سەنبى, 27 ءساۋىر 2013 2:57
قازاق تاريحىندا «اق تابان شۇبىرىندى, القا كول سۇلاما» دەگەن تىركەستى سوزدەرمەن ورنىققان مەرزىم بار. ول – XV-ءXVIIى عاسىرلارداعى جوڭعار شاپقىنشىلىعى. كەيدە «قازاق-قالماق سوعىسى» دەپ تە ايتىلاتىن وسى تاريحي وقيعا تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا الدىمەن ويعا ورالاتىنى, ەل اۋزىندا ساقتالىپ, كەيىنگى ۇرپاققا جەتكەن مىنا جولدار:
سەنبى, 27 ءساۋىر 2013 2:57
قازاق تاريحىندا «اق تابان شۇبىرىندى, القا كول سۇلاما» دەگەن تىركەستى سوزدەرمەن ورنىققان مەرزىم بار. ول – XV-ءXVIIى عاسىرلارداعى جوڭعار شاپقىنشىلىعى. كەيدە «قازاق-قالماق سوعىسى» دەپ تە ايتىلاتىن وسى تاريحي وقيعا تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا الدىمەن ويعا ورالاتىنى, ەل اۋزىندا ساقتالىپ, كەيىنگى ۇرپاققا جەتكەن مىنا جولدار:
قاراكەرەي قابانباي,
قانجىعالى بوگەنباي,
قاز داۋىستى قازىبەك,
شاقشاق ۇلى جانىبەك,
التەكەدە جيدەباي,
قاراشوردا سەڭكىباي.
مىنە, وسى ەسىمدەرى اتالعان بابالارىمىز, ءبىز كورسەتكەن داۋىردە ەلى مەن جەرىن ءتونىپ كەلگەن جاۋدان قورعاپ, جان اياماي كۇرەسكەن, ءوز زامانىنىڭ ءور تۇلعالى الىپتارى. تەرمەلى سوزدە تۇعىرلى تۇلعالار تولىق قامتىلماعان. بۇقار جىراۋدا:
قارا كەرەي قابانباي,
قانجىعالى بوگەنباي,
شاقشاق ۇلى جانىبەك.
سىرگەلى قارا تىلەۋكە,
قاراقالپاق قۇلاشبەك,
تىگەدەن شىققان ەستەربەك,
شاپىراشتى ناۋرىزباي, –بولىپ جالعاسىپ كەتە بەرەدى. تىلىمىزگە تيەك ەتىپ, مىسال رەتىندە ۇسىنعان, ەل تۋىندىسىنىڭ دا, بۇقار جىراۋ تولعاۋىنىڭ دا اتالمىش ناقىلدىڭ استارىن اشىپ, اقيقاتتىعىن ايقىنداپ تۇرعاندىعى انىق. ولاي بولسا, وسى ويىمىزدان تۋىندايتىن تۇجىرىم, اتادان بالاعا ميراس بولىپ, ەسىمى مەن ەرلىگى بۇگىنگى تاڭعا جەتكەن, حالىق باتىرلارىنىڭ ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگىن مۇمكىندىگىنشە دارىپتەۋ باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىستى.
جوعارىداعى ايتىلعان قابانباي, بوگەنباي, جانىبەك, جيدەباي, سەڭكىباي – بۇلار ەل باسىنا قاتەر تونگەن كەزدە دۇشپانعا قارسى كۇرەسكە شىعىپ, حالقىنىڭ قامى ءۇشىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, ايانباي ايقاسقان زامانىنىڭ ارداقتى ازاماتتارى بولىپ تابىلادى. جوڭعار شاپقىنشىلىعى كەزىندە ەرلىگىمەن ەلگە تانىلعان تۇلعالاردىڭ باسىم بولىگى زەرتتەلىپ, زەردەلەنگەنىمەن ءبىر توبى ءالى دە بولسا انىق ايقىندالا قويعان جوق. مىنە, ولاردىڭ ءومىر جولى مەن ەلىنە سىڭىرگەن ەڭبەگىن اشۋ, كوپشىلىككە تانىتۋ بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولماق. جوعارىداعى كەلتىرىلگەن ىرعاقتى جولداردىڭ بىرىندەگى التەكەدە جيدەباي, قاراشوردا سەڭكىباي تولىق ءارى جان-جاقتى تانىلىپ ءۇلگەرمەگەن تۇلعالار. وسىعان وراي ءبىز ءالتەكە جيدەباي تۋرالى تۇيگەندەرىمىزدى ورتاعا سالعاندى ءجون كوردىك.
قازىرگى قاراعاندى وبلىسى, شەت اۋدانىنىڭ ورتالىعى اقسۋ-ايۋلى كەنتىنىڭ سولتۇستىك بەتكەيىندە شامامەن 14-15 شاقىرىم جەردەن وتەتىن شەرۋباي نۇرا وزەنىنىڭ بويىندا جيدەباي باتىردىڭ كەسەنەسى تۇر. كونە مازاردىڭ باسىنا قويىلعان كوكتاستا ءومىر سۇرگەن كەزەڭىن ءXVIى عاسىر دەپ كورسەتكەن ەدى. كەيىن كەسەنەسى كوتەرىلگەننەن سوڭ اڭىزداعى ايتىلعاندار مەن تاريحي دەرەكتەردى ساراپقا سالا كەلىپ, 1713-1813 جىلدار ارالىعى دەپ بەلگىلەدى. بۇل, ارينە, كوڭىلگە قونىمدى پىكىر. سەبەبى, باتىر جايلى ەل اۋزىنداعى ساقتالىپ جەتكەن اڭگىمەلەردىڭ ءبىر بولىگى تاريحي ۇلكەن تۇلعا ابىلايحاننىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرىلىپ ايتىلادى. مىنا ءبىر اڭىزعا قۇلاق ءتۇرىپ كورەلىك.
بىردە ابىلايحان ءبىر توپ ءنوكەرلەرىمەن كەلە جاتىپ, توبەنىڭ بەتكەيىندە اتىن جايىلىمعا ءجىبەرىپ ۇيىقتاپ جاتقان ادامدى كورەدى. جاۋگەرشىلىك ۋاقىتتا قورىقپاستان ايدالادا جالعىز جاتقان جانعا ءارى تاڭىرقاي, ءارى ويلانا قاراعان حان نوكەرلەرىنىڭ ءبىرىن ءبىلىپ كەلۋگە جىبەرىپتى. بارىپ كەلگەن سارباز:
– حان يەم, ۇيىقتاپ جاتقان باتىر تۇلعالى جاس جىگىت ەكەن, ەكى جاق قويىنىندا ەكى تۇلكى ويناپ ءجۇر, سولاردان قاتتى سەسكەندىم, جاقىنداپ بارا المادىم, – دەپتى.
مۇنى ەستىگەن حان ءوزى بارىپ قاراسا الگى نوكەردىڭ ايتقانى راس بولىپ شىعادى. ىلە-شالا ورداسىنا قايتقان ابىلاي باتىردى تاپتىرىپ, قاسىنا العىزىپتى. ارادا ءبىر اي شاماسى ۋاقىت وتكەن كەزدە الگى تۇلكىنى كورگەن نوكەردىڭ ەكى كوزى سۋ قاراڭعى سوقىر بولىپ قالادى. تاڭىرقاعان حان جيدەباي باتىردان:
– انا ساربازدىڭ كوزى نەگە كورمەي قالدى؟ – دەگەندە باتىر:
– مەنىڭ اۋليەلىگىمدى بايقاتاتىن تۇلكىلەرىمدى كورگەن شىعار, – دەيدى.
سوندا ابىلاي قايتادان:
– ال, ولاردى مەن دە كوردىم, بىراق, كوزىم امان عوي, – دەپ سۇراۋلى جۇزبەن قاراعاندا:
– ءسىزدىڭ بويىڭىزداعى قاسيەت ارىستانداي ايباتتى ەكەن, سوندىقتان كوزىڭىزگە زاقىم كەلگەن جوق, – دەپ جاۋاپ بەرىپتى.
ارينە, بۇل ەل اۋزىندا ساقتالىپ جەتكەن اڭىز عانا. ال, اڭىزدىڭ دايەكتى دەرەك بولا المايتىندىعى تاعى بەلگىلى. دەسەك تە, ۇلتتىق رۋحانياتتىڭ جاناشىرى م.ج.كوپەەۆتىڭ «قازاق شەجىرەسى» دەگەن ەڭبەگىندە: «بىرەۋدىڭ پىشاق, شاقپاعى بارا جاتقاندا ءتۇسىپ قالعان بولسا, ايسىز قاراڭعى ءتۇن بولسىن مەيلى, جاۋىن-شاشىن, بوران بولسىن مەيلى, ءجۇرىپ كەلە جاتىپ, نايزاسىن جەرگە شانشىپ تۇرا قالادى, ال وسى جەردى قاراي عوي دەگەندە, قالعان قۇتقان نارسەسىن تاۋىپ الادى ەكەن.
– سەن وسىنى قالاي تاباسىڭ؟ – دەگەندە جانعا سىرىن ايتپايدى ەكەن. جالعىز-اق ابىلايحان ايتا بەرەدى ەكەن:
– وسىنىڭ قىزىل تۇلكىسى بار, – دەپ جازعان بولاتىن.
جيدەباي باتىر ابىلايحاننىڭ زامانداسى بولعاندىعىن م.ج.كوپەەۆ تە ناقتىلاي ايتقان ەكەن. سونىمەن بىرگە, باتىردىڭ كورىپكەلدىك قاسيەتى بولعاندىعىن جاسىرمايدى. ول دا جيدەبايدىڭ دارا سيپاتتارىنىڭ ءبىرى. مۇنداي ەرەكشەلىگى بار ادامداردى حالىق اۋليە ساناعان. سوندىقتان, جيدەباي كوپشىلىكتىڭ قيالىندا ەلى مەن جەرىن جاۋدان قورعاعان باتىر عانا ەمەس, اۋليە, قاسيەتتى تۇلعا رەتىندە دە ساقتالىپ قالعان. ونىڭ اڭىزداعى كورىنىسى قوس قىزىل تۇلكى ارقىلى بەينەلەنەدى. مۇنى جوعارىداعى اڭگىمەدەن دە اڭعارۋعا بولادى. تاعى ءبىر قىزىعى وسىنداي اڭىزدىڭ جەلىسى كۇنى كەشەگە دەيىن ساباقتاستىعىن جوعالتپاي جالعاسىن تابۋىندا جاتىر. تاعى ءبىر اڭگىمەگە نازار اۋدارىپ كورەلىك.
حح عاسىردىڭ 70-جىلدارىندا جيدەكەڭ مازارىنىڭ تۇسىنان ءوتىپ بارا جاتقان اتتىلى ادام تۇلكىنى كورەدى دە سوڭىنان ەرىپ كەلە جاتقان تازىلارىن ايتاقتايدى. يتتەر باسپاي قويعاننان كەيىن اتىن تەبىنىپ قالىپ ءوزى قاشقان تۇلكىنى قۋا جونەلىپتى. الگى ادامنىڭ اڭشىلىعى بار ەكەن. ءتاسىلدىڭ ءتۇر-ءتۇرىن قولدانىپ, تۇلكىنى الام دەگەنمەن سوققىزباپتى. ارقان بويى ارالىقتى ۇستاپ توبەنى اينالا قاشقان اڭ اتتى ابدەن بولدىرتىپ بارىپ, ءبىر تاستى تاسالانا بەرە جوعالىپ كەتەدى. اڭ-تاڭ قالعان جولاۋشى سوندا عانا جيدەكەڭنىڭ ارۋاعىنىڭ تۇلكى بولىپ كورىنەتىندىگى ەسىنە ءتۇسىپ, مازارىنىڭ باسىنا از ۋاقىت ايالداپ, ايات وقىپ اتتانىپتى.
ساباقتاستىقتىڭ عاسىردان عاسىرعا جالعاسىن تابۋى جيدەباي باتىردى حالىقتىڭ ايرىقشا قۇرمەت تۇتۋىندا جاتىر. قازاق-قالماق سوعىسى ايتۋعا جەڭىل بولعانمەن اقتابان شۇبىرىندىعا دۋشار ەتكەن جەكەلەگەن رۋدىڭ ەمەس, جالپى جۇرتتىڭ باسىنا قارا بۇلتتاي ءتونىپ, اجال وعىن جاۋدىرعان زۇلمات جاعداي ەدى. سونداي سۇمدىق جاۋدىڭ تورىنان حالقىن امان-ەسەن الىپ شىققان وسى جيدەباي ءتارىزدى تۇلعالارى بولاتىن. ارينە, ونداي اسىل جانداردى كوپشىلىك استە ەستەن شىعارۋعا ءتيىستى ەمەس. ويتكەنى, ونداي تۇلعالاردى سول ەلدىڭ ءوزى تۋعىزادى. عالىم الكەي مارعۇلان حالىق باتىرلارى جايىندا ءوز ويىن تۇجىرىمداي كەلە بىلاي دەيدى: «تاريحي ءداۋىردىڭ الەۋمەتتىك جوسىندارى, تۇرمىستىق تىلەگى, بەيبىتشىلىكپەن كۇن كەشۋدى ارمان ەتۋى – ەلدىڭ ەڭ ىزگى تىلەگى ەدى. بىراق, حالىق كوكسەگەن بۇل تىلەك ءوتكەن جاۋگەرشىلىك زامانداردا ۇزاق عاسىرلار ىشىندە ورىندالا قويمايدى. كورشى وتىرعان جۇرتتاردىڭ بىرىمەن ءبىرى جاۋلاسۋى ەل قورعايتىن الىپ ەرلەردى اسا قاجەت ەتتى». ولاي بولسا, جيدەباي باتىر دا كوپتىڭ تالاپ تىلەگىنە وراي زامانى تۋعىزعان تۇلعاسى بولدى.
سونىمەن, حالىقتىڭ ساناسىنا ورنىققان باتىر بەينەسىنىڭ ءبىر قىرى وسىنداي اۋليەلىگى بولسا, كەلەسى قىرى شەشەندىگى. «باتىردى جاۋدا سىنا, شەشەندى داۋدا سىنا» دەپ حالىق دانالىعى ايتقانداي, جيدەباي باتىردىڭ وت اۋىزدى, وراق ءتىلدى ءسوز شەبەرى بولعاندىعىن ايعاقتايتىن اڭگىمەلەر دە بارشىلىق. دەگەنمەن, سوڭىندا قالعان مۇراسى بۇگىنگى تاڭعا تولىق جەتپەگەن, تاريحتىڭ ءتۇرلى توسقاۋىلدارى كەدەرگى بولىپ, ۇمىتىلعان. ونىڭ ءوز زامانىنىڭ وزىق شەشەنى بولعانىن ءارى زامانداسى, ءارى جاقىن دوسى, توبىقتى قارامەندەمەن سالەمدەمە ارقىلى جاۋاپتاسۋىنان دا اڭعارا الامىز. اڭگىمەگە نازار اۋدارىپ كورەلىك.
جاسى توقساننان اسقان شاعىندا جيدەباي باتىر دوسى قارامەندە بيگە بولتىرىك دەگەن بالادان سالەم ايتادى.
توبىقتىنىڭ باسى ەدى
قارامەندە,
سەرگەك تۋار ءدال ونداي
دارا پەندە.
اسىل سوزدەن تەڭ بۋعان
مىڭ توعاناق,
ورتا ءجۇزدىڭ قۇتى عوي
قارا كومبە, –
دەپ ۇزاق ويلانىپ وتىرىپ, ءارى قاراي بىلايشا جالعاستىرىپتى:
اققان بۇلاق,
جانعان شىراق,
بار ەكەن دە جوق ەكەن.
ءتورت نارسەدەن ءۇمىت بار,
ءبىر نارسەدە ءۇمىت جوق,
قارا ساقال اكەم بار,
قارا شاشتى شەشەم بار,
جەتى جەتىم جان قينار,
بەس اتانىڭ مالىن ىزدەپ,
اۋرە بولعان جايىم بار.
جەتپىس تورعاي شىرىلدايدى,
سەكسەن بالاپان ۇيادا جاتىر,
توقسان جۇمىرتقانىڭ قاشان
جارىلارى بەلگىسىز.
وسى جۇمباعىمدى
شەشىپ بەرسىن.
مۇنى ەستىگەن قارامەندە بىلاي دەپ شەشەدى:
«اققان بۇلاق – توقتاۋسىز ءوتىپ جاتقان ءومىر, جانعان شىراق – قۋعانىمەن جەتكىزبەس دۇنيە, بار ەكەن دە جوق ەكەن – دۇنيەنىڭ جالعاندىعى, ءتورت نارسەدەن ءۇمىت بار دەگەنى: اۋرۋ جازىلامىن دەپ ءۇمىتتى, جارلى بايىرمىن دەپ ءۇمىتتى, قاشقان قۇتىلامىن دەپ ءۇمىتتى, قۋعان جەتەمىن دەپ ءۇمىتتى, ءبىر نارسەدە ءۇمىت جوق دەگەنى – قارتتىق بولار, قارا ساقالدى اكەسى – وزىنەن تۋعان بالاسى بولار, قارا شاشتى شەشەسى – كەلىنى بولار, بالامەن كەلىنگە قاراپ قالعان ەكەن-اۋ, قايران ەر! ەكى ەلى اۋزىنا ءتورت ەلى قاقپاق قويسىن. جەتى جەتىم دەگەنى: ۇشا الماعان قۇس جەتىم, شابا الماعان ات جەتىم, قاتارى كەتسە قارت جەتىم, اناسىز قالسا جاس جەتىم, اقىلسىز بولسا باس جەتىم, ەلسىز قالسا بەل جەتىم, ەرسىز قالسا ەل جەتىم. بولعان ىسكە بولاتتاي بەرىك بولسىن. بەس اتانىڭ مالى – جاينامازى, تاسبيعى, مۇسۋاگى, ورامالى, كەزدىگى بولار. شاپانىنىڭ كەۋدە تۇسىنا ءتوس قالتا, ىشكى جاعىنا قوس قالتا, ەكى جاعىنا جان قالتا سالدىرسىن.
جەتپىس, سەكسەن, توقسان جاس,
تالاي ەردى توسقان جاس,
قاشپاسىن دا ساسپاسىن,
قاسقايىپ كورسىن قايران باس!»
تۇسپالداپ سويلەپ, تۋراسىن ايتۋ, ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ شاماسى جەتە بەرمەيتىن ەرەكشە قۇبىلىس. شەشەندىك شارتتارىن وسىنشاما يگەرۋ دەگەنىمىز ءتىل شەبەرلىگىنىڭ شىڭىنا شىقتى دەگەن ءسوز. جاسى جۇزگە جۋىقتاعان قاريانىڭ ءوز تىنىس-تىرشىلىگىن وسىنداي استارلى سالەمگە توعىستىرىپ, زامانداسىنا جەتكىزۋى قارامەندەنىڭ ول جۇمباقتى وي تەرەڭىنە بويلاي وتىرىپ, ادەمى دە اسەرلى تىلمەن شەشۋى شەشەندىك جاۋاپتاسۋدىڭ وزىق ۇلگىسى بولىپ تابىلادى. مىنە, جيدەباي باتىردىڭ وسى سالەمىنىڭ ءوزى-اق ونىڭ شەشەندىك دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولعاندىعىن ايقىنداپ تۇر. سونىمەن قاتار, ءسوز قاسيەتىن جەتىك بىلگەن باتىر پەرنەلى سويلەۋگە دە ايرىقشا نازار اۋدارعان ءتارىزدى. ەل اۋزىنان جەتكەن اڭگىمەلەردىڭ ءبىرىندە قارتايىپ, قوس جانارىنان ايىرىلعان جيدەكەڭ كوڭىلىن سۇراي كەلگەندەرگە:
جاسىمنىڭ جۇزگە جەتكەنى,
التى الاشتىڭ العىسى,
قوس جاناردىڭ كەتكەنى,
قاراقوجانىڭ قارعىسى, –
دەپ ايتىپ وتىرادى ەكەن. اڭگىمەنىڭ تاريحى ءبىر باسقا, بۇل جەردەگى ماسەلە جيدەكەڭنىڭ باتىر عانا ەمەس, وتكىر ءتىلدى ءسوز شەبەرى بولعاندىعىندا جاتىر. سوندىقتان, بابا تۋرالى اڭگىمە قوزعاعاندا ءارى باتىر, ءارى شەشەن, ءارى اۋليە جيدەباي قوجانازار ۇلى دەپ ناقتىلاي ايتقان دۇرىس ءتارىزدى. ءبىز, جيدەباي قوجانازار ۇلىنىڭ اۋليەلىگى جايلى ءپىكىرىمىزدى ايتتىق, شەشەندىگى جايلى دەرەكتەردى كەلتىردىك, ەندى باتىرلىعىنا بايلانىستى اڭگىمە قوزعاپ كورەلىك.
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە (4 ءساۋىر, 2010 جىل) تانىمال عالىم, الاشتىڭ ايتۋلى ازاماتتارىنىڭ ءبىرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ «جيدەباي باتىردىڭ 300 جىلدىعى اتاۋسىز قالۋعا ءتيىس ەمەس» دەگەن ماقالاسى جاريالاندى. وندا: «جيدەباي باتىر اڭىراقاي شايقاسىنا, حانشەڭگەل, اقسۇيەك سوعىسىنا قاتىسىپ, ەرلىك كورسەتكەن, بايان تاۋىن, ەرتىس ماڭىن, نۇرا بويىن, قارقارالى, ۇلىتاۋ, اقمولا, بالقاشتى ازات ەتكەندە – مىڭباسى, تارباعاتاي, اياگوز, تالدىقورعان, قۇلجا, الاتاۋ, تالعاردى ازات ەتكەندە – اسكەرباسى بولعان. تالعار قالاسى ماڭىنداعى جيدەباي اسۋى, اباي قىستاۋىنداعى جيدەباي قورىعى وسى باتىردىڭ اتىمەن اتالعان», دەپ جازادى. اينالدىرعان ەكى ءسويلەمنىڭ بويىندا قانشاما تاريحي دەرەك, قانشاما قاجەتتى مالىمەت جاتقاندىعى ايقىن اڭعارىلىپ تۇر. قانداي پىكىر ايتسا دا, ويىن قورىتىپ, كوزىن ناقتى جەتكىزىپ بارىپ ايتاتىن عالىمنىڭ بۇل تۇجىرىمىندا جيدەبايدىڭ جوڭعار شاپقىنشىلىعى كەزىندە ەرلىگىمەن ەلگە تانىلعان باتىر بولعاندىعى جايلى انىق بايلام جاتىر. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن م.ج.كوپەەۆ ءوزىنىڭ «قازاق شەجىرەسى» ەڭبەگىندە: «ابىلايحان ءۇش ءجۇزدىڭ بالاسى قازاققا حان بولعاندا التەكە سارىم جيدەباي اتاقتى باتىرىنىڭ ءبىرى بولىپ, ابىلايحانعا قولباسى بولعان ەكەن» دەپ جازعان. جاي عانا قاتارداعى باتىر ەمەس, اتاقتى باتىرى بولعان دەپ ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتادى. مىنە, وسى پىكىرلەردىڭ ءوزىنەن-اق جيدەكەڭنىڭ ءXVIىى عاسىردا زامانىنىڭ ءور تۇلعالى قولباسشىسى بولعاندىعىن ناقتىلاي تۇسەدى.
سونىمەن, ءبىز ەلىمەن جەرىن جوڭعار شاپقىنشىلىعى كەزىندە جاۋدان قورعاۋدا ەرەكشە كوزگە تۇسكەن, ەرەن باتىر جيدەباي جايىندا اڭگىمە قوزعادىق. ۇستىمىزدەگى جىلى باتىردىڭ تۋعانىنا 300 جىل تولادى. حالقىنىڭ ءبىر تۋار پەرزەنتىن ەسكە الىپ, اتاپ ءوتۋ بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ الدىندا تۇرعان پارىزى دەپ بىلەمىز.
الداعى كەزەڭدە جيدەباي باتىر تۋرالى ءالى دە كوپ زەرتتەۋلەر مەن تالداۋلار جۇرگىزىلەدى دەپ ويلايمىن. قادىرمەندى وقۋشى قاۋىم سىزدەردىڭ بىلەتىن تىڭ دەرەكتەرىڭىز بولسا قۇبا-قۇپ قارسى الامىز. تامىز ايىندا قاراعاندى وبلىسىنىڭ, اقتوعاي اۋدانىندا جيدەباي باتىرعا ارنالعان كەزدەسۋلەر, جيدەباي وكرۋگىندە ەسكەرتكىش ورناتۋ, ارنايى كىتاپ شىعارۋ باسقا دا مادەني شارالار وتكىزۋ كوزدەلۋدە. شارالاردى ۇيىمداستىرۋعا كەتەتىن قاراجاتتى باتىر بابانىڭ ۇرپاقتارى كوتەرىپ الادى.
رىمبەك جۇنىس ۇلى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك
سىڭىرگەن قايراتكەرى.