ول جەر مەن كوكتىڭ اراسىندا جۇرگەن ءتارىزدى. ارۋاق ەمەس. ەلەسكە دە ۇقسامايدى. بىراق ونىڭ تۇراعى جەتى قات اسپاننىڭ بەرگى جاعىنداي بولادى دا تۇرادى.
ونى تانيتىن ءاربىر ادام ەلەڭدەپ جۇرەدى. انە-مىنە ەسىكتەن: «اسسالاۋماعالەيكۋم», دەپ كىرىپ كەلەتىندەي. قاپسىرا قىسىپ, كەۋدەسىنە باسىپ, جىلى عانا جىميىپ, ارتىق اڭگىمە ايتپاستان, قايدا جۇرگەنىنەن حابار بەرمەستەن: «نە جاڭالىق؟» دەپ سۇرايتىن سياقتى. جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىت ارالىعىنداعى جاڭالىقتى وعان قالاي ايتىپ تاۋىسارسىڭ؟! جاڭالىق ايتپاق تۇگىلى, ءتىلىڭ بايلانىپ قالادى دا.
ول جەر مەن كوكتىڭ اراسىندا جۇرگەن ءتارىزدى. ارۋاق ەمەس. ەلەسكە دە ۇقسامايدى. بىراق ونىڭ تۇراعى جەتى قات اسپاننىڭ بەرگى جاعىنداي بولادى دا تۇرادى.
ونى تانيتىن ءاربىر ادام ەلەڭدەپ جۇرەدى. انە-مىنە ەسىكتەن: «اسسالاۋماعالەيكۋم», دەپ كىرىپ كەلەتىندەي. قاپسىرا قىسىپ, كەۋدەسىنە باسىپ, جىلى عانا جىميىپ, ارتىق اڭگىمە ايتپاستان, قايدا جۇرگەنىنەن حابار بەرمەستەن: «نە جاڭالىق؟» دەپ سۇرايتىن سياقتى. جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىت ارالىعىنداعى جاڭالىقتى وعان قالاي ايتىپ تاۋىسارسىڭ؟! جاڭالىق ايتپاق تۇگىلى, ءتىلىڭ بايلانىپ قالادى دا.
قازاق ادەبيەتىنىڭ كوگىندە 90-جىلداردىڭ باسىندا ءبىر جۇلدىز جارق ەتە قالعان. ءادىل بوتپانوۆ دەگەن. ءادىل تۋرالى اڭگىمە ايتۋ وتە قيىن. سەبەبى دە جوق ەمەس. ويتكەنى, ول جوعالىپ كەتتى.قارعانىڭ ميىن قايناتار شىلىڭگىر شىلدە ەدى. كۇنتىزبە 1996 جىلدى كورسەتىپ تۇرعان. تاڭەرتەڭ ادەتتەگىدەي ۇيدەن شىققان ءادىل سول كۇنى ورالمادى. سول كەتكەننەن مول كەتتى. نە ءىزى جوق, نە ءوزى جوق. حابار-وشار دا بولماي تۇر. 27 جاستا عانا بولاتىن. اقىندى سوڭعى كورگەن سول كەزدەگى اكىم ەكەن. قالانىڭ اكىمى باقبەرگەن دوسمامبەتوۆ. قالاي دەرسىز؟ اكىم داريانىڭ بويىن جاعالاي كەلە جاتادى. توبەنىڭ باسىندا اق كويلەگى كولبەڭدەپ الدەبىرەۋ وتىرادى. تاياپ بارسا, ءادىل ەكەن.– ءادىل-اۋ, مۇندا نەعىپ ءجۇرسىڭ؟– دەيدى. اقىن:– بالىق اۋلاپ وتىرمىن,– دەپتى. بالىعى از, جاعاسى ساز جەردە اقىننىڭ قارماق سالىپ وتىرعانىنا تاڭعالادى اكىم. بىراق بالىق اۋلاپ وتىرماعانى بەسەنەدەن بەلگىلى ەدى. قولىندا قارماعى دا جوق. بوتپانوۆتىڭ قيقار ەكەنىن بىلەتىن باقبەرگەن اعا ارى قاراي ءوز تىرلىگىمەن كەتەدى. سودان كەيىن ءادىلدى كورگەن ادام جوق.اقمەشىتتەگى اعايىن ءادىلدى سودان بەرى ىزدەپ كەلەدى. العاشقى كۇندەردەگى سابىلىستى اۋىزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. سول كەزدەرى قىزىلوردادا قىزمەت اتقارعان باۋىرجان ومار ۇلى مەن امانتاي ءشارىپتىڭ تابانىنان توزىپ اقىن ءىنىسىن ىزدەگەنىنىڭ ءوزى ناتيجە بەرمەدى. ءشاھيزادا ابدىكارىموۆ پەن امانجول ساقىپ ۇلى «ءادىل ساياجايدا جاتىر ەكەن», دەگەندى ەستىپ قۇلقىن سارىدەن سول ماڭدى تورۋىلداپ, كەش قارايا جارىق جانىپ تۇرعان ءاربىر ءۇيدىڭ تەرەزەسىنە ءۇڭىلىپ ءجۇرىپ تاڭ اتىرعانى دا ەرەسەن ەڭبەك. اكەسى انۋاربەك اقساقالدىڭ, جارى گۇلسىمنىڭ جانۇشىرا جۇگىرگەنى دە جاقسى حابارعا جالعاسا قويمادى. قىسقاسى, 96-داعى دۇربەلەڭنىڭ ءدۇبىرى ءالى كۇنگە باسىلعان جوق. بىراق ءۇمىت بار. ورالادى دەگەن. ءارى-بەرىدەن سوڭ باقسى-بالگەرلەردىڭ ءوزى اقىننىڭ ءتىرى ەكەنىنە كۋالىك بەرىپتى-ءدۇر. ونىڭ قايرات اعابەرگەن اتتى جولداسى بولعان. وسى كىسى عازيزا دەگەن بالشىعا بارىپتى. سوندا بالشى: «بۇل بالا – ءتىرى. كەۋدە تۇسىندا الاقاننان ۇشىپ بارا جاتقان كوگەرشىننىڭ سۋرەتى بار ەكەن. دارتاندى دەگەن جەردە ءجۇر. قاسىندا وزگە ۇلتتىڭ ۇزىن بويلى, قاسى-كوزى قيىلعان قىزى بار. سول ايەل سۋعا دەم سالىپ, جىگىتتى دۋالاپ الىپ كەتكەن», – دەپتى. ونىڭ اماندىعى اللاعا عانا ايان تىرلىك قوي. دەي تۇرعانمەن اسىلىڭنان ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا تىرىدەي ايىرىلعاندا ادام بالاسىنا باقسىنىڭ ءسوزى دە قۋات بەرەدى.ءادىل جيىرما جاسىنا دەيىن قازاق ادەبيەتىن عانا ەمەس, الەم كلاسسيكتەرىنىڭ كوپ ەڭبەگىن سارقا وقىپ, تاۋىسىپ تاستاعان. سودان بولسا كەرەك, قاتارلاستارىنان ەداۋىر بيىك ويلايتىن. ورەسى دە سونشالىق زور ەدى. وعان قۇداي تاعالا ءۇيىپ-توگىپ بەرە سالعان تالانتىن قوسساڭىز اقىننىڭ بەينەسى زورايا تۇسەدى. كازگۋ-ءدىڭ ەكىنشى كۋرسىندا وقىپ جۇرگەنىندە جىر جيناعى دايىن بولعان. باسپاعا دا بەرىپتى. دەگەنمەن, «تاعى ءبىر قاراپ شىعايىن» دەپ باسپادان الىپ كەتەدى دە, جوعالتىپ الادى. مۇمكىن, بىرەۋ ادەيى جوعالتىپ جىبەردى مە ەكەن؟ ال جيناقتىڭ اتىن «ءومىرزايا» دەپ اتايدى. ءوزى ايتىپ وتىرادى ەكەن: «ءومىرزايا دەگەن ەڭ العاشقى بولىپ تۋىپ, ايدىڭ جانىندا تۇراتىن جۇلدىز. جارقىراپ تۇرادى. ال باسقا جۇلدىزدار تۋعاندا ول جوعالىپ كەتەدى», دەپ. وسى اتتاس ولەڭى دە بولعان. وكىنىشتىسى, اتالمىش ولەڭنىڭ تولىق نۇسقاسى ەش جەردە ساقتالماعان. تەك باۋىرجان باباجان ۇلى عانا ولەڭنىڭ العاشقى شۋماعىن ميىنا قاتتاپ قالعان.ءومىرزايا جۇلدىز بولىپ كەلەم مەن,جارىق جىر بوپ اسپانىڭدا جىلت ەتەم.سالىستىرساڭ ماعان بىتكەن ولەڭمەن,تىرشىلىگىڭ ءجاي انشەيىن قىرت ەكەن.وسى ءبىر عانا شۋماقتىڭ ءوزى بوتپانوۆتىڭ بۇكىل تاعدىرىن ايقىنداپ بەرگەندەي بولادى دا تۇرادى. قازاق ادەبيەتىنىڭ اسپانىندا جىلت ەتكەنىڭىز نە, جارق ەتكەنى راس ءادىلدىڭ. وزىنە بىتكەن ولەڭنىڭ قۇدىرەتتى ەكەنى دە اقيقات. ءىز-ءتۇزسىز جوعالىپ كەتكەنى… تىرشىلىكتىڭ ءجاي عانا قىرتتىعى دا.لەنيننىڭ ءىلىمى سوگىلىپ, كاپيتاليزمنىڭ ومىرىڭىزگە دەندەپ ەنە باستاعان 90-جىلداردىڭ باس كەزى ەسىڭىزدە شىعار. «بالاپان باسىنا, تۇرىمتاي تۇسىنا» كەتكەن زامان ەدى عوي. تالاي عاسىردان بەرى ۇزدىكسىز جالعاسىپ كەلە جاتقان قازاق پوەزياسىنىڭ التىن ءجىبى دە سەتىنەپ, ءۇزىلۋدىڭ الدىندا تۇرعان-تىن. وسى كەزدە دارىنى بولەك, ارىنى ەرەك تولقىن كەلدى. اقىن تەمىرحان مەدەتبەك ولاردى «التىنكوپىرلىكتەر» دەپ باعا بەردى. وسىدان كەيىن ولاردى وسىلاي اتايدى جۇرت. وسى «التىنكوپىرلىكتەردىڭ» باستاۋى ءادىل بولاتىن. مۇنى وسى تولقىنعا جاتاتىن قاي جىگىتتەن سۇراساڭىز دا كۋالىككە تۇرادى. ءبىر كەزدەرى دارۋىشتىگىمەن دارالانىپ, قازاق قارا سوزىندە زارزاماننىڭ جاڭا سيپاتىن قالىپتاستىرعان مارالتاي اقىننىڭ ءوزى قوس قولىن كوتەرىپ مويىندايتىنىنا ءشۇبا جوق. «قاسقىردى ەمىپ جۇرگەن» ءامىرحان بالقىبەك «مىقتى قازاق» دەيدى بىردەن. جۇرەگى نازىك جاراس سارسەك تە جانارى جاسقا تولىپ بوتپانوۆتىڭ بيىگىنە كوز تاستايدى. باۋىرجان باباجان ۇلى تۋرالى ءسوز باسقا. وسىندايدا دا مىنا ءبىر ەستەلىك ەسكە تۇسەدى.مارالتايدىڭ جامبىل مەن الماتىنىڭ اراسىندا جالاڭاياق جار كەشىپ جۇرگەن كەزى ەكەن. داۋىلداتىپ, جاۋىنداتىپ كەلەدى دەيدى. ورەكپىپ جىر وقيدى. جاۋدىرىپ تۇرىپ جازادى. جىگىتتەردىڭ بارلىعى تىك تۇرىپ تىڭدايدى. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە داستارقان باسىندا ءادىل مەن مارالتاي جولىعادى. «كەنتاۆر» جىرىن وقيدى. توردە وتىرعان ءادىل ەرنىن ءبىر جاعىنا قيسايتىپ «ەرۋندا» دەيدى. ونىڭ ءوزى ولەڭگە باعا بەرگەندە ايتاتىن ەكى-اق ءسوزى بار ەكەن. ءبىرى جاڭاعى ايتقانىمىز. ەكىنشىسى «ولەڭ ەكەن». مارالتايعا باعاسىن بەرەدى دە ءادىل تۇرىپ كەتىپ قالادى. جىگىتتەر بارسا: «ماعان داستارقاندى مىنا بولمەگە جايىڭدار. مەن تاقپاق جازاتىندارمەن ءبىر جەردە وتىرمايمىن», دەيتىن كورىنەدى قيقارلانىپ. مىنە, سىزگە كەرەك بولسا! بۇگىندە مارالتايدان اسقان اقىندى تاۋىپ كورىڭىز. دەگەنمەن, كەيىننەن ىبىراەۆتىڭ ءوزى: «مەن سول كەزدە شىنىندا دا تاقپاق جازىپ جۇرگەن ەكەم عوي», دەپ مويىنداعان.جۇماتاي جاقىپباەۆتى بىلمەيتىن قازاق كەمدە كەم شىعار. ءومىر بويىنا ءلايلاسىن جىرلاپ وتكەن اقىننىڭ وزىنەن كەيىنگى جىگىتتەرگە اسا قامقور بولعانىن جۇرت تاڭدايىنان تامىزىپ وتىرىپ ايتادى بۇگىندە. سول شاقتاردا اقىنداردىڭ اراسىندا «جۇماتايدىڭ قاعاناتى» دەگەن تىركەس تە بولعان. بۇل نەدەن شىققان؟ جاقىپباەۆ سۇيەگى جاعىنان تورەنىڭ تۇقىمى عوي. ونىڭ ۇستىنە ۇنەمى جالعىز جۇرمەيدى. جانىندا كەمى بەس-التى اقىن بولادى. توپىرلاعان جاستاردىڭ ورتاسىندا وتىرعاندا جۇماتاي: «مىناۋ مەنىڭ قاعاناتىم», دەگەن ەكەن. سودان كەيىن وسى تىركەس اقىنداردىڭ سوزدىك اينالىمىنا ەنىپ كەتكەن. وسى قاعاناتتىڭ سوڭعى نويانى دا ءادىل بولعان. ول تۋرالى باباجاننىڭ اقىن بالاسى بىلاي دەپ ەسكە الادى.«ءبىر كۇنى كەشكە ءادىل بولمەگە كىرىپ كەلدى دە ءۇنسىز تۇرىپ قالدى. وزىندە ءوڭ-ءتۇس جوق. كوزى ءمولت-ءمولت ەتەدى. ءبىز شوشىپ كەتتىك. «نە بولدىلاپ؟» جاتىرمىز. «جۇماعاڭ قايتىس بولىپتى»,– دەدى ول. شىنىن ايتقاندا, مەرزىمدى باسپاسوزدەردەن ولەڭدەرىن وقىعانىمىز بولماسا, جۇماتاي جاقىپباەۆتى ءبىز ول كەزدە كوپ بىلە بەرمەيتىنبىز. جۇماعاڭنىڭ جىر قاعاناتىن قۇرعانىن, ونىڭ ەڭ جاس ساربازى ءادىل بولعانىن سول كۇنى ەستىدىك. كوپ ولەڭدەرىن سول ءتۇنى وقىدىق. ءادىل جۇماعاڭنىڭ قازاسىنا ارناپ «جان ازاسى» دەگەن ولەڭىن جازدى».قاعانات حانسىز قالعاندا تۋعان جىر مىناۋ:قۇشاقتاپ قايعى جابىققام-دى قۇر,جابىقپاس جاققا كەتەرمىن.ۇيىقتاسام قارا تابىتتاردى كىلايمالاپ جۇرەم, نەتەرمىن…
قاشانعى ەندى عاشىق بالاشاسوزا دا بەرەم ءتوزىمدى.تابىتتىڭ ءىشىن اشىپ قاراسام,ىشىنەن كورەم ءوزىمدى.
ۇرەيىم ۇشىپ, ۇدەيىپ كۇمان,باسقا ءبىر كەلدىم تابىتقا.وندا دا ءوزىم, نە دەيىن بۇعانقولىمدى سوزىپ جارىققا.
قولىمدى سوزىپ, جالىن دەپ لاۋلاپ,ءوشىرىپ ءۇنىن نالانىڭ.ارماندى قۋىپ تانىمنەن اۋلاق,الىسقا سامعاپ بارامىن.
ساناعا ەندى بۇل دا ازىق پا ەكەن,تاعى اشتىم تابىت, بەكەممىن.ىشىندە ءوزىم – گۇل نازىك ولەڭ,بىلدىرلاپ جاتىر ەكەنمىن.بىلدىرلاپ جاتىر ەكەنمىن…بۇل ونىڭ ءبىرىنشى كۋرستا جازعان جىرى. ءبارىمىز ءبىرىنشى كۋرستىڭ ستۋدەنتى بولىپ كوردىك قوي. ءوز باسىم وسى ۋاقىتقا دەيىن مىناداي دەڭگەيدە ولەڭ جازعان «بالمۇزداقتى» كورمەپپىن.بىلەتىندەر ادىلگە كازگۋ-ءدىڭ فيلفاگىندا وقۋ قىزىقسىز بولدى دەيدى. كەيبىر مۇعالىمدەردىڭ دەڭگەيىنىڭ تومەندىگىن بەتكە ايتقان كەزدەرى دە جوق ەمەس كورىنەدى. جەر جاھاننىڭ جاۋھارلارىن وزدىگىمەن وقىپ-بىلگەن سوڭ مۇنىسى قالىپتى دا قۇبىلىس شىعار. قانشا ءبىلىمدى دەگەنمەن بالالىعى مەن بالاڭدىعى دا بولعان عوي. سوندىقتان البىرتتىعى العا شىعىپ كەتە بەرگەن دە شىعار. بىراق ول قارا ءسوزدىڭ قادىرىن بىلگەن. كەيبىر جولداستارى ولەڭ وقىپ تۇرعاندا «سەن اقىن بولماي-اق قويشى» دەيدى ەكەن بىردەن. ءسوزدىڭ قاسيەتىن كەتىرمەشى دەگەنى دە ول. «بۇل كازگۋ-دە مەنىمەن دەڭگەيلەس نۇرجان قۋانتاي ۇلى دەيتىن جىگىت بار», دەپتى بىردە. تالانتتى جازباي تانيتىندىعى شىعار. قۋانتاي ۇلى بۇگىندە پوەزيادا وزىندىك ورنى بار اقىن. سونىمەن قاتار, پروزاسى دا جۇرت اۋزىندا. ءبىر عانا «قاراوزەك» دەگەن جيناعى ەلدى ەلەڭ ەتكىزدى. ونىڭ سىرتىندا عالىمدىعى ءبىر توبە. جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتى زەرتتەپ جۇرگەن بىردەن-ءبىر ادام. جۋرناليستىگى تۋرالى ءسوز قوزعاۋ باسى ارتىق شىعار. بۇگىندە وسكەمەندە. «شىعىس-اقپارات» مەدياحولدينگىنىڭ ديرەكتورى.الگىندە ايتقان امىرحانعا ءادىل ايتىپتى ءبىر كۇنى. «ەكەۋمىز ادەبيەتتەگى باسەكەلەس بولايىقشى», دەپ. ءامىر قاعاننىڭ دا الەمى بولەك قوي. تاعى دا باۋىرجانعا سۇيەنەيىك. «ونىمەن تالاساتىن ءامىرحان بالقىبەك قانا. اكەسى جۇمابەك: «ەڭ بولماسا جاقسى وقىرمان بولىپ شىعارسىڭ»,– دەپ باعىت-باعدار سىلتەپ, كوپ كىتاپتار وقىتقان ءامىرحاننىڭ دا بىلمەيتىن پالەسى جوق ەدى. ونى ءادىل دە مويىنداعانىمەن, تەك «شاحانوۆشالاپ جازعانىڭدى قوي» دەپ ولەڭىنە تيىسەدى». ايتپاقشى, بالقىبەك العاش جىرىن وقىعاندا-اق: «مىناۋ شاحانوۆتىڭ كوشىرمەسى عوي», دەگەن ەكەن بوتپانوۆ. كەلە-كەلە ءامىرحان دا «شاحانوۆشىلاعانىن» قويىپ, ءوزىنىڭ سۇرلەۋىن سالدى.ەندى ءبىر ءسات ءادىلدىڭ ولەڭ الەمىنە ايالدايىق. الدىن الا ايتامىز, ونىڭ شىعارمالارىندا ءولىم تۋرالى كوپ ايتىلادى.«مەن ولەڭگە كەلگەن كەزدە ەسسىزبىن». العى سوزىنە ن.گلازكوۆتىڭ حلەبنيكوۆ تۋرالى ءبىر سويلەمىن تىلگە تيەك قىلادى. «…بىل حلەبنيكوۆ, نو ۋمەر نيششيم. نو پرەدسەداتەلەم زەمشارا», دەگەن.مەن نە دەيىن توراعاسى جەرشاردىڭ,سەن تۇرعىزعان ۇلكەن ۇيدەن ەنشى الدىم.جىر بار مەندە, قايعى-مۇڭ بار ازداعان,تاعدىرىم بار جانتاعىنداي سورتاڭنىڭ.
نۇر كۇتپەدىم جىر ۇقپاعان كىسىڭنەن,جارتىكەشتەۋ تىرلىگىنە ىسىنگەن.پەندە ەمەس ەم «كير-بۋل-شىلدى»سەن جازعان,قۇر بىلشىل دەپ تۇسىنگەن.
توراعاسىز تۇل جەرشاردى مەكەندەپ,كورىنگەنمەن تىرلىگىمە بەكەم بوپ.سان قيىرعا كوز سالامىن زاۋدە مەن,«قايىرشى بوپ, قايدا كەتسەم ەكەن؟» دەپ.
مەن قاشانعى پەندەلىكتى مالدانىپ,جۇرەر دەيسىڭ تىرشىلىككە الدانىپ,كەتەم, ءبىر كۇن ءار قيىردان جىر ىزدەپ.ءوزىڭ قۇساپ ساندالىپ…
ءومىر بويى سەزىپ-بىلگەم مۇنى مەن,كەش باتقاندا قايعىلى ءاننىڭ ۇنىمەنقوسىپ ءىشىپ, تاۋىسام دا شاراپتى,ولىگىمدى ستاكاننىڭ تۇبىنەن…
تاۋىپ الام. بۇل قيالى ەسسىزدىڭ,دەرسىڭ, بالكىم, بالكىم, دەرسىڭ كوزسىز مۇڭ.قايدام باسقا تىرلىگىڭدى, ايتەۋىر,مەن ولەڭگە كەلگەن كەزدە ەسسىزبىن.«اللا اقىننىڭ اۋزىنا ءوز تاعدىرىن سالادى», دەگەن ءسوز بار عوي. مىنا ولەڭدى وقىپ وتىرىپ ءادىلدىڭ ءومىرى ەلەستەي بەرەدى كوزىمە. قاراڭىزشى, ولەڭ دەيتىن جەرشارىن مەكەندەدى. ونى تۇسىنبەيتىندەردى تۇسىنبەدى. تىرشىلىگىنە بەكەم-اق بولدى. كەيبىر اقىندار سەكىلدى جالاڭاياق, جالاڭباس بولمادى. بالا-شاعاسىن اسىرادى. باسپانالى ەتتى. ەشتەڭەدەن تارىقتىرمادى. بىراق ونىڭ پوەزياعا دەگەن ىڭكار سەزىمى الدەبىر الەمگە تارتا بەردى. ءجاي عانا كوپتىڭ ءبىرى بولىپ جۇرگىسى كەلمەدى. ءار قيىردان جىر ىزدەدى. سول ىزدەگەن جىرىنىڭ سوڭىندا كەتتى. و, توبا! ەندى قايدا ەكەنى بەلگىسىز.ءادىل وقۋدى تاۋىسپاي كەتتى. ەكىنشى كۋرستىڭ ەكىنشى سەمەسترىندە اعىلشىن ءتىلىنىڭ اپايى باعاسىن قويماي, قۇلاتىپ جىبەردى. سودان كەيىن ول تۋعان جەرىنە ورالدى. مۇندا دا ەل بار. اقىن, اقىندىققا جاقىن جىگىتتەر بار. ەڭ قىزىعى جىگىتتەر جان-جاقتان قاۋمالاپ ءجۇرىپ ونى جۋرناليستيكانىڭ سوقپاعىنا سالىپ جىبەردى. «العاشقىدا كونبەدى», دەيدى امانجول ساقىپ ۇلى. دەگەنمەن, كوپ قويا ما, يلىكتىرىپتى. ءدال سول كەزدە «اقمەشىت اپتالىعى» دەگەن گازەت اشىلعان. وعان كىل جاستار جينالعان. سونىڭ ورتاسىندا ءادىل جۇرگەن. ول تۋرالى بۇگىندە «سىر مەديا» جشس-ءىن باسقارىپ وتىرعان امانجول بىلاي دەيدى:– 1994 جىلى ايماقتا العاشقىلاردىڭ قاتارىندا تاۋەلسىز ءھام جەكە «اقمەشىت اپتالىعى» گازەتى جارىققا شىقتى. گازەتتىڭ باس رەداكتورى – سىر جۋرناليستيكاسىندا ۇلكەن ورنى بار, قازاق كوسەمسوزىنىڭ قارا نارى ءادىلحان بايمەنوۆ ەدى. گازەتكە تىلەكشى بولىپ كەزىندە وبلىستىق گازەتتەردى باسقارعان ەكى ابىز شال ءنۇردىلدا ۋاليەۆ پەن شاكىزات دارماعانبەتوۆ ءجۇردى. گازەتتىڭ قارا جۇمىسىن, ياعني ەكى تەرتەنى مويىنعا ىلگەن دۇيسەنبەك ەكەۋمىز ەدىك. قاساڭ ساياساتتىڭ سىلىڭعىر سوزىنەن شارشاعان وقىرماننىڭ ءبىزدىڭ گازەتىمىزگە ىقىلاسى جاڭبىردان سوڭ ءبۇر اشقان كوكتەمگى جاۋقازىننىڭ بەينەسىندە بولدى. «اقمەشىت اپتالىعى» وقىرماننىڭ ىزدەپ ءجۇرىپ وقيتىن سۇيىكتى باسىلىمىنا اينالدى. تارالىم كوبەيدى, شىعارماشىلىق ورتانى تولىقتىرۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە كوتەرىلدى. سول كەز ءبىز ءادىل بوتپانوۆتى ىزدەدىك. «جىگىتتەر, مەن ماقالا جازا المايتىن شىعارمىن». سول ءسوزدى ايتقان ءادىل قاسيەتتى قالامنىڭ كيەسىنەن قايمىقتى ما ەكەن, الدە ءبىزدى سىناعىسى كەلدى مە, بەيمالىم. جابىلا ۇگىتتەپ, جۋرناليستيكانىڭ قامىتىن موينىنا كيگىزىپ-اق جىبەردىك. ءادىل سالعاننان سىرالعى جۇيرىكتەي وزا شاپتى. ونىڭ ماقالالارىندا قوعامنىڭ سول ساتتەگى بولمىسى اينا-قاتەسىز كورىنىس تاپتى. سىنالعان جاننىڭ ءوزى رەنجىپ وتىرىپ راحمەت ايتىپ كەتەتىن. ءادىل كەلگەن سوڭ ءبىزدىڭ گازەتتىڭ تانىمالدىلىعى ارتا ءتۇستى. تانىمدىق ماتەريالدار, عىلىمي ىزدەنىستەر, تىرلىكتىڭ وتكىر ماسەلەلەرى جونىندە جازىلعان دۇنيەلەر وقىرمان جانىن رۋحتاندىراتىن. ءادىل شەتەل ادەبيەتىنەن كوركەم اۋدارما جاسايتىن, ولەڭدەرىن شىعاراتىن. مەن باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى ەسەبىندە بىرىڭعاي ۇيىمداستىرۋشى جاعىنا كوشتىم. ءادىل جاۋاپتى حاتشىلىقتى مەڭگەرىپ الدى. كەيدە شىعاتىن گازەتتى باس رەداكتوردىڭ ءوزى كورمەي قالاتىن. سونىڭ وزىندە: «جىگىتتەر, گازەت وتە جاقسى شىعىپتى» دەپ ادەكەڭ ريزا كەيىپتە وتىراتىن. بۇل ءادىل شىعارماشىلىعىنىڭ دا شىرقاۋ بيىكتەگى كەزى بولسا كەرەك.سەكرەتارياتتىڭ جۇمىسى – گازەتتىڭ ج ۇلىنى عوي. اقىن ونى دا قىڭق ەتپەي اتقارىپ, بىردەن يگەرىپ كەتكەن. جاۋاپتى حاتشى بولىپ ىستەپ جۇرگەنىندە الماتىداعى جىگىتتەرمەن كەزدەسەدى. سوندا ءادىل ايتقان تاعى ءبىر ايگىلى ءسوز قالادى. «جاۋاپتى حاتشى دەگەن – گازەتتىڭ ماكەتىن جاسايتىن ادام. مىنا ءامىرحانداردىڭ بەس جىل وقيتىنى سول ەكەن عوي, مەن بەس كۇندە ۇيرەنىپ الدىم ونى».كەيىننەن قىزىلوردادا قالالىق تەلەۆيدەنيە اشىلدى. ونىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ءشاھيزادا ابدىكارىموۆ ەدى. شاكەڭ ءادىلدى شاقىرادى. تاعى قورقاقسوقتايدى. بىراق ارتىنان كونەدى. «تەلەۆيدەنيەنىڭ قاتىپ قالعان تەمىرلەرىنە جان ءبىتىردى عوي», دەيدى قازىر «گلادياتور» اقىن ابدىكارىموۆ. سول جەردە ءۇش اي عانا قىزمەت قىلادى. سودان كەيىن… جوق.سىردىڭ بويىندا ادىلگە سىرلاس بولعان جىگىتتەردىڭ ءبىرى دۇيسەنبەك اياش ۇلى. ول وتكەن كۇندەردى بىلاي دەپ ورالتادى. «ءبىر كۇنى:– مەنىڭ الىسقا كەتىپ قالعىم كەلەدى,– دەدى.– قايدا؟– ايتەۋىر الىسقا. الاڭسىز جاتىپ ءالى ەشبىر اقىن جازباعان ولەڭ جازسام با دەيمىن. مىلقاۋدى سويلەتىپ, سوقىردىڭ كوزىن شايداي اشاتىن.– ونسىز دا مىقتىسىڭ عوي.ول مەنىڭ بۇل سوزىمە ءمان بەرگەن جوق.– سوسىن قايتىپ ورالام…»قىزىق. ءادىل الاڭسىز جىر جازىپ جاتاتىن جايلى مەكەنگە كەتتى مە, الدە باسقا جاقتا ما, بەلگىسىز. دەسەك تە, ءبىر جاققا كەتتى. مىلقاۋدى سويلەتەتىن, سوقىردىڭ كوزىن اشاتىن ولەڭ جازعان دا شىعار. جوق! ءسىرا, جازبادى. جازسا, ورالاتىن ەدى عوي…دۇيسەنبەك پەن ءادىلدىڭ وسى ديالوگىنا قانىق ەلۋباي اۋەزوۆ ولەڭ شىعارىپتى. «ول كەلەدى» دەپتى تاقىرىبىن.قانشا ارمان بار-دى الدىڭدا,جۇرەككە زاپىران, تولادى ۋ.ەركەلەپ بولساڭ تاعدىرعا,كەرەك تە شىعار ورالۋ.
ايلارىڭ جىلعا ۇلاسىپ,شەرتەدى كۇيىن ءجۇز پەرنە.تۇسىنبەي ءجۇرمىز راسى -جوعالعان سەن بە, بىزدەر مە؟
تۇسىرە بەرمە مۇڭدى ەسكە,شولمەك تە ءبىر كۇن سىنادى.ۇزاعان سەنسىز جىر-كوشكە,بىردەڭە جەتپەي تۇرادى.
تاعدىرىڭ تارتسا قيلى سىن,باق ءۇنسىز قالىپ, جىلار باۋ.ءادىل-اۋ, وڭاي دەيمىسىڭ,ءوزىڭسىز كەشتە جىر ارناۋ.
بىلىنەر ءالى-اق دەرەگى,جىرىن ءسۇي, ونىڭ دوسىن ءسۇي.ويدا جوق ءبىر كۇن كەلەدى,بىزدەرگە سىيلاپ توسىن سىي.قازاقتا ادىلگە دەيىن دە, كەيىن دە جوعالىپ كەتكەن اقىندار بولعان. مىسالى, ساعات ابدۋعاليەۆ. 1983 جىلى جوعالىپ كەتكەن. سەرگەلدەڭگە تولى سەگىز ايدان كەيىن عانا دەرەگى تابىلعان. قوي باعىپ جۇرگەن بالالار ءبىر سايدىڭ ىشىنەن ونىڭ سۇيەگىن تاۋىپ العان. 1970 جىلى قازگۋ-گە وقۋعا ءتۇسىپ, جۋرفاكتى بىتىرگەن سوڭ شىمكەنتتە جۇمىسقا ورنالاسقان تاناباي نارمانوۆ تا حابار-وشارسىز كەتەدى. ءولى دەنەسى ءبىر جىلدان سوڭ تابىلادى.ءادىل دە جوعالىپ كەتتى. ون التى جىل ءوتتى. بىراق نە تىرىلەي, نە ولىدەي تابىلمادى. ءبىزدىڭ جۇرتتا: «كەبىن كيگەن كەلمەيدى, كەبەنەك كيگەن كەلەدى», دەگەن ءسوز بار. كەبىن مەن كەبەنەكتىڭ ايىرماسىن ەستى قازاققا ءتۇسىندىرىپ جاتۋدىڭ كەرەگى جوق شىعار. اۋىر بولسا دا ايتايىق, ساعات ابدۋعاليەۆ پەن تاناباي نارمانوۆ كەبىن كيگەن سوڭ ورالدى. ال ءادىل كەبەنەك كيىپ كەتتى. سوندىقتان ول ءالى كەلەدى دەپ ويلايمىز.ەرجان بايتىلەس,«ەگەمەن قازاقستان».