەك پاشاەۆقا دا جولىقتىق.
– بۇل قىلمىستىق وقيعادان حابارىم بار جانە ول ءىستى ءوز نازارىمدا ۇستاپ وتىرمىن, – دەيدى تۇركىستان قالاسىنىڭ پروكۋرورى ا.پاشاەۆ. – بىراق, جابىرلەنۋشىنىڭ قاسىندا بولعان جاس قىز وق اتقان توقان تاڭاتوۆ دەپ تاپ باسىپ تانىپ وتىر. وسى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. ءدال قازىر تەرگەۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. ءبارىن تەرگەۋ جۇمىسى كورسەتەدى. قىزدىڭ ايتقانى دۇرىس پا, جوق, الدە وتىرىك ايتىپ وتىر ما, ونى تەرگەۋ انىقتاي جاتار. ال ازىرگە ەشتەڭە ايتا المايمىن.
ءيا, بار شىندىق تەرگەۋ بارىسىندا انىقتالار. توقان بۇرىن-سوڭدى سوتتى بولماعان. ءبىز سويلەسكەن جانداردىڭ ءبارى توقاندى جاقسى جاعىنان سيپاتتاپ وتىر. تىرىسپا ۇستاماسى بار ەكەن. اۋىرعانىنا ءبىرشاما جىل بولعان. كەي كەزدەرى ەسىن بىلمەي قۇلاپ قالادى. ادۆوكاتى ك.مۇحانبەكوۆتىڭ قولىنداعى قۇجاتتارعا قاراعاندا, و باستا تەرگەۋ بارىسىندا كۇدىكتى رەتىندە ءتورت جىگىتتىڭ ەسىمدەرى اتالادى. كەيىنىرەك كەنتاۋدان كەلگەن ءبىر كۇدىكتىنىڭ ەسىمى ءتۇسىپ قالىپ, كەيىنگى قاعازداردا مۇلدەم جازىلمايدى. نەگە؟ ادۆوكاتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا ت.تاڭاتوۆتىڭ بەرگەن جاۋابىن تەكسەرۋ ءۇشىن بابايقورعان اۋىلىنداعى جەرلەۋگە قاتىسقان 14-15 قاريادان, باسقا دا ازاماتتاردان پوليتسيا تاراپىنان ەشقانداي تۇسىنىكتەمە الىنباعان. قايتىس بولعان مارقۇمنىڭ ۇل-قىزدارىنان توقاندى قانشالىقتى تانيتىنى تۋرالى سۇرالماعان. اتىس بولعان وقيعانى كورگەن ادامدار بار, بىراق ولاردان دا توقاندى سول جەردە كوردى مە, جوق پا, بۇل تۋرالى دا سۇرالماپتى. قازىر تەحنيكانىڭ دامىعان زامانى عوي. ەڭ سوڭى ت. تاڭاتوۆ پايدالانىپ جۇرگەن ەكى ۇيالى تەلەفون ءدال سول كۇنى, سول ۋاقىتتا قاي جەردە بولدى, كىمدەرمەن سويلەستى, مۇنى دا انىقتاۋ مۇمكىن بولماي وتىر. «وسى جۇمىستار اتقارىلسا ەكەن» دەپ ادۆوكاتتىڭ پوليتسياعا حات جازعانىنا بىرنەشە كۇن بولىپتى, مۇلدەم جاۋاپ جوق.
مىنە, وسىلايشا ازىرگە تەرگەۋ جۇمىسى ولقى-سولپى بولىپ تۇر. ونى قويشى, «پوليتسيا كەشتەتىپ بابايقورعانعا بارىپ, تۇسىنىكتەمە جازعانداردى «سەندەرگە تاڭاتوۆتار اقشا بەرگەن, ەگەر كۋا بولساڭدار, ەرتەڭ وزدەرىڭ سوتتالاسىڭدار» دەپ قورقىتىپ كەتتى» دەگەن اڭگىمەنى دە وسى اۋىلدان ەستىدىك. وسىنىڭ سالدارىنان كەي ازاماتتار نە جازىپ بەرگەنىنەن باس تارتا الماي, نە كورگەنىن ايتا الماي, پۇشايمان بولىپ وتىر ەكەن. ەڭ سۇمدىعى, جەرلەۋدىڭ باسى-قاسىندا پوليتسيادا ينسپەكتور بولىپ جۇمىس ىستەيتىن ءبىر ازامات بولعان. توقاندى وتە جاقسى تانيدى. العاشىندا ەت قىزۋىمەن ول دا پوليتسياعا بارىپ, «بۇل قىلمىستى توقاننىڭ جاساۋى مۇمكىن ەمەس, ول جانازادا بولدى, وعان مەن كۋامىن» دەگەن-اق ەكەن, بىراق كەيىن باستىقتارى ونىمەن جاقسىلاپ سويلەسسە كەرەك. قازىر «پوليتسياعا كىرگەنىمە كوپ ۋاقىت بولعان جوق, جۇمىستان شىعىپ كەتەتىن سياقتىمىن, مەنى مازالاماڭدار» دەپ, باسىن الىپ قاشىپ ءجۇر ەكەن. ءتىپتى, ءبىزدىڭ قولىمىزدا ونىڭ و باستا جازىپ بەرگەن تۇسىنىكتەمەسى دە بار. ادامنان قاشارسىڭ, بىراق, ارىڭنان قاشا الاسىڭ با؟ جازىقسىز ادامعا جالا جابىلىپ, ءتۇرمەگە ايدالىپ, جاس تاعدىرى كۇل-تالقان بولسا, مىنە سول كەزدە قاشۋ كەرەك. قالاي ايتساق تا, وسى ءبىر تىرلىكتە شيكىلىكتىڭ بارى راس سەكىلدى. ءبىز توقان تاڭاتوۆتى اقتاپ وتىرعان جوقپىز. كىناسى ءدالەلدەنسە, قولىمەن ىستەگەندى موينىمەن كوتەرسىن. بىراق, كەۋدەدە قىلاۋداي كۇدىك قالماۋى كەرەك قوي. ال بۇعان زاڭدىلىقتى ساقتاۋى ءتيىس باس پروكۋراتۋرا نە دەر ەكەن؟
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.