سەيسەنبى, 14 مامىر 2013 2:50
قازاقستان ارمياسىنىڭ بۇگىنگى احۋالى تۋرالى «باتىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعى اسكەرلەرىنىڭ قولباسشىسى, گەنەرال-مايور ءامىر حالىقوۆ اڭگىمەلەيدى
– ءامىر قاسىمبەك ۇلى, ءبۇگىنگى قازاقستاندىق اسكەري قىزمەتشىلەر قانداي بولۋى كەرەك؟
سەيسەنبى, 14 مامىر 2013 2:50
قازاقستان ارمياسىنىڭ بۇگىنگى احۋالى تۋرالى «باتىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعى اسكەرلەرىنىڭ قولباسشىسى, گەنەرال-مايور ءامىر حالىقوۆ اڭگىمەلەيدى
– ءامىر قاسىمبەك ۇلى, ءبۇگىنگى قازاقستاندىق اسكەري قىزمەتشىلەر قانداي بولۋى كەرەك؟
– عاسىرلار بويى ەل تاۋەلسىزدىگىن اڭساپ, ۇلاڭ-عايىر جەرىمىزدى بۇگىنگى ۇرپاققا اماناتتاعان باتىر بابالارىمىزدىڭ وتانىمىزدى قورعاۋ جولىنداعى ابىرويلى ءىسىن ءارى قاراي جالعاستىراتىن جاۋىنگەرلەرگە ۇلكەن مىندەت جۇكتەلىپ وتىر. سەبەبى, ءبىزدىڭ اسكەرىمىز تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرىندە قىزمەت ەتۋ, ءوز مەملەكەتىنىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى مەن ەگەمەندىگىن كىرپىك قاقپاي كۇزەتۋ, اسكەردى الەمدىك ستاندارتتارعا سايكەس رەفورمالاۋ بارىسىندا ءجۇرىپ جاتقان شارالارعا بەلسەندى تۇردە قاتىسىپ, اعا ۇرپاقتىڭ جاۋىنگەرلىك ءداستۇرىن ساقتاۋ جانە كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋ سەكىلدى مىندەتتەرگە ءاردايىم دايىن تۇرادى.
قازاقستان جاۋىنگەرىنىڭ كەلبەتىنە دە جوعارى تالاپتار قويىلىپ وتىر: بىرىنشىدەن, ارينە, كونستيتۋتسيالىق بورىشىنا ادالدىق تانىتۋ. سونىمەن بىرگە, حالىق پەن مەملەكەتتىڭ مۇددەسى ءۇشىن جانقيارلىق قابىلەتتىلىگىن شىڭداي ءتۇسۋ اسكەرلەردىڭ ۇدايى مىندەتى بولىپ قالا بەرەدى. قازىرگى قارۋلى كۇشتەردە اسكەري قىزمەتشىنىڭ كاسىبيلىگى مەن پاتريوتيزم سەزىمى باسىم بولۋى كەرەك. ءاربىر جاۋىنگەردى جەتىستىككە جەتكىزىپ, تابىستار اكەلەتىن كۇندەلىكتى ومىرىلىك ءىس-ارەكەتىندە, جاۋىنگەرلىك مىندەتتەردى ورىنداۋدا باتىلدىق, ەرلىك, باتىرلىق, ادال نيەتتىلىك, تارتىپتىك جانە جانقيارلىق سياقتى مورالدىق-جاۋىنگەرلىك ساپاسى بولۋى قاجەت. مىنە, وسىنداي قاسيەتتەر قازاقستان اسكەرىنىڭ الەمدىك بەدەلىن كوتەرەدى دەپ ويلايمىن.
– «باتىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعى اسكەرلەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك ازىرلىگىن قالاي باعالار ەدىڭىز؟
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلۋىنىڭ باستاۋىندا كوپتەگەن گەنەرالدار مەن وفيتسەرلەر تۇردى. ولار ءار كەز وتانعا قىزمەت ەتۋ انتىنا ادال بولدى, ءبىزدى دە سوعان تاربيەلەدى. سەبەبى, ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى اسكەريلەردىڭ وتاندى قورعاۋ انتىنا ادالدىعىمەن بايلانىستى ەكەنىن جاسىرۋعا بولمايدى. سول سەبەپتەن, ەلباسىمىز ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ۇلكەن نازار اۋدارىپ وتىر. اسكەرلەردىڭ ومىرلىك ارەكەتىن قارجىلاندىرۋ دا جىلدان جىلعا ءوسىپ كەلەدى. ال باتىس ءوڭىرى ەلىمىزدىڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق ايماعى بولۋىمەن بىرگە, الەمدىك شيكىزات ينفراقۇرىلىمىندا اسا ماڭىزى بار, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ لوكوموتيۆى بولىپ تابىلادى. بۇرىن بۇل وڭىردە اۋماقتىق ورگان – جەرگىلىكتى اسكەري باسقارمادان باسقا (اسكەري كوميسسارياتتار) ەشتەڭە بولعان جوق. قازىر وڭىردە قۋاتتى اسكەرلەردىڭ توپتاسۋلارى بار. ولار – قۇرلىق اسكەرلەرى, اۋە قورعانىسى اسكەرلەرى جانە اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى سياقتى بارلىق اسكەر تۇرلەرىنىڭ بولىمدەرى مەن قۇرامالارى.
اسكەردىڭ كاسىبي دايارلىعى كۇندەلىكتى جاتتىعۋلار ارقىلى شىڭدالادى. سوعان وراي, ءبىزدىڭ قولباسشىلىقتا ءتۇرلى وقۋ-جاتتىعۋلار, اسكەرلەردىڭ جاۋىنگەرلىك جانە جۇمىلدىرۋ ازىرلىگى ءىس-شارالارى, باسقا دا جاتتىعۋلار مەن ساباقتار وتكىزىلەدى. اسكەرلەردىڭ سانىمەن بىرگە دايىندىق ساپاسى مەن كاسىبي دايارلىعىنىڭ دەڭگەيى, ءتۇرلى ۇرىستىق ارەكەتتەردە اسكەرلەردى باسقارۋ دەڭگەيى دە جاقسارىپ كەلەدى. بۇرىن وقۋ-جاتتىعۋلاردى باس شتاب وتكىزەتىن بولسا, قازىر كولەمدى وقۋ-جاتتىعۋلاردى وڭىرلىك قولباسشىلىق تا وتكىزە بەرەدى. سوڭعى كەزدەرى ءوزارا ارەكەتتەسۋ الگوريتمىن زەردەلەۋ ماقساتىندا ۇقك, ءىىم, تجم اۋماقتىق ورگاندارىمەن بىرلەسكەن ءىس-شارالار وتكىزىپ, تىعىز قارىم-قاتىناس جاساپ وتىرمىز. قازىر اسكەري ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋىنا كوپ كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. زاماناۋي تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن اسكەري قالاشىقتار قۇرىلدى. ەلىمىزدەگى جالعىز تەڭىز جاياۋ اسكەرى بريگاداسى ءبىزدىڭ وڭىرلىك قولباسشىلىق قۇرامىنا كىرەدى. بۇل بريگادا ۇدايى دايىندىقتاعى ەڭ ۇزدىك بريگادالاردىڭ ءبىرى رەتىندە قازاقستان ارمياسى بەدەلىنىڭ كوتەرىلۋىنە وڭ ىقپال ەتتى.
– اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى قالاي شەشىمىن تابۋدا؟
– شىندىعىن ايتۋ قاجەت, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز, جوعارعى باس قولباسشىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان ارمياسىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن وڭ شەشۋگە كوپ كوڭىل ءبولىپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسى دەپ ايتا الامىن, اسكەريلەرگە ارنالعان تۇرعىن ءۇيدىڭ باسىم بولىگى باتىس وڭىرىندە سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. 2012 جىلى اقتاۋ گارنيزونىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى ءۇشىن 240 پاتەر, اقتوبە گارنيزونى ءۇشىن 150 پاتەر مەن پاتەر تيپتەس جاتاقحانادان 80 ورىن بەرىلدى. اسكەري قىزمەتشىلەر «اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدى رۋحتانىپ قابىلدادى. سەبەبى, بۇل زاڭدا اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ پاتەردى جالعا الىپ تۇرۋى ءۇشىن وتەماقى مەحانيزمى قولدانىسقا ەنگىزىلدى.
اسكەري قىزمەتشىلەردى جەكە جابدىقتاۋ زاتتارى (بروندىكەۋدەشە, جۇكتەن بوساتۋ جەلەتى جانە ت.ب.) دا زامان تالابىنا سايكەس جەتىلدىرىلۋدە.
– اسكەري قىزمەتكە شاقىرىلعان ساربازدارعا كوڭىلىڭىز تولا ما؟
– كوڭىل تولمايدى دەپ كەسىپ ايتۋعا بولمايدى. ويتكەنى, بۇرىنعىداي ەمەس, اسكەرگە شاقىرۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتتى. سونىڭ دالەلى, قازىر بىزگە جاقسى ساربازدار شاقىرىلۋدا. ولار بارلىق پارامەتردەگى قاتاڭ ىرىكتەۋدەن وتكەن, اتاپ ايتقاندا, دەنساۋلىعى مىقتى, بويى دا اسكەردىڭ تالابىنا ساي, پسيحولوگيالىق تۇرعىدان وتاندى قورعاۋعا دايىن, جوعارى ءبىلىم العان جىگىتتەر. مىنە, وسىنداي سايدىڭ تاسىنداي ناعىز پاتريوتتىق سەزىمى قالىپتاسقان ۇلداردى تاربيەلەگەن اتا-انالارعا ۇلكەن راحمەت ايتقىم كەلەدى.
ساربازداردىڭ قارۋلى كۇشتەرگە كەلگەن ۋاقىتىنان باستاپ ءبىز دە ءوزىمىزدى ولاردىڭ اتا-انالارى دەپ سەزىنەمىز. سول سەبەپتەن, «باتىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعىندا ساربازدارعا كۇندەلىكتى قىزمەتتەن كەيىن دە قاجەتتى بارلىق جاقسى, قاناعاتتاندىرارلىق جانە پايدالى قاسيەتتەردى دارىتۋعا تىرىسامىز. اسكەري قىزمەت پروتسەسىندە ولار تەك جاۋىنگەرلىك دايارلىقپەن عانا شۇعىلدانبايدى. سونىمەن قاتار, رۋحاني, ادامگەرشىلىك تاربيەسىن دە دامىتادى. مۇراجايلارعا, تەاترلارعا, ستاديوندارعا, مۇز ايدىنىنا بارادى. فۋتبول, حوككەي سەكىلدى سپورت سايىستارىن كورەدى. كوركەمونەرپازدارعا, كوڭىلدى تاپقىرلار كلۋبىنا قاتىسادى. ءاربىر كازارمادا ءار ساربازدىڭ رۋحاني تۇرعىدان جەتىلۋىنە كوڭىل اۋدارىپ وتىرمىز.
ساربازدارعا بەرىلەتىن تاماقتىڭ ساپاسى اجەپتاۋىر جاقساردى. قازىر اسكەرلەردى ازاماتتىق فيرمالار ساپالى تاماقتاندىرادى. ساربازدار ەندى ەكىنشى دارەجەلى جۇمىستارمەن شۇعىلدانبايدى, تەك وزدەرىنە قاجەتتى اسكەري مىندەتتەرىن ورىندايدى. سوڭعى كەزدەرى وزدەرىنىڭ ءومىرىن قازاقستان ارمياسىمەن بايلانىستىرعىسى كەلەتىندەردىڭ سانى ءوستى. ساربازداردىڭ كوبى ءمىندەتتى بورىشىن وتەگەننەن كەيىن كەلىسىمشارت بويىنشا قىزمەت ەتۋگە قالۋى قۋانتادى.
– ال ەندى اسكەري تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى نە ايتاسىز؟
–تەحنيكالىق قايتا قارۋلاندىرۋ ماسەلەلەرى تۋرالى ايتاتىن بولسام, 2012 جىلى جاڭا ءۇلگىدەگى قارۋ-جاراق جانە اسكەري تەحنيكالار الدىق. بۇرىن ءبىز اسكەري تەحنيكا ءوزىنىڭ شەپىنە جەتە مە دەپ ويلايتىنبىز, ال قازىر جاڭا تەحنيكا مەن قارۋ-جاراققا سەنىمدىمىز. قازىرگى ۋاقىتتا قۇرامالار مەن بولىمدەر جاڭا ۇلگىدەگى قارۋ-جاراقپەن 40 پايىز تولىقتىرىلدى. جاڭا تەحنيكالار الدەقايدا كەمەلدىرەك جانە زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەدى. ماسەلەن, بارلاۋ بولىمشەلەرى ءۇشىن بكم «كوبرا» قاجەت, بۇل تۇركيادا جاسالادى. ال «كومانندوس» 60 مم. مينومەتى يزرايلدا شىعارىلعان. كالليماتورلىق كوزدەۋىشى بار رك-01V اتىس قارۋى بەلورۋسسيادا, «Aselsan» تۇنگى كوزدەۋىشتەر, تەپلوۆيزورلار يزرايلدە جاسالعان. زيل, گاز-66 اۆتوموبيل تەحنيكاسىنىڭ ەسكىرگەن نەگىزگى ءشاسسيى كاماز اۆتوموبيل شاسسيىمەن جاڭارتىلدى. سونىمەن بىرگە, ارنايى ماقساتتاعى ءبولىمشەلەرگە ارنالعان بتر-82ا تەحنيكاسىنىڭ جاڭارتىلعان ءتۇرى رەسەيدىڭ ارزاماس قالاسىنان الىندى.
– اسكەرلەردىڭ جاۋىنگەرلىك دايارلىعى قانداي دەڭگەيدە؟
– اسكەرلەردىڭ جاۋىنگەرلىك وقۋ-جاتتىعۋى اسا قاۋىرت جانە سەرپىندى بولىپ جاتادى. كومانديرلىك دايارلىقتىڭ نەگىزگى ءادىسى كۋرستىق دايارلىقپەن بايلانىستى ءوربيدى. وندا كومانديرلەر اسكەرلەردى قولدانۋ ماسەلەلەرى, جاۋىنگەرلىك دايارلىقتى ۇيىمداستىرۋ, ءاسكەري عىلىم توڭىرەگىندەگى باسقا پاندەردەن ەمتيحاندار مەن سىناقتار تاپسىرادى. بۇگىنگى كۇنى «باتىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ اسكەرلەرىندە وقىتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى ەنگىزىلدى. ونىڭ ىشىندە بولىمشەلەردەگى جاۋىنگەرلىك دايارلىق بۇرىشتارى بار. ءاربىر سارباز ءوز ەركىمەن اسكەري ءىستىڭ تەوريالىق نەگىزىن وقىپ بىلەدى. تەڭىز جاياۋ اسكەرى بريگاداسىنداعى دالالىق تيردە اتىس قارۋلارىنان ءتاجىريبەلىك اتۋلار جۇرگىزىلەدى. جاۋىنگەرلىك دايارلىقتىڭ نەگىزى دەنە دايىندىعى بولىپ تابىلادى. بۇگىندەرى ورنالاسۋ ورىندارىندا, كازارما مەن اسحانا الدىندا بەلتەمىرلەر, كولدەنەڭ سالمالار ورناتىلعان. ساربازدار كۇندە تاماققا بارار الدىندا 30 مينۋت بۇرىن كۇشتىك جاتتىعۋلار كەشەنىن ورىندايدى. تەڭىز جاياۋ اسكەرى بريگاداسىمەن ەنگىزىلگەن جاڭالىق «ارد» (اتلەتيزم, رەشيتەلنوست-شەشىمدىلىك, دەرزوست-تايسالماۋ) بوگەتتەرىن جەڭۋ بويىنشا ءتاجىريبەلىك ساباقتارى وتەدى.
ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قر قك باس شتاب باستىعى, گەنەرال-پولكوۆنيك س.ا.جاسۇزاقوۆ تەڭىز جاياۋ اسكەرىنە بارعان ۋاقىتتا اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ, اسىرەسە, كالاشنيكوۆ اۆتوماتىنان باقىلاۋ اتۋ جاتتىعۋىن ورىنداۋ بارىسىندا وتە جاقسى باعا (85-تەن 96 ۇپايعا دەيىن) العان بارلاۋشىلاردىڭ كاسىبيلىگىنە جوعارى باعا بەردى. تەڭىز جاياۋ اسكەرىنىڭ تانكىلىك ءبولىمشە جانە جماب جەكە قۇرامى 3 اتقان وقتىڭ بارلىعىن نىساناعا ءدال تيگىزدى.
– اسكەري ورتاداعى قۇقىقتىق, اسكەري ءتارتىپ قالاي؟
– بۇگىنگى اسكەري ءتارتىپ پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتىڭ جاعدايى تۇبەگەيلى وزگەردى. ساربازدار ءبىر-بىرىنە قول كوتەرۋمەن شۇعىلدانبايدى. بۇل ماسەلەدە ءبىز جەكە باسىمىزدى ۇلگى تۇتۋ ءپرينتسيپىن ۇستانامىز. ماقسات – ءار اسكەري شەندى وفيتسەردىڭ وزىنە جوعارى تالاپ قويا ءبىلۋى. اتى اڭىزعا اينالعان قولباسشىمىز باۋىرجان مومىش ۇلى ايتقانداي, «جاۋىنگەردى قاتاڭ تارتىپكە, ەڭ الدىمەن ءوزىن ءوزى ۇستاي بىلەتىن, ءتارتىپتى مۇلتىكسىز ساقتايتىن, ءتارتىپ جاعىنان ۇلگى-ونەگە كورسەتە الاتىن, قاراماعىنداعىلاردىڭ سەنىمىنە يە بولعان, ساربازدارعا ءادىل بولىپ, ولاردىڭ اراسىندا ءوزىن قاراپايىم ۇستايتىن, ولاردىڭ ابىرويىن قۇرمەتتەپ, مۇڭ-مۇقتاجى, قاجەتتىلىكتەرى (رۋحاني قاجەتتىلىكتەرىمەن قوسا) جونىندەگى ۇنەمى قامقورلىق جاساپ, ساربازدارمەن جاقىن ارالاسىپ, بارلىق ماسەلەدە ءسوزسىز قاتاڭ تالاپ قويا ءبىلگەندىگىمەن سۇيىسپەنشىلىككە بولەنگەن قولباسشى عانا ۇيرەتە الادى».
اسكەري بولىمدەر ورنالاسقان جەردە جانە ۇيىقتايتىن ءۇي-جايلاردا بەينە باقىلاۋ كامەرالارىن قويۋ دا ءوز جەمىسىن بەرىپ وتىر. بۇل – كازارمالارداعى بۇزاقىلىقتار مەن اسكەردەگى الىمجەتىكتى جويۋعا وڭ ناتيجە بەرەتىن جاڭالىقتىڭ ءبىرى. ودان باسقا, رۋحاني, مادەني تاربيە ماقساتىندا دەمالۋدى ۇيىمداستىرۋدا كاراوكەمەن ءان ايتۋ ەنگىزىلگەن. بۇل اسكەري جولداستىقتى دامىتادى جانە ۇجىمداعى بىرلىكتى, دوستىقتى نىعايتادى.
بۇگىنگى ساربازداردىڭ جاۋىنگەرلىك وقۋ ۇدەرىسىنىڭ قارقىندىلىعىمەن قولى بوسامايدى. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتىك-قۇقىقتىق دايىندىق, قارۋدىڭ ءتۇر-تۇرىمەن اتۋ جاتتىعۋ ساباقتارى, اك-74-تەن, برم–1ك, گراناتا اتۋ. ءاسكەري توپوگرافيا, بايلانىس بويىنشا دايىندىق (كوماندالىق-شتابتىق ماشينالاردى جايۋ جانە ەكيپاجدىڭ بايلانىسقا شىعۋى), ارنايى-تاكتيكالىق دايىندىق (كۇندىزى جانە تۇنگى ۋاقىتتاردا نىسانداردى بارلاۋ, اۋە-دەسانتتىق, تاۋلى جانە سۇڭگۋىرلەر دايىندىعى) سياقتى ارنايى دايىندىق ساباقتارىن وقيدى. ماشينا جۇرگىزۋدەن, ونىڭ ىشىندە دوڭگەلەكتى, شىنجىر تاباندى تەحنيكانى مەڭگەرۋدەن تاجىريبەلىك ساباقتار وتكىزىلەدى.
مۇنىڭ بارلىعى ءبولىمشەلەردەگى, جالپى اسكەري بولىمدەگى مورالدىق-پسيحولوگيالىق احۋالدى ساۋىقتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. ساربازداردىڭ اسكەردە قىزمەت ەتۋ ىنتاسىن وياتادى دەپ ويلايمىن. مىسالى, 2012 جىلى 2-ءشى كەزەڭدە مەرزىمدى قىزمەتتەگى ساربازداردىڭ 75-ءى كەلىسىمشارت بويىنشا قىزمەتىن وتكەرۋگە قالدى. ال بيىلعى كوكتەمگى كەزەڭدە 60 ادام كەلىسىمشارت بويىنشا قىزمەت وتكەرۋگە تىلەك ءبىلدىرىپ وتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
اتىراۋ وبلىسى.
––––––––––––––––––
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.