جۇما, 25 قاڭتار 2013 7:16
باياعىدا ءبىر دانىشپان: «ءبىزدىڭ مىنا ومىرگە كەلۋىمىز مۇلدەم كەزدەيسوقتىق, ال كەتۋىمىز بۇلتارتپايتىن زاڭدىلىق», دەگەن ەكەن. قارسى ايتار داۋىمىز جوق, تازا شىندىق. تەك وزىمىزدەن الدەقايدا جاس, بەرگەنىنەن بەرەرى كوپ تالانتتى ىنىلەرىمىزدىڭ جالعاننان ماڭگىلىككە, فانيدەن باقيلىققا اياق استىنان اتتانىپ كەتەتىندىگى وزەكتى ورتەيتىنىن قايتەرسىڭ.
جۇما, 25 قاڭتار 2013 7:16
باياعىدا ءبىر دانىشپان: «ءبىزدىڭ مىنا ومىرگە كەلۋىمىز مۇلدەم كەزدەيسوقتىق, ال كەتۋىمىز بۇلتارتپايتىن زاڭدىلىق», دەگەن ەكەن. قارسى ايتار داۋىمىز جوق, تازا شىندىق. تەك وزىمىزدەن الدەقايدا جاس, بەرگەنىنەن بەرەرى كوپ تالانتتى ىنىلەرىمىزدىڭ جالعاننان ماڭگىلىككە, فانيدەن باقيلىققا اياق استىنان اتتانىپ كەتەتىندىگى وزەكتى ورتەيتىنىن قايتەرسىڭ.
سونداي جاقسى كورەتىن ىنىلەرىمنىڭ ءبىرى ەربول ەدى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز, مەن جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە 70-ءشى جىلى ءتۇسىپ, سودان ءسال كەنجەلەپ, 71-ءشى جىلعى جىگىتتەردىڭ ساپىنا قوسىلعاندا العاش كوزىمە ىستىق كورىنگەن وسى بوزبالا-تىن. ول كەزدە وقۋعا تۇسكەندەردىڭ ءبىرى ەرەسەك, ەكىنشىلەرى مەكتەپتى ەندى عانا بىتىرگەن بوزبالا بولىپ ارقا-جارقا ازىلدەسىپ جاتاتىن. ەربول ەكىنشىلەردىڭ قاتارىندا. سويتە تۇرا ءوزىنىڭ بايسالدىلىعى, تەرەڭ ءبىلىمى مەن پاراساتتىلىعى جاعىنان ءبىز سەكىلدى «كارىلەردەن» ءبىر مىسقال دا كەم تۇسپەيتىن. سوندىقتان دا شىعار, ونى وزىمىزبەن قاتار سەزىنىپ, اقىل سۇراۋدان دا ارلانعان ەمەسپىز.شىندىعى كەرەك, ءوزىمىز وقۋدا ونشا بەلسەندى بولا قويعان جوقپىز. بۇل تۇستا ەربولمەن تايتالاسا الاتىن, قوعامدىق جۇمىستاردا باق سىناسا الاتىن جىگىت پەن قىز تىم سيرەك ەدى. ارينە, مەن بۇل جەردە مارقۇم بيبىگۇل اپامىزدى ەسەپكە الىپ وتىرعان جوقپىن. بي-اپانىڭ ورنى بولەك ەدى عوي, جارىقتىق. ەرەكەڭ وقۋدا دا قامشى سالدىرمايتىن.وقۋدا ەربولمەن تىم جاقىن ارالاسپاسام دا سىرتتاي ءسۇيسىنىپ جۇرەتىندىگىم راس ەدى. قانشا دەگەنمەن, سىرت كوز – سىنشى (ال مەن جوعارىدان تومەندەپ كەلگەن اداممىن عوي). كىمنىڭ قولىنان نە كەلەدى, كىم نەگە اۋەس, نەگە بەيىم دەگەن ساۋالدار بىردەن ويعا قوناقتايتىندىعى بەلگىلى. ەربول ءوزىنىڭ قازاقتىڭ كلاسسيك جازۋشىلارى عابيت مۇسىرەپوۆپەن جانە ءسابيت مۇقانوۆپەن جەرلەس ەكەندىگىن ماقتان تۇتاتىن. مۇمكىن قازاقتىڭ سول ارىستارىنان دا بىردەڭە جۇققان شىعار. اتامىز قازاق «تاقىر جەردە ءشوپ وسپەيدى» دەپ بەكەر ايتپاعان بولار.اللا تاعالا بىرەۋگە تالانت بەرەيىن دەسە, ءۇيىپ-توگىپ بەرە سالادى ەكەن عوي. ەربولدىڭ بويىندا جاقۇتتاي جارقىراعان اسىل قاسيەتتەر «مەنمۇندالاپ» تۇراتىن. وعان تاۋداي تالاپشىلدىعىن, ەرەن ەڭبەكقورلىعىن, قايتپاس قايسارلىعى مەن تەلەگەي تەڭىز ءبىلىمىن قوسىڭىز. سوندا عانا ونىڭ قايتالانباس تۇلعاسىنىڭ سۇلباسىن تانيتىن بولاسىز. شىرعالاڭى كوپ شەنەۋنىكتىك جۇمىستىڭ قايناعان ورتاسىندا ءجۇرىپ, پوەزيا الەمىنەن قول ۇزبەگەن. وعان «كوڭىل سۋرەتى» مەن «ءجۇرەكتەگى جازۋلار» اتتى جىر جيناقتارى كۋا. قولى قالت ەتكەندە استانا مەن جان جارى جايلى سىرلى ءان تۋدىرىپ, سازگەرلىكتەن دە قۇرالاقان ەمەستىگىن بايقاتىپتى. اتتارى الەمگە ايگىلى ا.كاميۋ, ف.نيتسشە, م.حايدەگگەر سەكىلدى فيلوسوفتاردى قازاقشا سويلەتىپ, وقىرمانداردى ولاردىڭ كەمەڭگەرلىك وي-تولعامدارىمەن سۋسىنداتتى. مۇنىڭ سىرتىندا ۋاقىت تاۋىپ, سارسىلىپ وتىرىپ عىلىمي جۇمىستارعا دا دەن قويعان. وزگەسىن بىلاي قويعاندا, سوناۋ 1993 جىلى جارىق كورگەن «قازاق ەلىنىڭ رامىزدەرى» اتتى سالماقتى دا ساليقالى ەڭبەگىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى. بۇل ەندى عانا ەگەمەندىك الىپ, ەڭسەسىن تىكتەي باستاعان, تاۋەلسىزدىك تۋىنىڭ تۇعىرىن بەكىتۋگە بەتتەگەن ەلدىڭ پاتريوتتىق رۋحىن كوتەرۋگە باعىتتالعان بىرەگەي ەڭبەك ەدى. شىنىن ايتقاندا, وسىنداي سۇبەلى ەڭبەكتىڭ اۆتورى ءوزىمىزدىڭ ەربول بولعاندىعىن بىلايعى جۇرتقا ماقتان ەتىپ ايتاتىنبىز. كۇندە كورىپ جۇرگەن, جۇرەگىمىزگە ماقتانىش وتىن تۇتاتقان رامىزدەردى تاريحي تۇرعىدان عانا ەمەس, مورالدىق تۇرعىدان دا مىقتاپ شەگەلەپ بەرگەن كۋرستاسىمىزدى قالايشا ماقتان تۇتپاسسىڭ. مۇنى ءبىر دەلىك.ەكىنشىدەن, كۇنى كەشەگە دەيىن توردەن ءوز ورنىن تابا الماي, بوساعادان اتتاي الماي, ەسىكتەن عانا سىعالاۋعا ءماجبۇر بولعان قاسيەتتى انا ءتىلىمىزدىڭ بويىنا جان كىرگىزىپ, تىرىلتۋگە تىرىسقان نامىسقوي ازاماتتىڭ قاتارىندا وسى ەربولدى اتاعاننىڭ ەش سوكەتتىگى جوق.وزگەلەر تۋرالى ايتا المايمىن, الايدا ءبىزدىڭ سولتۇستىك جاقتا جەتىم بالانىڭ كۇيىن كەشكەن انا ءتىلىمىزدىڭ وسىنداعى اتا قونىسىنا قايتا ورالۋىنا سىڭىرگەن ەڭبەگىنىڭ ءوزى ءبىر توبە. ەرەكەڭ اقپارات مينيسترلىگىنىڭ ءتىل دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تۇرعان كەزىندە ءبىزدىڭ وڭىرگە ءجيى كەلىپ-كەتىپ ءجۇردى. سوندا قازاق ءتىلى دەسە كىرپىدەي جيىرىلا قالاتىن كەيبىر وزگە جۇرتتىڭ وكىلدەرىنە دە, ءوزىمىزدىڭ انا تىلىنەن ماقۇرىم, ساناسى تاتتانىپ كەتكەن قانداستارىمىزعا دا بۇل ماسەلەنى جەتەسىنە جەتكىزىپ ايتا بىلەتىن. ەكى تىلدە ەركىن سويلەيتىن, دالەلى مىقتى, ءۋاجى بەرىك, ويى ۇتىمدى جاننىڭ ءاربىر ءسوزىن ۇيىپ تىڭداپ, توبەمىز كوككە جەتكەندەي بولىپ قالامىز. جاسىرىپ قايتەمىز, بۇل جولى دا كۋرستاستارىمىزدىڭ ىشىندە وسىنداي ءبىلىمى كەمەرىنەن اسىپ توگىلىپ جاتقان, پاراساتى مەن دۇنيەتانىمى قاتار ورىلگەن ازاماتتىڭ بار ەكەندىگى مەرەيىمىزدى تاسىتىپ, جىگەرىمىزگە قانات بىتىرەتىن.بۇگىندەرى وسىنداي ورنى تولماس ازاماتتى, بەرگەنىنەن بەرەرى كوپ, اتقارعانىنان اتقارماعى مول ارقالى ازاماتتى ساعىنىپ ءجۇرمىز. ادەتتە «بىرەۋدىڭ ورنىن ەكىنشى بىرەۋ الماستىرا الادى» دەپ جاتامىز. ەرەكەڭ ەسكە تۇسكەندە وسى ويعا ۇلكەن كۇمانمەن قارايمىن.جايبەرگەن بولاتوۆ,قوستاناي وبلىستىق «قوستاناي تاڭى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى.
اكەسىمەن ءبىر بۇتىنگە اينالدى
تۇستاستارى, قۇرداستارى قايتىس بولعاندا باۋىرجان مومىش ۇلى اعامىز «ي پو ناشيم ريادام بيۋت سناريادى» دەگەن ەكەن قامىعىپ. سول اجال «سناريادى» ءبىزدىڭ كۋرستىڭ قۇرداستارى, ءارى ەڭ جاس تۇستاستارى بولاتىن مارات نۇرقاليەۆ پەن عابيدەن قۇلاحمەتوۆتى ءتىپتى ەرتەرەك ج ۇلىپ تۇسكەن ەدى. وسىدان قىرىق كۇن بۇرىن توتەلەي ءتيىپ, ەندى ەربول شايمەردەنوۆتى ارامىزدان الىپ كەتتى.ءبىز 1971 جىلى مەكتەپ بىتىرە سالا قازمۋ-گە تۇسكەن 54-55-جىلدارى تۋعان شامالى عانا جاستار ەدىك. سولاردان ەلۋ ستۋدەنتتىڭ ىشىندەگى بەسەۋى جۇپتارىن جازبايتىن. بويلارى شامالاس ەربول شايمەردەنوۆ, تەمىرحان مومبەكوۆ, بايبوتا سەرىكباەۆ, الپىسباي شىمىرباەۆ, بەكەن ابدىكارىموۆتى «تۇلكىنىڭ بالالارى» دەپ قالجىڭدايتىنبىز. ولاردان ءبىر جاس كىشى بولساق تا, عابيدەن ەكەۋمىز تۇلكىنىڭ بالالارىنىڭ ۇيىرىنە ەنبەي قالىپپىز. ءتارىزى, ۇزىنتۇرالاۋ بويىمىزدان بولۋ كەرەك.سول بەسەۋدەن ەربول ەرەك كوزگە ءتۇسىپ تۇراتىن. ساباقتى وتە جاقسى وقىدى. قىزىلجاردىڭ قالىڭ ورىسىنىڭ ورتاسىندا وسكەندىكتەن بە, الدە ءوزىنىڭ تىلگە دەگەن تۋما تالانتى بار ما, ايتەۋىر ورىسشاعا ەرەن جۇيرىك ەدى. قارا پاپكاسىن قولتىعىنا قىسىپ الىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كاسىپوداق, كومسومول سياقتى قوعامدىق جۇمىستارىنىڭ بەل ورتاسىندا جۇرەتىن. بىزدەر بىردە بۇرىس, بىردە دۇرىس باسىپ جۇرگەندە, ەربول سول ستۋدەنت كەزىنەن-اق اقىرىن ءجۇرىپ, انىق باستى. باقيعا اتتانعانشا وسى مىنەزىنەن تانعان جوق. سونىسىمەن ەستە قالدى. قىزىلجاردىڭ وبلىستىق گازەتىندە, «لەنينشىل جاستا», قازاقتىڭ باس گازەتى اتالاتىن «سوتسياليستىك قازاقستاندا» قىزمەت اتقاردى. ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلسە دە, قونىشىنان باسا المايتىن قازاقستان كومپارتياسىنىڭ ورتالىق كوميتەتىنە بارعاندا, «ارامىزدان ءبىر قايراتكەر شىقتى-اۋ, ايتەۋىر» دەپ تاقىمىمىزدى قىسىپ ءجۇردىك. ەربول ۇلكەن ۇيدە جاۋاپتى قىزمەتتە جۇرگەنمەن, شەكەسىنەن قاراپ, شىرەنگەن جوق.وسىندايدا ويعا ورالادى. توقسانىنشى جىل بولۋ كەرەك, ەربول رەسپۋبليكالىق گازەتتەر مەن تەلەۆيزيانىڭ ءبىر توپ باسشىلارىن باستاپ, قاراعاندىعا كەلدى. وبلىستىق گازەتتە ءبولىم مەڭگەرۋشىسى ەدىم. ەربولدى ۇيگە دامگە شاقىردىم. كەلدى. جانىندا قالتاي مۇحامەدجانوۆ, سارباس اقتاەۆ اعالارىم بار. ارنايى شاقىرساڭ كەلتىرە المايتىن الاشتىڭ ايماڭداي ازاماتتارى. ەستيتىنمىن, قالاعاڭ تسك حاتشىلارىنىڭ ءوزىن جۇرە تىڭدايدى دەپ. سولاي بولا تۇرا, ەربولدى ەشقايسىسى بالاسىنعان جوق. ءوز رەداكتورىم – نۇرماحان ورازبەكوۆ قاتىسقان سول وتىرىستا ءبارىمىز اقتامبەردى جىراۋ ايتقانداي, مۇرتىمىز ورگە شانشىلىپ, ادەمى ءبىر اڭگىمە-دۇكەن قۇرعانىمىز ەستە.ەربول دوس كوڭىلىنە, ۇستاز الدىنداعى پارىزىنا ادال بولىپ ءوتتى. ءبىر مىسال. «ورتالىق قازاقستاننىڭ» رەداكتورى بولعان, ۋنيۆەرسيتەتتە بارىمىزگە ساباق بەرگەن رامازان ساعىمبەكوۆ مارقۇمنىڭ اتىن قارقارالى اۋدانىنداعى مەكتەپكە بەرۋگە 2000 جىلى قام جاسادىق. اۋدان, وبلىس كولەمىندەگى شارۋالارىن تياناقتاپ, ۇسىنىستى رەسپۋبليكاعا جونەلتتىك. مينيسترلىكتە قىزمەتتە جۇرگەن ەربولعا قولقا سالدىم. ول سوزگە كەلمەستەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ قولىن قويعىزىپ, ۇكىمەت قاۋلىسىن شىعارتىپ, اينالدىرعان ەكى ايدىڭ ىشىندە ماسەلەنى جەدەل شەشىپ بەرگەنىن قالاي ۇمىتاسىڭ. بىلتىرعى جىلدىڭ اياعىندا ر.ساعىمبەكوۆتىڭ كىتابىن شىعارىپ, 80 جىلدىعىن اتاپ وتكەندە ەربولدىڭ وسى ەڭبەگىن وتكەن شاقتا ايتۋعا تۋرا كەلدى. امال نەشىك.ۇكىمەتتىڭ عۇمىرى تاۋسىلمايتىن قات-قابات قىرۋار جۇمىسىنا كومىلىپ ءجۇرىپ, قالامىن قىندا ۇستاعان جوق. ولەڭدەرى مەن باسقا ەڭبەكتەرىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ رامىزدەرى تۋرالى جان-جاقتى تياناقتاپ جازۋى كۋرستاسىمىزدىڭ تىڭعا تۇرەن سالعانى ەدى. مۇنان بىلاي رەسپۋبليكامىزدىڭ رامىزدەرى كۇنى ەربولدى ەسكە الىپ وتىرامىز دا. ال افوريزمدەردى جيناستىرىپ, باستىرىپ شىعارعان سوڭعى كىتابى شىن مانىندە ينەمەن قۇدىق قازعانداي جۇمىس قوي.مەن ەربولدى الاشتىڭ اقسەلەۋىنىڭ جاڭاارقاداعى 70 جىلدىق تويىندا سوڭعى رەت كوردىم. تۇلكىنىڭ بالالارىنىڭ ەكەۋىمەن شۇرقىراي تابىستىم. ەكىنشىسى – بەكەن ابدىكارىموۆ. ابىر-سابىر توي ۇستىندە شەشىلىپ اڭگىمەلەسە دە المادىق. داستارقان باسىندا ەربول مەن بەكەندى تورگە وزدىرىپ, ورتاسىندا وتىردىم. نوسەر جاۋدى. اسپان اقسەلەۋىن اڭىراي ىزدەپ, اعىل-تەگىل جىلاعانداي كورىندى. ەربولدىڭ ءجۇزى سىنىق ەكەن. اۋىرماي جۇرگەن ادامنىڭ دەنساۋلىعىن سۇراي المادىم. بەكەن ۇشەۋمىز جاڭاارقادا سۋرەتكە تۇستىك. بالكىم, ەربولدىڭ ارتىندا قالعان سوڭعى بەينەسى وسى شىعار. ونى بەكەن بىلەدى.بىلتىر كۋرستاستار باس قوستىق. ەرەكەڭ (ەرجۇمان سمايىل) قۇراستىرعان ەستەلىك كىتابىمىزعا ەربول ولەڭىن بەرىپتى. ەستەلىك جازباپتى. ءبىز جازسىن دەگەن شىعار.وسى جيناقتاعى «ولەڭىمدە – ءومىرىم» اتتى ولەڭىن بىلاي تۇيىندەپتى:سەن دە, اكە, بولشەگىسىڭ ءبۇتىننىڭ,مەن دە, اكە, بولشەگىمىن ءبۇتىننىڭ.تىزە بۇگىپ تاعدىرىمنىڭ الدىندا,دەيمىن ىشتەي: جازعانىڭا شۇكىر ءمىڭ!يا, تىزەسى بۇگىلدى, تىپىرشىعان تىنىمسىز جۇرەگى تىنىش تاپتى. اكەسىمەن ءبىر بۇتىنگە اينالدى.تاعدىر!!!ماعاۋيا سەمباي,قاراعاندى وبلىستىق «ورتالىق قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, اياۋلى ازامات ەربول شايمەردەن ۇلىنىڭ جۇرەگى سوعۋىن توقتاتقانىنا قىرىق كۇن بولىپ وتىر. مارقۇمنىڭ قىرىق كۇندىك ەسكە الۋ ءراسىمى – قىرقى 2013 جىلدىڭ 27 قاڭتارىندا, جەكسەنبى كۇنى ساعات 13.00-دە استانا قالاسىنداعى «ءساتتى» مەيرامحاناسىندا بولادى. ەرەكەڭنىڭ جاسى ۇلكەن اعالارى مەن ءىلتيپاتتى ىنىلەرى, دوستارى مەن كۋرستاستارى, قىزمەتتەستەرى مەن تانىستارى شاقىرىلادى.