سارسەنبى, 10 ءساۋىر 2013 1:37
وركەنيەتكە ۇمتىلعان ەلىمىزدە ايماقتاردىڭ بارلىق سالادا جان-جاقتى دامۋى, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ كامتاماسىز ەتىلۋى, مەملەكەت مۇددەسىنىڭ قورعالۋى – زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىنا بايلانىستى. الماتى وبلىسىنىڭ پروكۋرورى عابيت ميرازوۆ وسى ورايدا وي بولىسەدى.
– عابيت تورە ۇلى, ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العاندا قول جەتكىزگەن جەتىستىگىمىزدىڭ ءبىرى – ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ بولسا, پروكۋراتۋرانىڭ باستى مىندەتى ونى باقىلاۋدا ۇستاۋ ەمەس پە؟
سارسەنبى, 10 ءساۋىر 2013 1:37
وركەنيەتكە ۇمتىلعان ەلىمىزدە ايماقتاردىڭ بارلىق سالادا جان-جاقتى دامۋى, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ كامتاماسىز ەتىلۋى, مەملەكەت مۇددەسىنىڭ قورعالۋى – زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىنا بايلانىستى. الماتى وبلىسىنىڭ پروكۋرورى عابيت ميرازوۆ وسى ورايدا وي بولىسەدى.
– عابيت تورە ۇلى, ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العاندا قول جەتكىزگەن جەتىستىگىمىزدىڭ ءبىرى – ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ بولسا, پروكۋراتۋرانىڭ باستى مىندەتى ونى باقىلاۋدا ۇستاۋ ەمەس پە؟
– وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ نەگىزگى كۇشى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە, زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى بۇزباۋعا, سونداي-اق ايماقتاعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا جۇمىلدىرىلدى. ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنا سايكەس, ەلدەگى الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسىندا زاڭدىلىقتىڭ ساقتالىپ, مۇمكىندىگىنشە جاستاردى مولىنان قىزمەتكە تارتۋ جونىندە ءتيىستى ورىندارعا ۇسىنىس ەنگىزدىك. مەملەكەتتەن ءبولىنگەن قاراجاتتى قىمقىرۋعا جول بەرمەۋ شارالارى اتقارىلۋدا. ناتيجەسىندە جۇمىسشىلارىنا ايلىق جالاقىلارىن دەر كەزىندە تولەي الماي قارىزعا باتىپ وتىرعان كاسىپورىندار سانى زاڭعا سايكەس قىسقارتىلا كەلىپ, وبلىستاعى ون ءۇش كاسىپورىننىڭ بەسەۋى قالدى. ءسويتىپ, جۇمىسشىلارعا بەرەشەك ايلىق جالاقىنىڭ, ياعني 811 ملن. تەڭگەنىڭ 466 ملن. تەڭگەسى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن تولەنسە, ەندىگى بەرەشەگى الداعى ۋاقىتتا تولەنەدى. سونىڭ ىشىندە «ترانسسترويموست» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ 1113 جۇمىسكەردىڭ الدىنداعى بەرەشەگى 194 769 289 تەڭگە بولدى. بۇل كاسىپورىنداردا ەڭبەك ەتكەن ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى قورعالىپ, ادال ەڭبەكتەرىنىڭ وتەۋىن تولىعىمەن العانشا پروكۋرورلىق قاداعالاۋدا بولادى.
كريميناگەندىك جاعدايعا كەلسەك, جاسالعان قىلمىستى تاپتىشتەي ءتىزىپ, ءتارتىپتى كۇشەيتۋ جۇمىسى ەسەلەنگەندە وبلىستا تىركەلگەن قىلمىس سانى 12,5 مىڭنان 20 مىڭعا ءوستى. بۇل كورسەتكىشتىڭ ءوسۋى قىلمىستاردى تىركەۋ ءتارتىبىنىڭ دۇرىس جولعا قويىلعاندىعىنىڭ دالەلى بولادى. اعىمداعى جىلى نازىك جاندىلارعا قاتىستى قىلمىس كورسەتكىشى 43,1 پايىزعا ءوسىپ وتىر. تىركەلگەن زورلىق 19,2 پايىز. مال ۇرلىعى بويىنشا 1876 قىلمىس تىركەلىپ, كورسەتكىش 52,0 پايىزعا ارتتى.
قوعامدا بەلەڭ العان وسىنداي قىلمىستاردىڭ جولىن كەسۋ ءۇشىن اكىمدىكتەرمەن, پوليتسەيلەرمەن بىرلەسە وتىرىپ قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ شارالارىن جاساۋدامىز. باستى ماقسات – تۇزەۋ مەكەمەلەرىنەن بوساپ كەلگەن ازاماتتارعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, پاتەرلەر بويىنشا تەكسەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ. بۇل مىندەت ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارىنىڭ موينىندا. بەلگىلەنگەن شتاتتىق كەستەگە ساي ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار سانى جەتىسپەسە دە ستاتيستيكالىق مالىمەت بويىنشا ولار 752 قىلمىستى اشقان, سونىڭ ىشىندە 102 قىلمىس جەكە تۇلعالارعا قاتىستى بولسا, 17-ءسى اسا اۋىر دارەجەدەگى قىلمىس. سونداي-اق, 27467 تۇلعا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ وتىر. وبلىستىق اكىمدىك ازاماتتاردى ەڭبەككە ورنالاستىرۋ جانە تاعى باسقا شارالاردى اتقارۋدا. «ەڭبەكاقىنى ۋاقتىلى تولەۋ» اتتى ارناۋلى باعدارلاما اياسىندا ءتورت مىڭنان استام ازاماتقا 500 ملن. تەڭگە كولەمىندە ايلىق جالاقىلارى تولەندى.
– كونستيتۋتسيامىز بەن رەسپۋبليكا زاڭدارىنا سايكەس, ءبىرتۇتاس مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارىمەن كەلىسە جۇمىس ىستەي وتىرىپ, ولارعا قۇقىقتىق ادىستەرمەن ىقپال ەتۋ جانە مەملەكەتتىك ءتارتىپتىڭ قاتاڭ ساقتالۋىن قاداعالاۋ بارىسى قالاي جالعاسۋدا؟
– بۇل – وتە جاۋاپتى جۇمىس. بىرىنشىدەن, فۋنكتسيالىق مىندەتىمىزگە ساي قۇقىق پەن كونستيتۋتسيا ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ پارىز. ەكىنشىدەن, مەملەكەت مۇددەسىن قورعاۋ تۇرعىسىندا ماڭىزدى تاپسىرمالاردى مۇلتىكسىز ورىنداۋ, البەتتە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ تاعى بار. وسى قۇندىلىقتاردى مۇلتىكسىز ورىنداۋ بارىسىندا پروكۋرورلىق قاداعالاۋ اكتىلەرى بويىنشا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قۇرىلىمعا باسا نازار اۋدارىلۋدا. بۇل سالا قىزمەتكەرلەرى تاراپىنان 30 مىڭنان استام زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, 2,5 مىڭ قاداعالاۋ اكتىسىمەن 24 مىڭ ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعى قورعالىپ, 1,9 ملرد. تەڭگە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە قايتارىلدى. كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن قورعاۋ بارىسىندا بيزنەس قۇرىلىمدارىن تەكسەرۋگە باعىتتالعان 454 تەكسەرۋ جۇمىسى توقتاتىلدى. ءسويتىپ, ءتول مىندەتىمىزدى ادال اتقارۋمەن قاتار, مەملەكەتتىك مەكەمەلەر ارەكەتتەرىنە قۇقىقتىق تۇرعىدان دا ىقپال ەتىلۋدە. مەملەكەتتىك «اۋىز» سۋ باعدارلاماسىن ورىنداۋ بارىسىندا بىرقاتار زاڭسىزدىقتارعا جول بەرىلگەنى انىقتالىپ, اكىمدىكتەردىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنا قاتىستى 4 قىلمىستىق ءىس, 18 اكىمشىلىك ءىس قوزعالدى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ قۇرىلىمى بويىنشا سىبايلاس جەمقورلىق فاكتىلەرى بويىنشا وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ باستىعى جانە وسى باسقارمادا ەڭبەك ەتكەن ءتورت ءبولىم باستىعى قۇرىقتالدى. سونداي-اق, وبلىستىق اۆتوموبيل جولدارى جانە جولاۋشىلار كولىگى باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى مەملەكەتتىك تاپسىرىسقا وراي ساتىپ الۋ بارىسىندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 8,5 ملن. تەڭگەنى قىمقىرۋىمەن توقتالماي, تاعى دا مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 8 ملن. تەڭگە شىعىن كەلتىرگەن.
– قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ۇيىمداسقان قىلمىسقا, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قانداي شارالار اتقاردىڭىزدار؟
– بىلتىرعى جىلى ەكونوميكا سالاسىندا وبلىس بويىنشا 286 ءىس تىركەلدى. مەملەكەتكە كەلتىرىلگەن زياننىڭ ءبىراز بولىگى قايتارىلدى. پروكۋراتۋرا ورگاندارى تاراپىنان ەكونوميكالىق قىلمىس بويىنشا 17 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. وبلىستىق ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى دەپارتامەنتى تەرگەۋ باسقارماسىمەن بىرلەسە «حيزب-ۋت-تاحرير» ءدىني ەكسترەميستىك پارتياسى يدەيالارىمەن ارەكەت ەتكەن 8 تۇرعىنعا قارسى 12 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. كەدەن ماڭىنداعى قۇرىلىمداردا ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قۇرامىندا ەسەپتە تۇرعان 26 ادام ۇستالدى. «قورعاس» كەدەن بەكەتىنەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا كوپ ۋاقىتتان بەلگىلى كەستە بويىنشا كونتراباندالىق تاۋارلار وتكىزبەك بولعان توپتىڭ جولى وبلىستىق ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس (قارجى پوليتسياسى) ورگانىمەن بىرلەسە ارەكەت ەتۋ ناتيجەسىندە كەسىلدى.
– كاسىپكەر قۇقىعى قالاي قورعالۋدا, ولاردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن قارىم-قاتىناسى قانداي دارەجەدە؟
– پروكۋرورلىق قاداعالاۋدىڭ تالدامالى تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, كاسىپكەرلەر مەن مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتكەرلەرى اراقاتىناسىنىڭ كۇردەلىلىگى بۇگىنگى قوعامدا ساقتالىپ تۇر. مۇنى جاي جانە لوگيكالىق تۇرعىدا كۇردەلى فاكتورلار بويىنشا زاڭدىلىقتى قولدانۋ مەن قۇقىقتىق كەزەڭ دەپ ەكىگە بولۋگە بولادى. پروكۋراتۋرا ورگاندارى تاراپىنان ءجۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ نەگىزگى ماقساتى – مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان ليتسەنزيالاۋ, رۇقسات بەرۋ, باقىلاۋ جانە تاعى باسقا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ بارىسىندا كاسىپكەرلەرگە اكىمشىلىك سالماق سالۋدى تومەندەتۋ, توقتاتۋ بولىپ تابىلادى. بىلتىرعى جىلدىڭ سەگىز ايىندا پروكۋراتۋرا ورگاندارى 74 تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, 1223 زاڭ بۇزۋشىلىقتى انىقتادى, ياعني قۇزىرلى ورگاندار 766 رەت كاسىپكەرلەردى زاڭسىز تەكسەرىپ, ءار سالا بويىنشا 186 تۇلعانى جاۋاپكەرشىلىككە تارتقان. بۇل زاڭسىزدىققا پروكۋرورلار ارالاسىپ, 348 ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعى قورعالدى.
پروكۋراتۋرا ورگاندارى تاراپىنان جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەر ناتيجەسىن ساراپتاساق, مەملەكەتتىك ورگاندار كاسىپكەرلەر جۇمىسىنا زاڭسىز كىرىسىپ, قۇقىقتارىن بۇزۋ فاكتىلەرىنىڭ ءوسۋى – جەكەلەگەن كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىنىڭ تومەندىگى, قاجەتتى قۇجاتتارعا ق ۇلىقسىز قاراۋى سەبەپ بولىپ وتىر. ال وسى ماسەلەنىڭ ەكىنشى قىرىن زەردەلەسەك, 2012 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا وبلىستاعى تەكسەرۋ قۇقىعىنا يە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ 15666 تەكسەرۋ شارالارى جوسپارلانىپتى. ءجون. بىراق مەملەكەتتىك ورگانداردا قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا كاسىپكەرلەرگە اكىمشىلىك قىسىم كورسەتۋ ارقىلى قۇقىقتارى بۇزىلعان. ءبىر عانا مىسال كەلتىرسەم, تالدىقورعان قالالىق سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋ مەكەمەسى ءبىر كاسىپكەردىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ, ءۇش رەت تەكسەرۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ, ەشقانداي زاڭ بۇزۋشىلىق تابا الماعان سوڭ ەندى توقسان سايىن ەسەپ بەرىپ تۇرۋعا ماجبۇرلەگەن. بۇل جەردە نەگىزگى ماسەلە مەملەكەتتىك ورگانداعى قالىپتاسىپ, قاتىپ قالعان شەنەۋنىكتىك كەۋدەمسوقتىقپەن قايتسەم كاسىپكەردى تۇقىرتىپ, ءبىر نارسە الامىن دەگەن ماقسات جاتىر. ارينە, زاڭگەرلىك تۇرعىدا دالەلدەنبەگەن فاكتورلار (قاجەت بولسا ناقتى دالەل دە تابىلادى) سان رەت قايتالاپ تەكسەرۋ جانە كاسىپكەردىڭ التىن ۋاقىتىن الۋ, جۇيكەسىن جۇقارتۋ بولىپ تىزبەلەنە بەرەدى. ناتيجەسىندە سول كاسىپكەردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعى تانىلىپ, پروكۋراتۋرا ورگانىنا دەيىن جەتىپ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن قورعاي الۋىن ۇلگى تۇتقان دۇرىس.
اڭگىمەلەسكەن
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى.