سارسەنبى, 5 ماۋسىم 2013 1:54
ورال قالاسىندا حالىقارالىق «سابانتوي-2013» مەرەكەسى وتكىزىلدى
تاتار حالقىنىڭ «سابانتوي» بايرامى ەلىمىزدە جالپىۇلتتىق مەيرام رەتىندە تويلانىپ كەلەدى. بۇل جولى مەرەكە حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلدى. تاتارستان پرەزيدەنتى رۋستام ميننيحانوۆ باستاعان ۇلكەن دەلەگاتسيا ورال قالاسىنا كەلدى. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ 14 وبلىسىنان, استانا مەن الماتى قالالارىنان جانە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ كورشىلەس وبلىستارىنان كەلگەن كوپتەگەن قوناقتار مەرەكەلىك شارالارعا قاتىستى. مەرەكەگە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى ەرالى توعجانوۆ تا ارنايى كەلدى.
سارسەنبى, 5 ماۋسىم 2013 1:54
ورال قالاسىندا حالىقارالىق «سابانتوي-2013» مەرەكەسى وتكىزىلدى
تاتار حالقىنىڭ «سابانتوي» بايرامى ەلىمىزدە جالپىۇلتتىق مەيرام رەتىندە تويلانىپ كەلەدى. بۇل جولى مەرەكە حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلدى. تاتارستان پرەزيدەنتى رۋستام ميننيحانوۆ باستاعان ۇلكەن دەلەگاتسيا ورال قالاسىنا كەلدى. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ 14 وبلىسىنان, استانا مەن الماتى قالالارىنان جانە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ كورشىلەس وبلىستارىنان كەلگەن كوپتەگەن قوناقتار مەرەكەلىك شارالارعا قاتىستى. مەرەكەگە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى ەرالى توعجانوۆ تا ارنايى كەلدى.
بۇل ءتىلى ءبىر, ءدىلى ءبىر, ءدىنى ءبىر تۋىس ەكى حالىقتىڭ تاريحى جىبەكتىڭ تىنىندەي, قىزدىڭ قوس بۇرىمىنداي ءورىلىپ جاتىر. وسى اقيقاتتى ەلىمىزدىڭ باتىستاعى قاقپاسى – ورال قالاسىندا وتكىزىلگەن سان الۋان شارالار تاعى دا پاش ەتتى. رەسپۋبليكالىق «سابانتوي-2013» مەرەكەسى قالاداعى قازاقتىڭ ۇلى اقىنى اباي مەن تاتار حالقىنىڭ ارداقتى ۇلى, اقىن عابدوللا توقايدىڭ ەسكەرتكىشتەرىنە گۇل شوقتارىن قويۋدان باستالدى.
قازاق جەرى كەڭ بايتاق, كوڭىلى دارقان, تالاي تار جول, تايعاق كەشۋدە تىعىرىقتان شىعىپ قانا قويماي, نەبىر قيلى زاماندا شەتتەن كەلگەن باسقا ۇلت وكىلدەرىن جاتسىنباي قارسى الىپ, باۋىرىنا باستى. تورىنەن ورىن ۇسىنىپ, ءبىر ءۇزىم نانىن ءبولىپ بەردى. ولاردىڭ ساپىندا تاتار حالقىنىڭ وكىلدەرى دە بار. سولاردىڭ ءبىرى – جاستايىنان ورال شاھارىنا كەلىپ ءبىلىم العان, العاشقى ولەڭدەرى مەن اڭگىمەلەرىن وسىندا جازعان اقىن عابدوللا توقاي. اقىننىڭ ءومىرى ورال قالاسىمەن تىعىز بايلانىستى. سول كۇنى الىس-جاقىننان كەلگەن تاتار تۋىستار اقىننىڭ مۇراجايىنا باعىت الدى. مۇراجاي ديرەكتورى مارات باگاۋتدينوۆ قۇرمەتتى قوناقتارعا عابدوللا توقايدىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى, تاتار حالقىنىڭ يگى داستۇرلەرى تۋرالى قىزىقتى مالىمەت بەرەتىن ەكسپوناتتارمەن تانىستىرىپ, جان-جاقتى اڭگىمەلەپ بەردى.
ورال تاتارلارىنىڭ باي تاريحىنان مول ماعلۇمات العان تاتارستان پرەزيدەنتى رۋستام ميننيحانوۆ مۇراجاي قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكتەرىنە شىنايى ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, قوناقتار كىتابىنا قولتاڭبا قالدىردى جانە قازان قالاسىندا جاقىندا شىعارىلعان عابدوللا توقايدىڭ كىتابى مەن ەسكەرتكىش سىيلىعىن تابىس ەتتى.
كونە شاھاردا 1871 جىلى بوي كوتەرگەن مەشىت بۇگىندە «قىزىل مەشىت» اتالادى. توقاي وسى مەشىتتىڭ العاشقى يمامى, تاتار ازاماتى موتىيعۋللا تۋحۆاتۋلليننەن ءدارىس العان.كەزىندە زاماننىڭ ساياساتىنا وراي جابىلىپ قالعان مەشىت كەيىن قايتا اشىلىپ, قالپىنا كەلتىرىلدى. ورال قالاسىنداعى تاتار ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ريشات حايرۋللين بۇل جونىندە مەشىتتى قايتا جاڭعىرتۋعا تەك ءبىز ەمەس, تاتارستان ازاماتتارى دا ەلەۋلى ۇلەس قوستى دەپ مالىمدەدى. ءوز كەزەگىندە پرەزيدەنت رۋستام نۇرعالي ۇلى ۇلتىنىڭ الدىنداعى پارىزىن ابىرويمەن اتقارعان ريشات باۋىرىنا دەگەن ريزاشىلىعىن جاسىرمادى. «جارايسىڭ, جىگىتىم! – دەپ ارقاسىنان قاقتى. – كانە, وسىندا مەنىڭ اتتاس باۋىرىم بار دەپ ەستىدىم, كەلسىن بەرى», دەدى باس قوناعىمىز. شەتتەۋ تۇرعان فاريد حالەلوۆ دەگەن ازامات – «رۋستام مەنىڭ ۇلىم, ال مىنا بالا – مەنتيمەر», دەپ ەكى بالانى رۋستام نۇرعالي ۇلىنا الىپ كەلدى. «عابدوللا توقاي بولعان مەشىتتە رۋستام دەگەن اتتاس ۇلىممەن تانىسقانىما وتە قۋانىشتىمىن», دەي كەلە, پرەزيدەنت بالانى باۋىرىنا باسىپ, بەتىنەن ءسۇيىپ, قولىنا الدى. بالالاردىڭ اتا-انالارىمەن بىرگە ەسكەرتكىش سۋرەتكە ءتۇستى.
مەشىت ءىشىن ارالاپ شىققان تاتارستان باسشىسى مەشىت يمامىنان و دۇنيەلىك بولعان جاندارعا باعىشتاپ قۇران وقۋدى ءوتىندى. قۇران وقىلىپ بولعان سوڭ پرەزيدەنت قالتافونىن الىپ, مەشىتتىڭ كورىكتى جەرلەرىن, جينالعان حالىقتى تۇسىرە باستادى. ءبىر ەرەكشەلىگى, ول بارلىعىمەن تاتار تىلىندە امانداسىپ, «ءيسانمەساز» دەۋدەن جالىقپادى. جينالعان جۇرشىلىق ونىڭ ازاماتتىق, پاراساتتىلىق پەن كىشىپەيىلدىلىك تانىتقانىنا رازى بولىپ, العىستارىن جاۋدىردى.
بۇدان سوڭ تاتارستان پرەزيدەنتى وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ ۇلكەن زالىندا «سابانتوي-2013» مەرەكەسىنە ارنايى كەلگەن قازاقستانداعى تاتار جانە باشقۇرت ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى دەلەگاتسيالارىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. كەزدەسۋگە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ قاتىستى.
مەرەكەگە كەلگەن كوپشىلىكتىڭ كوڭىل كۇيىن, كۇمبىرلەپ توگىلگەن قازاق كۇيلەرى مەن ادەمى تاتار اۋەندەرى ودان سايىن كوتەرە ءتۇستى. ساحنا تورىنە ۇلتتىق كيىمدە جۇرگىزۋشىلەر شىعىپ, مەرەكەنىڭ باستالعانىن حابارلاپ, «سابانتوي» مەرەكەسىنىڭ شىعۋ تاريحى تۋرالى كوپشىلىك قاۋىمعا قازاق, تاتار, ورىس تىلدەرىندە ايتىپ ءوتتى. مەرەكەلىك كونتسەرتتە داۋلەتكەرەي اتىنداعى وبلىستىق حالىق اسپاپتار وركەسترى, تاتار ەتنومادەني جانە «دوستىق» ءۇيىنىڭ ەتنومادەني بىرلەستىكتەرىنىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمدارى ءان-بيدەن شاشۋ شاشىپ, توي-دۋماندى قىزدىرا ءتۇستى. قازان قالاسىنان كەلگەن قوناق انشىلەر تاتار اندەرىن ناقىشىنا كەلتىرە ورىنداپ, ءوز ونەرلەرىمەن كوپشىلىك قاۋىمدى باۋراپ الدى. ولارعا كورەرمەن قاۋىم دا ريزاشىلىقپەن قول سوعىپ, قوشەمەت كورسەتتى.
رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ارنايى كەلگەن قوناقتاردى جانە قالا تۇرعىندارىن ەتنواۋىلدا بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى ءوز ۇيلەرىنىڭ الدىندا ۇلتتىق تاعامدارىمەن, ايشىقتى ۇلتتىق كيىمدەرىمەن, ادەمى اندەرىمەن, كۇمبىرلەتكەن كۇيلەرىمەن قارسى الدى. قوناقتار ەتنواۋىلدى ارالاپ, ولارمەن تانىسا ءجۇرىپ, تاڭدانىستارىن جاسىرمادى.
مەرەكەلىك شارا بارىسىندا تاتاردىڭ ۇلتتىق ويىندارى – تاتارشا كۇرەس, ارقان تارتۋ, توعىزقۇمالاق, قول كۇرەسى سەكىلدى سپورت ويىندارىنان جارىستار وتكىزىلدى. وعان ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىنان سپورتشىلار قاتىستى. تاتارشا كۇرەستەن جەڭگەن جەڭىمپاز ورالدىق بالۋان رەنات يبراگيموۆ شەتەلدىك «Hyundai Accent» اتوكولىگىنە يە بولدى. وعان قوسا, «مارقا» تابىس ەتىلدى. مەرەكەلىك شارا سوڭىندا ۇيىمداستىرۋشىلار جوعارىدا اتالعان بايقاۋلاردىڭ جەڭىمپازدارىنا باعالى سىيلىقتار تاپسىردى.
مەرەكەلىك شارالار ودان ءارى جالعاستى. كەشكىسىن جاستارعا ارنالعان گالا-كونتسەرت بولدى. وسىلايشا, ورال شاھارىنىڭ تۇنگى تىمىق اۋاسىندا تاتار حالقىنىڭ تامىلجىتا سالعان ۇلتتىق اندەرى بىرازعا دەيىن قالىقتاپ تۇردى.
ەلامان ايپىشەۆ,
جۋرناليست.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
ورال.
––––––––––––
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
رافحات حالەلوۆ.