سارسەنبى, 8 مامىر 2013 2:38
تمد اۋماعىندا بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى ىسپەتتى ەڭ ماڭىزدى ساياسي شارا رەتىندە اشعاباد قالاسىندا 5 جەلتوقساندا بولعان دوستاستىق ەلدەرى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزەكتى ءسامميتىن اتاۋعا بولادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسقان بۇل سامميتتە مەملەكەت باسشىلارى 20 شاقتى قۇجات قابىلداپ, وعان قول قويدى. سونىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىلارىنىڭ ءبىرى – كەڭەس حالقىنىڭ 1941-1945 جىلدارداعى ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىسىنىڭ 70 جىلدىعىن بىرلەسە اتاپ ءوتۋ تۋرالى شەشىم بولدى. بۇل شەشىمدە تمد ەلدەرىنىڭ اربىرىنە ۇلى جەڭىستىڭ كەزەكتى مەرەيتويىن لايىقتى اتاپ ءوتۋ ءۇشىن ۇلتتىق باعدارلاما قابىلداۋ ۇسىنىلدى. وندا ۇلى جەڭىستىڭ بۇكىلالەمدىك تاريحي ماڭىزى كورسەتىلە وتىرىپ, وسى سوعىسقا تىكەلەي قاتىسقاندار مەن تىل ەڭبەككەرلەرىنە, مايداندا قازا تاپقانداردىڭ جەسىرلەرىنە جاسالاتىن قامقورلىقتار قامتىلۋ كەرەكتىگى ايتىلدى.
سارسەنبى, 8 مامىر 2013 2:38
تمد اۋماعىندا بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى ىسپەتتى ەڭ ماڭىزدى ساياسي شارا رەتىندە اشعاباد قالاسىندا 5 جەلتوقساندا بولعان دوستاستىق ەلدەرى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزەكتى ءسامميتىن اتاۋعا بولادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسقان بۇل سامميتتە مەملەكەت باسشىلارى 20 شاقتى قۇجات قابىلداپ, وعان قول قويدى. سونىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىلارىنىڭ ءبىرى – كەڭەس حالقىنىڭ 1941-1945 جىلدارداعى ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىسىنىڭ 70 جىلدىعىن بىرلەسە اتاپ ءوتۋ تۋرالى شەشىم بولدى. بۇل شەشىمدە تمد ەلدەرىنىڭ اربىرىنە ۇلى جەڭىستىڭ كەزەكتى مەرەيتويىن لايىقتى اتاپ ءوتۋ ءۇشىن ۇلتتىق باعدارلاما قابىلداۋ ۇسىنىلدى. وندا ۇلى جەڭىستىڭ بۇكىلالەمدىك تاريحي ماڭىزى كورسەتىلە وتىرىپ, وسى سوعىسقا تىكەلەي قاتىسقاندار مەن تىل ەڭبەككەرلەرىنە, مايداندا قازا تاپقانداردىڭ جەسىرلەرىنە جاسالاتىن قامقورلىقتار قامتىلۋ كەرەكتىگى ايتىلدى.
شەشىمدە سول كەزدە ءبىرتۇتاس بولعان كەڭەس حالقىنىڭ فاشيزمگە قارسى جاساعان ەرلىگىن باق-تاردا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ, حالىقتاردىڭ قاھارماندىعى مەن قايسارلىعىن ۇرپاقتىڭ ەسىنە سالىپ, ولاردى وتانسۇيگىشتىك ىسىندە ۇلگى ەتۋ قاجەتتىلىگى دە اتاپ وتىلگەن. سونىمەن بىرگە, «قۇرمەت وردەنى» مەن 1941-1945 جىلدارداعى « ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى» مەرەيتويلىق مەدالىن بەلگىلەۋ دە كەلىسىلدى. بۇگىنگى كۇنى وسى ماراپاتتاردىڭ جوباسىن جاساۋ جونىندەگى ساراپتامالىق كوميسسيا قۇرىلىپ, وعان تمد-نىڭ بارلىق مەملەكەتتەرىنەن مۇشەلەر تارتىلدى. قازىر كوميسسيا مينسك قالاسىنداعى تمد-نىڭ شتاب-پاتەرىندە جۇمىس ىستەۋدە. بيىل, ياعني 2013 جىلى بولاتىن تمد مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزەكتى سامميتىنە ماراپاتتاردىڭ جوباسى بەكىتىلۋ ءۇشىن ۇسىنىلاتىن بولادى. ماراپاتتار ۇلى وتان سوعىسىنداعى مايداندارعا تىكەلەي قاتىسقان جانداردىڭ بارىنە بەرىلمەكشى.
ماڭىزى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جويىلماي, مەملەكەت باسشىلارى تاراپىنان ۇنەمى وسىلاي ەسكەرىلىپ وتىراتىن ۇلى جەڭىستىڭ جولى وتە اۋىر بولعاندىعىن تمد قولاستىنداعى ءاربىر ادامنىڭ ۇمىتۋعا حاقى جوق. كەيبىرەۋلەردىڭ بۇل سوعىسقا قازاقستاندىقتار زورلىقپەن قاتىستىرىلعان, «ورىس-نەمىس سوعىسىنىڭ قازاققا ەشقانداي قاتىسى جوق ەدى» دەگەنى وتە ورىنسىز, دەماگوگيالىق ءپالساپا. مۇنداي پىكىردى ايتىپ جۇرگەندەر وتان ءۇشىن جاندارىن پيدا ەتكەن 350 مىڭنان ارتىق قازاق جاۋىنگەرى مەن وفيتسەرىنىڭ ارۋاعىن قورلايدى. ۇلى وتان سوعىسى – قازاق حالقىنىڭ ءوز بوستاندىعى مەن ازاتتىعى جولىندا باسقا وتانداستارىمەن بىرگە «ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارىپ» جۇرگىزگەن سوعىسى. ويتكەنى, گيتلەرلىك گەرمانيا «بارباروسسا» جوسپارى بويىنشا كسرو-نىڭ بارلىق جەر اۋماعىن تۇتاسىمەن باسىپ الىپ, وزىنە قاراتۋدى ماقسات ەتكەن. ال فاشيستىك رەجىمگە قارايتىن بولساق, ناسىلشىلدىك رۋحى اسقاقتاپ تۇرعان 3-ءشى رەيح قازاق سەكىلدى شىعىس حالىقتارىن جەر بەتىنەن جويۋى دا مۇمكىن ەدى. ولار تەك اري قاندى ۇلتتاردىڭ عانا ءومىر سۇرۋگە تولىق قۇقى بار ەكەنىن ناسيحاتتاعانىن جاقسى بىلەمىز.
ەندى بۇكىل كەڭەس حالقى, ونىڭ ىشىندە كوپتەگەن قازاقستاندىقتار وتانعا دەگەن پاتريوتتىق رۋحتىڭ ارقاسىندا ەرلىك پەن قاھارماندىقتىڭ نەشە ءتۇرلى ۇلگىسىن كورسەتكەن وسىناۋ سوعىستىڭ تاريحي بەتتەرىنە شاعىن شولۋ جاساپ وتەلىك.
گيتلەر ءوزىنىڭ وداقتاستارىمەن ءبىرگە كسرو شەكاراسىنا 190 ديۆيزيانى شوعىرلاندىرىپ, ولاردى سوعىس قارۋىمەن قامتاماسىز ەتەتىن بارلىق ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جانە شيكىزاتتىق مول قور قۇراپ الدى. سول كەزدەگى ەڭ جەتىلدىرىلگەن سوعىس قارۋلارى دا گيتلەرلىك گەرمانيانىڭ ەنشىسىندە بولدى. كسرو-عا باسىپ كىرۋ قارساڭىندا ونىڭ اسكەري الەۋەتىنە بارلىعى 7,3 ملن. ادام قىزمەت ەتكەن ەكەن.
بۇگىنگى كۇنى ءتۇرلى بولجامدار ايتىلعانىمەن, كسرو باسشىلىعى سوعىستىڭ بولاتىنىن بىلمەي قالدى دەۋگە ەش نەگىز جوق. كەڭەس وداعى دا سوعىسقا مەيلىنشە ءجىتى دايىندالدى. بىراق ءستاليننىڭ 1941 جىلعى مامىر ايىندا اسكەري اكادەميانى بىتىرۋشىلەردىڭ الدىندا سويلەگەن قۇپيا سوزىنە سۇيەنسەك, ول سوعىستىڭ جاۋ تەرريتورياسىندا بولۋى قاجەتتىگىن ايتىپ, قىزىل اسكەردىڭ ءوزى شابۋىلدايتىن ءساتىنىڭ ءپىسىپ-جەتىلۋىن كۇتكەن ەكەن. بىراق گيتلەر وعان جەتكىزبەي, كسرو اۋماعىنا باسىپ كىردى. اسا قيىن جاعدايدا قالعان كەڭەستىڭ شەكارا ماڭىنا شوعىرلاندىرىلعان از كۇشى جاۋدىڭ باسىمدىعىنا قاراماي جانقيارلىقپەن شايقاستى. سوعىس باستالعان ءتورتىنشى كۇنى قۇرامىندا اتقىش-راديست باقتىوراز بەيسەكباەۆ, شتۋرمان-لەيتەنانت ۆلاديمير بالاشوۆ, ەكىنشى اتقىش-راديست گريگوري رەۋتوۆ بار كاپيتان الەكساندر ماسلوۆتىڭ ەكيپاجى جاۋدىڭ ۇشاعىن «وتتى تارانمەن» سوعىپ, ەرلىكتىڭ اسقان عاجاپ ۇلگىسىن كورسەتتى. بىراق ۇزاق جىلدار بويى باقتىورازداردىڭ ەرلىگى كاپيتان گاستەللوعا مەنشىكتەلىپ, بارلىق اتاق تا, داڭق تا سوعان ءتيدى. تەك 90-شى جىلداردىڭ باسىندا عانا ادىلەتتىككە قول جەتكىزىلىپ, باتىرلارعا لايىقتى قۇرمەت جاسالدى.
جاۋ قورشاۋىندا قالعان شەكارالىق زاستاۆالار مەن بەكىنىستەر جاۋعا بەرىلمەي, ايلار بويى شايقاستى. ماسەلەن, 3,5 مىڭ ادامداي عانا قورعاۋشىسى بولعان برەست قورعانى ءبىر ايدان ارتىق جاۋدىڭ 45-ءشى ديۆيزياسىنا قارسى شەگىنبەي جانە بەرىلمەي سوعىستى. قامالدى قاھارماندىقپەن قورعاعان 33 ۇلتتىڭ وكىلدەرى اراسىندا ايتباەۆ, جاقىپوۆ, جامپەيىسوۆ, يمانقۇلوۆ, قازكەەۆ, بايجىگىتوۆ, سابىرباەۆ جانە ت.ب. سەكىلدى قانداستارىمىز دا بولعان ەدى.
1941 جىلدىڭ 3 شىلدەسىندە ستالين «بارلىعى دا مايدان ءۇشىن! بارلىعى دا جەڭىس ءۇشىن!» دەگەن ۇران كوتەردى. مىنە, وسى كۇننەن باستاپ بارلىق تىل ەڭبەككەرلەرى دە اسكەري رەجىمگە كوشىرىلىپ, بارلىق ءتارتىپ مايدانداعىداي بولدى. مۇندا جۇمىستان ءوز ەركىمەن كەتىپ قالۋ – مايدانداعى جاۋىنگەردىڭ ۇرىس دالاسىن ءوز ەركىمەن تاستاپ كەتۋىمەن بىردەي باعالانعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. ەكەۋى دە قاشقىن نەمەسە ساتقىن رەتىندە جازالاناتىن. سوندىقتان دا تىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ جەڭىس جولىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى مايدانداعى اسكەرمەن بىردەي بولدى دەپ باعالاۋىمىز كەرەك.
جاپپاي جۇرگىزىلگەن موبيليزاتسيانىڭ ناتيجەسىندە, قازاقستاندا 12 اتقىشتار جانە 4 اتتى اسكەر ديۆيزياسى جاساقتالدى. ولار مايداننىڭ العاشقى كۇندەرىنەن جاۋعا قارسى ەرلىكپەن شايقاستى.
سوعىستىڭ 1941 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنا دەيىن سوزىلعان العاشقى كەزەڭىندە جاۋ ءۇش بالتىق رەسپۋبليكاسىن, بەلورۋسسيا جانە مولداۆيانى تولىعىمەن باسىپ الدى. ركسفر مەن ۋكراينانىڭ ۇلكەن بولىگى جاۋ قولىندا قالدى. لەنينگراد قورشاۋعا ءتۇستى. بۇل ۋاقىتتا گيتلەرشىلەر كسرو اۋماعىنا 850-دەن 1200 شاقىرىمعا دەيىن بويلاپ, ەنگەن ەدى. فاشيستەر تەك ماسكەۋ تۇبىندە عانا توقتاتىلىپ, كسرو اسكەرى جەلتوقسان ايىندا شابۋىلعا شىعىپ, جاۋدى 80-250 شاقىرىمعا دەيىن شەگىندىرە الدى. الماتىدا جاساقتالعان 316-شى اتقىشتار ديۆيزياسى (كەيىن گەنەرال ي.پانفيلوۆ اتىنداعى 8-ءشى گۆارديالىق ديۆيزيا) ناق وسى مايداندا ەرلىكتىڭ تاڭعاجايىپ ۇلگىلەرىن كورسەتتى. ديۆيزيا قۇرامىنان 36 ادامعا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى. ولاردىڭ ىشىندە مالىك عابدۋللين, تولەگەن توقتاروۆ, ۆاسيلي كلوچكوۆ جانە ت.ب. بار. سوعىس كەزىندە ەكى رەت ۇسىنىلسا دا ءتۇرلى ادىلەتسىزدىكپەن باتىر اتاعى بەرىلمەگەن داڭقتى كوماندير باۋىرجان مومىش ۇلىنا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى كسرو قۇلاۋدىڭ قارساڭىندا عانا, 1990 جىلى بەرىلدى. تاريحي ادىلەتتىڭ ورناۋىنا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇلكەن قايرات پەن كۇش جۇمساعانى بارشاعا ءمالىم.
سوعىسقا باتالون كومانديرى, اعا لەيتەنانت بولىپ كىرگەن ب.مومىش ۇلى نەشە ءتۇرلى قاھارماندىق پەن ەرلىكتىڭ, اسكەرباسىلىق دارىننىڭ ۇلگىلەرىن كورسەتىپ, 1945 جىلى ونى پولكوۆنيك شەنىندەگى ديۆيزيا كومانديرى بولىپ اياقتادى. سوعىس كەزىندە سوعىس تۋرالى جازىلعان «ۆولوكولامسك تاس جولى» اتتى ۇزدىك كىتاپتىڭ دا قاھارمانى بولىپ, قازاقتىڭ اتاعىن اسپانعا شىعاردى. ونىڭ اتاعى كسرو عانا ەمەس, الىس شەت ەلدەرگە دە تارادى. قازىر ونىڭ تاجىريبەلەرى اقش, كۋبا, يزرايل, نيكاراگۋا ەلدەرىنىڭ اسكەري وقۋ ورىندارىندا ارنايى ۇيرەتىلەدى.
ۇلى وتان سوعىسى ءبىر جاعىنان قىزىل قىرعىن بولىپ جاتسا, ەكىنشى جاعىنان وسىنداي ۇل-قىزدارىمىزدىڭ بارلىعىن الەمگە پاش ەتىپ, قازاق دەگەن حالىقتىڭ جاۋجۇرەك, باتىل, قايسار جۇرت ەكەنىن كورسەتتى. حالقىمىزدىڭ داڭقىن اسىرعان باتىرلارىمىزدىڭ قاتارىندا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن 2 رەت العان تالعات بيگەلدينوۆ, بۇكىل شىعىستىڭ قوس شىنارى بولعان ءاليا مولداعۇلوۆا مەن مانشۇك مامەتوۆا, ۇشقىش نۇركەن ءابدىروۆ, دزوتتى كەۋدەسىمەن جاپقان سۇلتان بايماعامبەتوۆ, مينومەتشى قارسىباي سىپاتاەۆ جانە ت.ب. جارقىن ەسىمدەرى بار. ال رەيحستاگقا العاشقى بولىپ جەڭىس تۋىن تىككەن راقىمجان قوشقارباەۆ پەن داڭقتى پارتيزان, «ۆاسيا» دەگەن ەسىمىنىڭ ءوزى نەمىستەر اراسىندا ۇرەي تۋدىرعان قاسىم قايسەنوۆتىڭ ەرلىكتەرى تەك قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىن العان سوڭ عانا لايىقتى باعالانىپ, ەكەۋىنە دە حالىق قاھارمانى اتاعى بەرىلدى.
ۇلى وتان سوعىسىنداعى بەتبۇرىس دەپ باعالانعان ستالينگراد, كۋرسك مايداندارىندا دا قازاقستاندىقتار نامىستى قولدان بەرمەي, ەرلىك پەن قاھارماندىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتە ءبىلدى. سوعىستىڭ شەشۋشى كەزەڭى – 1944 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستالىپ, 1945 جىلدىڭ 9 مامىرىمەن اياقتالدى. 1944 جىلى لەنينگراد قورشاۋدان ازات ەتىلدى. بۇل سوعىسقا قازاقستاندىق 310 جانە 314-ءشى اتقىشتار ديۆيزيالارى قاتىستى. قورشاۋداعى لەنينگرادتىقتارعا جىگەر بەرۋدە جىر الىبى جامبىلدىڭ «لەنينگرادتىق ورەنىم!» اتتى ولەڭى ايرىقشا رۋحاني كۇش بولدى. 1944 جىلدىڭ 6 ماۋسىمىندا وداقتاستار ءىى مايدان اشقان سوڭ مايدانداعى اسكەردىڭ جاعدايى جاقسارا ءتۇستى. بۇرىن گەرمانيانىڭ قولاستىندا ءارى وداقتاستارى بولعان يتاليا, رۋمىنيا, تۇركيا سياقتى ەلدەر وعان قارسى سوعىس جاريالاپ, قارۋلارىن فاشيستەرگە بۇردى. فرانتسيا, يۋگوسلاۆيا, بولگاريا, پولشا, فينليانديا كۇشتەرى دە نەمىستەرگە قارسى شىقتى. 1945 جىلعى مامىردىڭ 8-ىنەن 9-ىنا قاراعان ءتۇنى گەرمانيانىڭ جوعارعى كوماندوۆانيەسى اتىنان فەلدمارشال كەيتەل 3-ءشى رەيحتىڭ ءسوزسىز تىزە بۇككەنى تۋرالى كاپيتۋلياتسياعا قول قويدى. بۇل ۋاقىتتا ماسكەۋدە 9 مامىر بولعاندىقتان, ۇلى جەڭىس كسرو-دا وسى كۇنى اتالىپ وتەدى, ال باتىس ەۋروپا ەلدەرىندە ونى 8 مامىردا تويلايدى. ءسويتىپ, 1418 كۇن مەن تۇنگە سوزىلعان سوعىس ۇلى جەڭىسپەن اياقتالدى. «بەرلين وپەراتسياسىندا» كورسەتكەن ەرلىكتەرى ءۇشىن 26 قازاقستاندىققا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى. بارلىعى 500-دەي قازاقستاندىق باتىر اتاعىن السا, سونىڭ 103-ءى قازاق حالقىنىڭ وكىلدەرى بولدى. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, قازاقستاندىق ت.بيگەلدينوۆ, ل.بەدا, س.لۋگانسكي, ي.پاۆلوۆتار بۇل اتاقتى ەكى مارتەدەن الدى. عالىمداردىڭ زەرتتەۋلەرىنە قاراعاندا, كەڭەس وداعى حالىقتارىنىڭ تىكەلەي جانە جاناما شىعىنى 50 ملن. ادامعا جۋىق, سونىڭ ىشىندە تىكەلەي مايدان دالاسىندا, اۋىر جارادان جانە تۇتقىندا قازا تاپقاندار سانى 27 ملن. ادام بولدى. قازاقستان بۇل سوعىسقا 1 ملن. 200 مىڭ جاۋىنگەر اتتاندىرىپ, سونىڭ 60 پايىزدان ارتىعى مايداننان ورالمادى. قازاق حالقىنىڭ ءوز شىعىنى 350 مىڭ ادام بولدى… جاۋعا اتىلعان ءاربىر ون وقتىڭ توعىزى قازاقستان قورعاسىنىنان قۇيىلدى. كسرو-دا شوعىرلانعان مارگانەتس پەن موليبدەننىڭ 60%-ى ءبىزدىڭ رەسپۋبليكادا ءوندىرىلدى. بالقاش, قارساقپاي كەن ورىندارى سوعىس جىلدارى وندىرىلگەن قارا مىستىڭ جارتىسىنان استامىن بەردى. رەسپۋبليكا ديقاندارى مەملەكەتكە 360 ملن. پۇت استىق تاپسىردى. 4 جىل ىشىندە قازاقستان ەڭبەكشىلەرى مايدان مۇقتاجىنا 94 ملرد. 500 ملن. سوم جارنا وتكىزدى.
مىنە, ەلىمىزدى وسىنشالىق كۇيگە سالعان, وسىنشالىق قيىندىقپەن, قىمباتشىلىقپەن قول جەتكىزىلگەن ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستى قازاقستاندىقتار ەشقاشان دا ۇمىتپايدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلار مەن تىل ەڭبەككەرلەرىن قۇرمەتكە بولەۋ, ولارعا ۇنەمى قامقورلىق كورسەتۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جالعاسىپ كەلەدى. بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندا ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان 8 مىڭداي ادام بار. ولاردىڭ ەڭ جاسىنىڭ ءوزى 90-عا تاياپ وتىر. كەشەگى تولارساقتان قان كەشكەن مايدانعا قاتىسىپ, بىزگە جەڭىس كۇنىن جاقىنداتقانى ءۇشىن ولاردىڭ اربىرىنە لايىقتى قامقورلىق جاساۋ ابىرويلى مىندەتىمىز. «ارداگەرلەر ۇيىمى» رەسپۋبليكالىق ۇيىمىنىڭ ورتالىق كەڭەسى ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا وراي تۇرعىن ءۇي الۋ كەزەگىندە تۇرعان مايدانگەرلەردىڭ ءبارىن دە باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋدى ۇسىنىپ وتىر. ارينە, بۇرىنعى مەرەيتوي قارساڭىندا بۇل پروبلەما ءبىرشاما شەشىلگەن ەدى. بىراق ەلدەگى ىشكى ميگراتسيامەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قالاعا كوشىپ كەلۋىنە بايلانىستى قازىر ءۇي الۋ كەزەگىندە 263 ادام تۇر. بۇلاردىڭ 197-ءسى بۇرىن مايدانگەر رەتىندە مەملەكەتتەن ءۇي الماعاندار. مىنە, وسىلاردىڭ ءبارىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتسەك, ولاردىڭ الدىنداعى ءبىر قارىزىمىزدى ورىندار ەدىك.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت بەرەتىن ارناۋلى جاردەماقىنى ولارعا 15 اەك-تەن 25 اەك-كە كوتەرۋ پارىزىمىز.
قازىر ەلىمىزدە 214 مىڭداي تىل ەڭبەككەرلەرى بار. بۇلاردىڭ ءبارى ۇلى جەڭىستى جاقىنداتۋ جولىندا ءوزىنىڭ بارلىق مۇمكىنشىلىگىن سارپ ەتكەن جاندار. سونىڭ ىشىندە ەڭ قادىرلىسى – دەنساۋلىعىن دا وسى جولدا جوعالتتى. ءسويتىپ ءجۇرىپ ۇرپاق ءوسىرىپ, حالقىمىزدىڭ ءوسۋىن جالعاستىردى. سوندىقتان دا ءبىز ولاردىڭ الدىندا ماڭگىلىك قارىزدارمىز.
ءبىز تىل ەڭبەككەرلەرىنە بەرىلەتىن جاردەماقىنى 2 اەك-تەن 10 اەك-كە دەيىن كوتەرۋ كەرەك دەپ وتىرمىز. سوندا مەملەكەتتىڭ جاساعان قامقورلىعى كوزگە كورىنەتىن بولادى. سونىمەن قاتار, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان ادامدى جەرلەۋگە بەرىلەتىن جاردەماقى كولەمىن 35-تەن 50 اەك-كە كوتەرۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. ال ايماقتاردا مايدانگەرلەردىڭ تۇرعىن ۇيلەرىن جوندەۋگە, كوممۋنالدىق, مەديتسينالىق جانە كولىكتىك قىزمەت كورسەتۋگە قوسىمشا جەڭىلدىكتەر تاعايىنداۋ ۇسىنىلدى. 2010 جىلدىڭ 17 اقپانىندا قاۋىپسىزدىك كەڭەسى بارلىق وبلىس ورتالىقتارى مەن استانا جانە الماتى قالالارىندا ارداگەرلەر ءۇيىن تۇرعىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان ەدى. سول شەشىم ءالى تولىق ورىندالعان جوق. سونىڭ تولىق ورىندالۋىن قالايمىز.
سونىمەن بىرگە, قازاقستان ارداگەرلەرىنىڭ تاعى ءبىر باستى تىلەگى – ەل پارلامەنتىندە ۇزاق جىلدان بەرى قابىلدانباي جاتقان ارداگەرلەر تۋرالى زاڭ جوباسىنىڭ قابىلدانۋى. بۇل زاڭدا ارداگەرلەردى الەۋمەتتىك قولداۋ, ولاردىڭ قوعامداعى ورنى سياقتى كوپتەگەن ماسەلەلەر كورىنىس تاپقان.
مىنە, وسى ۇسىنىستار مەن تىلەكتەردىڭ ءبارى پرەزيدەنت تاپسىرعان 70 جىلدىق مەرەيتويدى اتاپ ءوتۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلۋى قاجەتتىگىن ءبىز پرەمەر-مينيستر مەن مەملەكەتتىك حاتشىعا جولداعان حاتىمىزدا اتاپ كورسەتتىك. سونىمەن بىرگە, ءبىز «نۇر وتان» پارتياسىنان دا ءبىزدىڭ ۇسىنىستارىمىزدى قولداپ, ولاردىڭ وڭ شەشىلۋىنە جاردەم بەرۋىن سۇرايمىز.
ارداگەرلەر ۇيىمى ەل ۇكىمەتىنىڭ استانا قالاسىندا «وتان قورعاۋشىلاردىڭ مەملەكەتتىك مۇراجايىن» جاساۋ تۋرالى بۇرىنعى مەرەيتويلاردا قولعا الىنعانىمەن, اياعىنا جەتكىزىلمەگەن ماسەلەگە دە قايتا ورالۋىن قالايدى. سونىمەن بىرگە, ىشىندە قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق جانە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى, حالىق قاھارماندارى اتاعىن العان ەرلەردىڭ قولادان جاسالاتىن بيۋستەرى قاتار تۇزەيدى دەلىنگەن «داڭق اللەياسى» بار «جەڭىس پاركى» دە 70 جىلدىق قارساڭىندا اشىلار دەگەن ۇمىتتەمىز.
اعا ۇرپاق قولدارىنان كەلگەنشە ءالى دە ەشقانداي قيىندىقتان باس تارتپايدى, اسىرەسە, ۇرپاقتى وتانسۇيگىشتىك رۋحىندا تاربيەلەۋ ءۇشىن وزدەرىنىڭ تاجىريبەسى مەن ۇلگىسىن ۇيرەتۋدەن ەشقاشان جالىقپايدى. بۇگىنگى كۇنى ءبىز بارلىق دەڭگەيدەگى ارداگەرلەر ۇيىمدارىنىڭ الدىنا باسقا دا قوعامدىق ۇيىمدارمەن, مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ءتىل تابىسا وتىرىپ, ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىن لايىقتى اتاپ ءوتۋ جولىندا بارلىق كۇش-جىگەرلەرىن جۇمىلدىرىپ, اۋقىمدى شارالار وتكىزۋ جونىندە تاپسىرمالار قويىپ وتىرمىز. ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان بىردە-ءبىر مايدانگەر جانە تىل ەڭبەككەرى اتاۋسىز قالماسىن. بارىنە دە لايىقتى قۇرمەت جاسالاتىن بولسىن دەگەن جۇكتەمەمىز دە ايرىقشا.
ءبىز ارداگەرلەر ۇيىمدارىنىڭ جۇمىسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدى مەجەلەپ وتىرمىز. بارلىق باستاۋىش, قالالىق, اۋداندىق جانە وبلىستىق ۇيىمداردا ەسەپ بەرۋ-سايلاۋ جينالىستارى وتكىزىلىپ, جاڭادان سايلانعان ادامدار ءوز قىزمەتتەرىن كەڭىنەن جانە تەرەڭنەن ءجۇرگىزىپ, قىزمەت بەلسەندىلىكتەرىن ارتتىرعانىن قالايمىز. بۇرىننان كەلە جاتقان وزىق تاجىريبەلەردى جانداندىرا ءتۇسىپ, زامانا تالابىنا ساي جاڭاشىل باستامالاردى دا قولعا الۋلارى كەرەك. ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى بىزدەن وسىنى تالاپ ەتەدى.
ومىرزاق وزعانباەۆ,
رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمى ورتالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.