ونىڭ ناقتى مىسالى رەتىندە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى الەۋمەتتىك نىساندارعا سابانمەن جاعىلاتىن بيوقازاندىقتاردىڭ كوپتەپ ورناتىلىپ جاتقانىن كەلتىرۋگە بولادى. ءناتيجەسىندە اتالعان نىساندار ارزانداتىلعان, ءتيىمدى جانە قورشاعان ورتاعا قاۋىپسىز جاڭا وتىن ءتۇرىن كەڭىنەن پايدالانادى. وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ادىلبەك ءاۋباكىروۆتىڭ ايتۋىنشا كوپتەگەن جىلدار ارزان, قورشاعان ورتاعا قاۋىپسىز وتىنمەن جىلىتىلادى. بىرقاتار اۋداندار «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋدىڭ باعدارلاماسىن ءتۇزىپ, بالامالى كوزدەرىن يگەرۋگە كىرىسكەن
– بيووتىن ءوندىرىسىن دامىتىپ, ەنەرگيا ۇنەمدەۋ – باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى. قازاقستاندا 2030 جىلعا تامان بالامالى ەنەرگيا ۇلەسىن 30 پايىزعا جەتكىزۋ بەلگىلەنگەن. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان مەكتەپ, اۋرۋحانا سىقىلدى الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ جارىق پەن جىلۋعا جۇمسالاتىن شىعىنىن ازايتۋ ءمۇمكىندىكتەرىن قاراستىرىپ وتىرمىز. ءداندى داقىلداردىڭ, استىق ءونىمدەرىنىڭ قالدىعىن كادەگە جاراتىپ, بيووتىن ءوندىرۋگە باعىتتالعان شارالار جەمىسسىز ەمەس, – دەي كەلىپ, سابانمەن جاعىلاتىن قازاندىقتاردى ورناتۋ جۇمىستارى 2015 جىلدان بەرى قولعا الىنعانىن جەتكىزدى. قازىر بيوماسسانى قولداناتىن 95 قازاندىق ورناتىلىپ, 61 بيۋدجەتتىك ۇيىم قوسىلعان. بۇل مەكەمەلەر بيىلعى جىلىتۋ ماۋسىمىندا 21 مىڭ توننا كومىر ۇنەمدەگەن, اقشاعا شاقساق, 151 ميلليون تەڭگە. دەمەك, العاشقى اياقالىس ءوزىن-ءوزى اقتاپ وتىر دەگەن ءسوز. جىل سوڭىنا دەيىن مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا تاعى 30 قازاندىق ورناتۋ جوسپارلانعان. ءسويتىپ جىلىتۋدىڭ وسى ءتۇرىنە تاعى 50 نىسان قوسىلىپ, بيۋدجەتتىك مەكەمەلەردىڭ سانى 32-گە دەيىن ارتاتىن بولادى.
بيووتىننىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىرعان شال اقىن اۋدانىندا نىساندار 10 زاماناۋي قازاندىقتىڭ كومەگىمەن جىلىتىلۋعا كوشىرىلدى. قازاندىقتاردىڭ تورتەۋى جەرگىلىكتى قازىنادان ءبولىنگەن قاراجاتقا, ال قالعانى اگروقۇرىلىمداردىڭ دەمەۋشىلىگىمەن ورناتىلدى. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى باعدات شاكەنوۆ بىزگە مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ءارىپتەستىك بويىنشا جاڭاجول, ستۋپينكا, مەرگەن, ولگينكا اۋىلدارىنداعى مەكتەپتەر, سەرگەەۆكا قالاسىنداعى №2 مەكتەپ-گيمنازيا, اكىمدىك, «بوبەك» بالاباقشاسى, №1 ورتا مەكتەپ جانە 8 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي زاماناۋي قازاندىقتارعا قوسىلعانىن, 22 ميلليون تەڭگە ۇنەمدەلگەنىن ايتتى. بيووتىنمەن جىلىتىلاتىن ءتورت مەكتەپتە شىعىن 50 پايىزعا ازايعان. ءارى قازاندىقتاردى جاعىپ, ونى قاداعالايتىن قىزمەتكەرلەر سانى دا, اۆتوكولىك جانە ەكولوگيالىق سالىق مولشەرى دە تومەندەگەن. ەڭبەك ەرى ەسىم شايكين اتىنداعى ورتا مەكتەپكە زاماناۋي قازاندىقتى «ءابي-جەر» جشس-ءى تەگىن ورناتىپ بەرىپ, قاجەتتى وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋدى ءوز مىندەتىنە العان. مەكتەپ ديرەكتورى ءاليا ءامىرەنوۆا وزىق تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن جاڭا قازاندىقتىڭ ارتىقشىلىقتارى تۋرالى ايتىپ بەردى. قوندىرعىنىڭ قۋاتى 5 مىڭ شارشى مەتر اۋماقتى جىلىتۋعا جەتەتىن كورىنەدى. تاۋلىگىنە بار-جوعى 8 وراما سابان جۇمسالادى. بۇعان دەيىن جىلىنا كەمىندە 400 توننا كومىر تۇتىنىپ كەلسە, ەندى قارجىلىق شىعىن دا, ەكولوگياعا كەلتىرىلەتىن زيان دا الدەقايدا ازايعانى بايقالادى.
وسى اۋدانداعى اگروقۇرىلىمداردىڭ ءبىرى – «اگرو-سەۆەر» جشس-ءى دە تابيعات رەسۋرستارىن ءتيىمدى ءارى ۇنەمدى پايدالانۋ جوباسىن ويداعىداي جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. مال شارۋاشىلىعىمەن قاتار ەگىنشىلىك سالاسىن دا دامىتۋدى ماقسات ەتكەن نيكولاي لۋگوۆوي – زامان اعىمىن تەرەڭ تۇسىنەتىن باسشىلاردىڭ ءبىرى. بۇعان دەيىن استىق قالدىقتارىن كۇيدىرىپ كەلسە, ەندى ماسەلەنى شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولىن تاپقان. قىرمانداعى استىقتى كەپتىرەتىن ارنايى قازاندىق سابان ارقىلى قىزدىرىلادى. سەرىكتەستىك ورنالاسقان اۋىلداعى الەۋمەتتىك نىساندار دا وسىلاي جىلىتىلادى. كاسىپكەر پريشيم اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپكە زاماناۋي قازاندىق ورناتىپ, قىزمەت كورسەتۋ شىعىندارىن ءوزى وتەيدى. شىعىن 5,5 ميلليون تەڭگەدەن 800 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كەمىگەن. جاسىراتىنى جوق, ەگىستىك القاپتاردا ءداندى ءجانە مايلى داقىل قالدىقتارىنىڭ ىسىراپ بولىپ جاتقانىن كورگەندە «ەسىل ەڭبەك-اي» دەيسىڭ. مۇناي شيكىزاتىنان ءونىم الۋدان گورى ساباننان بيووتىن ءوندىرۋ الدەقايدا ءتيىمدى ەكەنىن ءتۇسىنەتىن مەزگىل جەتتى. ەڭ باستىسى ارزان, سونشالىق مەحناتتى دا قاجەت ەتپەيدى. ءوز باسىم بۇل باستامانى تولىق قولداپ وتىرمىن. قازىرگى ۋاقىتتا زاماناۋي قازاندىقتارعا زىعىر سابانىن دا پايدالانىپ, استىق كەپتىرەمىز, الەۋمەتتىك نىسانداردى جىلىتامىز, دەيدى نيكولاي الەكساندروۆيچ. بيىل اۋىلدىق وكرۋگتەردەگى مەكتەپتەرگە دە جىلىتۋ قازاندىقتارى ورناتىلادى. اۋداندا مايلى داقىلدار عانا 45 مىڭ گەكتار القاپقا ءوسىرىلەتىنىن ەسكەرسەك, بيووتىن دايىندايتىن شيكىزات تاپشىلىعى سەزىلمەسى انىق. مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا قىزىلجار اۋدانىنىڭ ياكور, بولشايا مالىشكا جانە اسانوۆو اۋىلدارىنداعى ءبىلىم وشاقتارى دا سابانمەن جىلىتۋعا كوشىرىلگەن. اۋدانداعى 47 مەكتەپكە زاماناۋي قازاندىق قويىلسا, 40 ميلليون تەڭگە ۇنەمدەلەدى ەكەن.
بۇگىندە قازاقستاندا بيووتىن ءوندىرەتىن شيكىزات جۇگەرى, بيداي, راپس, سويا ساباندارىمەن عانا شەكتەلمەيدى. قازىرگى تاڭدا نارىقتا بيووتىننىڭ سۇيىق تۇرلەرى دە قولدانىلادى. ونىڭ قاتارىنا بيوەتانول, بيومەتانول, بيوبۋتانول, ديمەتيلەفير, بيوديزەل ونىمدەرىن جاتقىزۋعا بولادى. تايىنشا اۋدانىندا جۇمىس ىستەيتىن «بيووپەرەيشن» جشس-ءى بيوەتانول وندىرۋگە كىرىسىپ كەتكەن. ەلىمىزدە ازىرگە بالاماسى جوق كاسىپورىن كوپ جىلعى ۇزىلىستەن كەيىن ءديىرمەن كەشەنىن پايدالانۋعا بەرىپ, گليۋتەن مەن بالاۋىز شىعارا باستادى. بيىل استىقتى تەرەڭدەتە وڭدەۋ ءادىسىن قولدانۋ ارقىلى بيوەتانول سىرتقى نارىققا جونەلتىلەدى. زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى الماس قاليمۋرزين اڭگىمە بارىسىندا بيوەتانول تەك جوعارى ساپالى استىقتان وندىرىلەدى دەگەن قاساڭ پىكىرمەن كەلىسپەيتىنىن ءبىلدىردى. تەحنولوگيالىق تالاپتار دۇرىس ساقتالسا, ساپاسى تومەن ءتورتىنشى, بەسىنشى سۇرىپتى بيدايدى دا كادەگە جاراتۋعا بولادى. اۋانى لاستايتىن, ۋلى گازدار بولمەيتىن, تولىق جانىپ كەتەتىن جاعىمدى قاسيەتتەرىنە بايلانىستى بيوەتانول ەۋروپا ەلدەرىندە ۇلكەن سۇرانىسقا يە. قىزىلجار جىلىنا كەم دەگەندە 5-6 ميلليون توننا ءداندى قامباعا قۇياتىن استىقتى ولكە. دەمەك, وسىنشا استىقتىڭ ازداعان عانا بولىگىن تەرەڭدەتە وڭدەۋ ارقىلى باسەكەگە قابىلەتتى بىرنەشە ءونىم ءتۇرىن الۋعا ءمۇمكىندىك مول. ونىڭ ايتۋىنشا, بيوەتانول تسەحى جىلىنا 60 مىڭ تونناعا دەيىن ءونىم شىعارۋعا قاۋقارلى. ەكولوگيالىق تازا ونىمگە ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن تاپسىرىستار تۇسكەن. وتاندىق مۇناي زاۋىتتارىنىڭ «ەۋرو-5» جانە «ەۋرو-6» بەنزينىن شىعارۋعا كوشكەنىن ەسكەرسەك, ەكسپورت كولەمى دە ارتا تۇسەرى ءسوزسىز.
نەمىستەر تۇرمىستىق, جاپوندار تاماق قالدىقتارىن كادەگە جاراتىپ, بيووتىن ءوندىرىپ وتىر. ياعني جوقتان بار جاساپ, ۇقساتۋعا ابدەن ماشىقتانعان. بۇل ءۇردىستىڭ قازاقستاندا دا جاپپاي جالعاسىن تابارىنا كامىل سەنەيىك.
قانات اتامانوۆ, جۋرناليست سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى