ەگەر ادامداردىڭ تاباندىلىعىنا, باستاعان ءىسىنىڭ بۇتىندىگى مەن ەلجاندىلىعىنا ءتانتى بولۋ كەرەك بولسا – ونداي جانداردىڭ شوعىرىندا شوقتىعى بيىك بولىپ باھارگۇل دە تۇرار ەدى. وسى ءبىزدى باھارگۇلدىڭ الەمىنە باستاعان قانداي جول ەدى, ءوزى؟ اتاجۇرتتا تۇراقتاعانىنا جيىرما جىلعا جۋىقتاعان جانە وسى ارالىقتا جالعىز ءوزى-اق ەرەن تىرلىك اتقارىپ, ارماندارىن ىسكە اسىرعان قازاق قىزىنىڭ ۇعىمىنداعى «بايلىق» دەگەن نە؟
ەگەر ادامداردىڭ تاباندىلىعىنا, باستاعان ءىسىنىڭ بۇتىندىگى مەن ەلجاندىلىعىنا ءتانتى بولۋ كەرەك بولسا – ونداي جانداردىڭ شوعىرىندا شوقتىعى بيىك بولىپ باھارگۇل دە تۇرار ەدى. وسى ءبىزدى باھارگۇلدىڭ الەمىنە باستاعان قانداي جول ەدى, ءوزى؟ اتاجۇرتتا تۇراقتاعانىنا جيىرما جىلعا جۋىقتاعان جانە وسى ارالىقتا جالعىز ءوزى-اق ەرەن تىرلىك اتقارىپ, ارماندارىن ىسكە اسىرعان قازاق قىزىنىڭ ۇعىمىنداعى «بايلىق» دەگەن نە؟
دۇنيەنىڭ دە تۇراقتىسى بار, تۇرلاۋسىزى بار دەپ تولعاماي تۇرىپ, العاشقى سۇراعىمىزعا از-كەم ايالداپ وتەلىك. وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن تۋريزم تاقىرىبىنا از ۋاقىت بولسا دا تۇراقتى قالام تارتۋ كەرەك بولدى. التىن جۇمىرتقا تاباتىن تاۋىق سياقتى بۇل سالانى جانداندىرۋ ءالى كۇنگە دەيىن كۇن تارتىبىنەن تۇسپەگەنى ايان. تۋريزم تاقىرىبىن قاۋزاي ءجۇرىپ, الىس-جاقىننان كەلگەن تۋريستەر ەلىمىزدەن ەستەلىك رەتىندە الىپ كەتەتىن تابارىكتەر, ياعني ۇلتتىق كادەسىيلار جوقتىڭ قاسىنداي ەكەنىنە كوزىمىز جەتكەن.تالاي قولونەر شەبەرلەرى مەن مۇسىنشىلەرگە, سۋرەتشىلەرگە نان تاۋىپ بەرىپ قانا قويماي, قازاقتىعىمىزدى پاش ەتىپ تۇراتىن ساپالى سۋۆەنيرلەردى ارمانداپ جۇرگەندە, بىرەن-ساران جاسالعان جۇپىنى سىي-كادەلەردى كورىپ جابىرقاپ قالۋشى ەدىك.ءيا, ءسويتىپ جۇرگەندە سىي-كادە دەيتىننەن ابدەن حابارى بار, زامانانىڭ ءار كەزىندە جاسالعان, جۇرە كەلە جادىگەرلەرگە اينالعان بۇيىمداردى جيناۋعا تولايىم كىرىسكەن باھارگۇل تولەگەنقىزىمەن تانىستىق. جانە بولاشاقتى باجايلاي الاتىن, بۇل تىرلىكتىڭ قۇنىن بىلەتىن سۇڭعىلا قىز ۇلتتىق كادەسىي جاساۋدى باسى ءبۇتىن قولعا الۋعا تاۋەكەل ەتكەنىنە دە كۋامىز. وسىلايشا, «ادەمى-اي» كومپانياسى دۇنيەگە كەلدى. ارينە, وڭاي ەمەس. جۇرگەن اياققا عانا جورگەم ىلىنەدى. باستاپقىدا باھارگۇلدىڭ كومپانياسى بار بولعانى 10-15 ءتۇرلى تابارىك بۇيىمدار دايىنداۋعا قول جەتكىزگەنىنەن دە حاباردار ەدىك.ۇلتتىق ناقىشتاعى عاجايىپ كادەسىيلار جاساپ عانا قويماي, نارىققا نە كەرەك ەكەنىن, حالىقتىڭ سۇرانىسىن, بولمىسىن قوسا زەرتتەگەن قىزىمىز بۇگىندە ونىمدەرىنىڭ سانىن 600-گە جەتكىزىپتى. جانە قانداي؟ قاراساڭ كوزىڭ تويمايتىن, ءسانى دە كەلىسكەن, ساپاسى دا شەتەلدىك قوناقتار الدىندا جەرگە قاراتپايتىن اسەم دۇنيەلەر. بۇلار, ارينە, زاماناۋي سىيلىقتار.وعان قوسا بۇگىندە باھارگۇل تولەگەنقىزىنىڭ قولىندا مىڭعا تارتا كونە جادىگەر بار ەكەندىگىن ايتۋعا بولادى. جىلدار وتكەن سايىن باعاسى وسە بەرەتىن زەرگەرلىك جانە تۇرمىستىق بۇيىمداردى جيناۋعا باھارگۇل بەيجىڭ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىپ جۇرگەندە-اق اۋەستەنگەن ەكەن. باستاعان ىسىنە ىجداعاتتىلىقپەن كىرىسكەن قانداسىمىزدىڭ كوللەكتسياسىن سوناۋ ءحىى عاسىردان باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى عاجايىپ زەر-گەرلىك جانە قولونەر بۇيىمدارى تولىقتىرۋمەن كەلەدى.– بۇرىن بەيجىڭدە وقىپ جۇرگەندە قىتاي يمپەراتورلا-رىنىڭ سارايلارىن كوپ ارالاپ, وندا جيناقتالعان كونە بۇيىم-داردى, جادىگەرلەردى تاماشالاپ, ءتانتى بولاتىن ەدىم. وسىدان كەيىن قولادان قۇيىلعان مۇسىندەرگە قىزىعىپ, قولىما تۇسكەنىن جيناستىرىپ ءجۇردىم. ەلگە ورالعان سوڭ «نەگە ءوز ۇلتىمىزدىڭ شاشىراپ جاتقان بايلىعىن جيناستىرماسقا؟!» دەگەن وي كەلدى, – دەيدى باھارگۇل.ايتقانداي, وسىدان ءتورت جىل بۇرىن الماتىداعى ءا.قاستەەۆ اتىنداعى ونەر مۇراجايىنداعى باھارگۇلدىڭ كورمەسىنە سىرماق, تۇكتى كىلەم, تاقىر كىلەم, توسەك جاپقىش, كەبەجە, ساندىقتار, كۇمىستەن سوعىلعان زەرگەرلىك زاتتار, مىس ساماۋىرلار, قاشالعانىنا عاسىرلار وتكەن ديىرمەن, كەلى-كەلساپ, كۇمىس جالاتىلعان ىدىس-اياق سياقتى 800-گە تارتا ەكسپوناتتار قويىلعان بولاتىن. ول ءوز كوللەكتسياسىن تولىقتىرۋ ءۇشىن تالاي رەت قىتايدىڭ, تيبەتتىڭ, موڭعوليا مەن قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى اۋىلدارعا دەيىن ارالاۋعا تۋرا كەلگەنىن ايتقان-دى. سول كەزدە «باھارگۇلدەن باي ادام جوق» دەيتىن ماقالامىز جازىلعان.باھارگۇلدىڭ بايلىعى جايلى ءسوز قوزعاپ وتىرىپ, ونىڭ قازىرگى شەتەلدىك تۋريستەر مەن قادىرلى قوناقتارعا ارناپ شىعارىپ جاتقان كادەسىيلارىن اتتاپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ءتۋريزمدى دامىتۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرىلىپ, ەلىمىزگە ات باسىن بۇرعان شەتەلدىكتەرگە ۇسىناتىن قانداي كادەسىيلارىمىز بار دەپ باس قاتىرعانىمىز كەشە عانا دەپ ايتىپ وتىرمىز عوي. زاماننىڭ ىسكەر ادامى دەگەن وسى بولار. جوقتان باردى قۇراستىرىپ, باردان بايلىق جاسايتىن باھارگۇلدىڭ ىسكەرلىگىنە ءتانتى بولىپ, اق باتاسىن بەرىپ جۇرگەن اعايىن از ەمەس.ماسەلەن, قىسقى ازيادا ويىندارىندا, ەقىۇ-نىڭ استانا سامميتىندە, دۇنيەجۇزىلىك دىندەر قۇرىلتايى, شىۇ جيىنى سياقتى ەلدىگىمىزگە سىن بولعان كەلەلى وقيعالاردا باھارگۇل تولەگەنقىزىنىڭ كومپانياسى شىعارعان ۇلتتىق كادەسىيلار كەلگەن قوناقتارمەن الەمنىڭ ءار شالعايىنا تارادى. مەملەكەتتىڭ ارىپتەسىنە اينالعان كومپانيا رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردىڭ مۇسىنشىلەرىن دايىنداۋعا قول جەتكىزگەن.بۇگىندە قازاقستاندا نەمەسە شەت مەملەكەتتەردە ءوتىپ جۇرگەن حالىقارالىق زەرگەرلىك بۇيىمدار كورمەسىنەن باھارگۇل جيناستىرىپ جۇرگەن جادىگەرلەر جاۋھارىن جازباي تانۋعا بولادى.وسىلايشا, جۋىردا عانا «ادەمى-اي» كومپانياسى جانە «ادەمى-اي» ونەر مۇراجايى وتكىزگەن «ۇلت جاۋھارلارى» اتتى كورمەنىڭ ۇستىنەن شىقتىق. وسى ون شاقتى جىلدىڭ كولەمىندە باھارگۇلدىڭ ومىرىندە تالاي وزگەرىستەر مەن كوز قۋانتارلىق جاڭالىقتار ورىن الىپتى. ونەرتانۋشى ارۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت قايراتكەرى اتانىپتى. ۇلت مۇرالارىن زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جاڭعىرتىپ, حالقىمىزدىڭ سالت-داستۇرىنە ساي جاسالعان كادەسىيلاردى جاڭاشا تۇرعىدا تۇتىنۋشىلارعا ۇسىنا باستاعان.ولاردىڭ قاتارىندا, قازاق ەلىنىڭ تاريحىنان سىر شەرتىپ, بۇگىنگى كەلبەتىن بەينەلەيتىن «قازاقستان تاريحى» تاباقشاسى, «ناۋرىز» كارتيناسى, زەرگەرلىك اشەكەيلەر, جىبەكتەن جاسالعان توقىما بۇيىمدار, وڭىرلەرگە ارنالعان تاباقشالار توپتاماسى, قازاق حالقىنىڭ سوعىس قارۋلارى مەن ساز اسپاپتارى ۇلگىسىندە جاسالعان فلەش-كارتالار بار. بارلىق بۇيىمعا دا سۇرانىس بار.ەڭ قىزىعى, «قازاقستان تاريحى» تاباقشاسىنىڭ تۇسىندا كوپ ايالدادىق. كومپيۋتەرلىك تەحنيكالاردىڭ كومەگىمەن جاسالعان تاباقتىڭ تۇيمەسىن باسساڭ سويلەيدى. «جەتى قازىنا» سىيلىق-كارتيناسى, تىزە بەرسەڭ ءبارى تاماشا. وسىدان كەيىن باھارگۇلمەن اڭگىمەلەسىپ, بىتكەن ءىس پەن باستاۋىن كۇتكەن جوبالار جونىندە سۇحباتتاستىق.– سوڭعى كورمەنى «ادەمى-اي» ونەر مۇراجايىندا تۇرعان كونە جادىگەرلەردى جاڭا قىرىنان جاڭعىرتۋ ءۇشىن قولعا الدىق. ويتكەنى, بىزدە دارىندى ديزاينەرلەر توبى پايدا بولدى. باياعى زەرگەرلىك بۇيىمداردى قازىرگى جاستاردىڭ تالعامىنا ساي ەتىپ, قايتا كوپكە ۇسىنۋدى كوزدەپ, كوپ جۇمىس اتقاردىق. اتا-بابالارىمىز تۇتىنعان, اجەلەرىمىز تاعىنعان وڭىرجيەك, قۇداعي جۇزىك, شاشباۋ, شولپىلاردى جاڭعىرتىپ, جاڭا ۇلگىدە, قولجەتىمدى ەتىپ قايتا جاساپ وتىرمىز. بۇلاردىڭ كوپشىلىگى قازىر ۇمىتىلىپ, سۋرەت كۇيىندە قالىپ بارادى. كەيبىرىن عانا ساحنا ادامدارى پايدالانىپ ءجۇر. ال نەگە ۇزاتىلاتىن قىزعا, جاڭا تۇسكەن كەلىنگە تاماشا ەتىپ جاسالعان زەرگەرلىك بۇيىمداردى تاعىنباسقا؟ – دەيدى زامانداسىمىز.باھارگۇل دەسە, دەگەندەي ەكەن. بايىرعى بۇيىمداردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاي وتىرىپ, كومپانيا ديزاينەرلەرى جاڭا ۇلگىدە جاساعان وڭىرجيەكتەردىڭ ادەمىسى-اي. تۇرمىس قۇرماعان قىزدار تاعاتىن قۇستۇمسىق جۇزىك, بىلەزىكتەر – ارزانقولدى كورشى ەلدەردەن تاسىلىپ جاتقان بيجۋتەريالاردان قاي جاعىنان الىپ قاراساڭ دا كوش ىلگەرى.– ءبىز نە باستاساق تا ءوز داستۇرىمىزگە سۇيەنەمىز. قازاقتا قۋىس ۇيدەن قۇر شىقپا دەيتىن كادە بار. سوندىقتان «ورامال تون بولمايدى, جول بولادى» دەيتىن ەتيكەتكامەن جىبەك ورامالدار كوللەكتسياسىن جاسادىق. بۇل ورامالداردا شاڭىراق, شاشباۋ, شولپىلارىمىزدى كورسەتتىك, – دەيدى باھارگۇل.مودەل بيكەشتەر كورمەدە وسى ورامالداردى تاعىپ شىققاندا كوپشىلىك قوشەمەتىن اياماعانىنا قاراپ, بۇل ءىستىڭ دە باياندى بولارىنا قۋانىپ قالدىق.– قاراجاتتان وتە ءبىر تاپشىلىق كورىپ تۇرماسا, ەشكىم اتا-باباسىنىڭ كوزىندەي جادىگەرلەردەن ايىرىلعىسى كەلمەيدى. ءتىپتى, مۇنداي دۇنيەلەردى قوماقتى اقشاعا دا تابا المايسىڭ. 90-شى جىلدارى ەل ناپاقادان قىسىلعان كەزەڭدە كەي دۇنيەلەر قولعا ءتۇستى. ال ورتا ازيا ەلدەرىنىڭ تاريحي جادىگەرلەرىن ءالى دە بۇل ەلدىڭ نەسى بار, نەسى جوق ەكەن از-ازداپ تابۋعا بولادى. ال قازاقتىڭ زەرگەرلىك بۇيىمدارىنىڭ سارقىنشاعىن دا تابا المايسىڭ قازىر, – دەيدى باھارگۇل.مىنە, باھارگۇلدىڭ بايلىعى وسىنداي!ايناش ەسالي,«ەگەمەن قازاقستان».الماتى.