كولەڭكە تۇسپەيتىن, كولەڭكە باسپايتىن كەڭىستىك بار ما, ءسىرا؟ كولەڭكەنىڭ ءتۇر-ءتۇسىن, بەيىمدەلگىش سيقىرىن دا تۇگەسە المايتىندايمىز. كەيدە ءوز كولەڭكەڭنەن دە شوشىپ كەتەتىنىڭ ەسىڭنەن شىقپاس. قىر سوڭىڭنان قالماي, قۇددى, ءوزىڭنىڭ ەلەسىڭدەي بوپ, جانىڭ مەن تانىڭە جابىسىپ الىپ, جانامالاپ جىبىرلاي جىمىسقىلانىپ, باسقان ءىزىڭدى اڭديتىنىن قايتەرسىڭ؟ شىركىننىڭ سۇلباسى سۇستى! وسى ساعىمداي سۋسىمالى كولەڭكەنىڭ كىتاپ وقىپ ەلىتە تۇسكەن وقىرماننىڭ ويىنا كىرىپ الىپ, ۇرەيىن ءتۇرتىپ وياتاتىن شايتانداي شاتاعىنا قاي جۇيكە جۇقارماس؟
كولەڭكە تۇسپەيتىن, كولەڭكە باسپايتىن كەڭىستىك بار ما, ءسىرا؟ كولەڭكەنىڭ ءتۇر-ءتۇسىن, بەيىمدەلگىش سيقىرىن دا تۇگەسە المايتىندايمىز. كەيدە ءوز كولەڭكەڭنەن دە شوشىپ كەتەتىنىڭ ەسىڭنەن شىقپاس. قىر سوڭىڭنان قالماي, قۇددى, ءوزىڭنىڭ ەلەسىڭدەي بوپ, جانىڭ مەن تانىڭە جابىسىپ الىپ, جانامالاپ جىبىرلاي جىمىسقىلانىپ, باسقان ءىزىڭدى اڭديتىنىن قايتەرسىڭ؟ شىركىننىڭ سۇلباسى سۇستى! وسى ساعىمداي سۋسىمالى كولەڭكەنىڭ كىتاپ وقىپ ەلىتە تۇسكەن وقىرماننىڭ ويىنا كىرىپ الىپ, ۇرەيىن ءتۇرتىپ وياتاتىن شايتانداي شاتاعىنا قاي جۇيكە جۇقارماس؟ جەمساۋىنا جىلجىتىپ, جۇتىپ جىبەرەتىندەي. اق پەن قارا ءتارىزدى كولەڭكەنىڭ دە كۇنگەيى مەن كۇڭگىرتتى جاعى الماسىپ جاتاتىن تىلسىمى جوق پا ەكەن, وسى؟! الدە, كولەڭكە ۇعىمى وڭكەي سالبىراڭقى قاراڭعىلىقتان تۇرا ما؟ پەندەنىڭ قارا قۇزعىن قاراقشىسى ءھام كوربىلتەنىڭ كۇيەلەش ىسى شىعار؟ قايتكەندە دە كولەڭكەگە ىقىلاس تۇسپەي قويدى-اۋ. جۇرەكتى قانشا جىلىتىپ, جىبىتكىڭ كەلسە دە كولەڭكەدەن سۋىق ىزعار شاشىپ تۇرادى. اسىرەسە, وي-ساناڭدى بۇركەمەلەگەن كولەڭكەدەن توبە قۇيقاڭ شىمىرلاپ كەتەدى.
سونىمەن ادەبيەتتىڭ دە كولەڭكەسى سالتانات قۇرىپ تۇر ەكەن-اۋ! باتىس پروزاسىندا كولەڭكەمەن شايقاستىڭ نە ءبىر شىتىرمان سيۋجەتتى شىعارمالارى بار ەكەنىن قايدا جاسىرارسىڭ. كولەڭكە دە تىرشىلىك يەسى سەكىلدى… الدەبىر نىسانسىز ونىڭ سالتانات قۇرۋى ەكىتالاي ەكەن. ياعني, سەبەپسىز سالدار بولمايدى.
«كولەڭكەلەر پاتشالىعى» – بەلگىلى جازۋشى تۇرىسبەك ساۋكەتايدىڭ حيكاياتتار مەن اڭگىمەلەر جيناعى. وقىرماندارىن تاپقان ورايلى دۇنيە. ويلى پەرنە, سىرشىل ساعاق. ءدىر ەتكىزەر سەزىمگە باي. قورقىنىشى مەن ۇرەيى قولامتاسىندا مۇلدە ءوشىپ بولماعانى تاعى سەزىلەدى. وقىپ وتىرىپ كەيىپكەر تاعدىرىمەن تامىرلاسىپ كەتەسىڭ, ورمەكشىدەي ءورىپ جۇرگەن كولەڭكەلەردى بايقاپ, مىنا ومىرگە كەلگەنىڭە وكىنەسىڭ. نەمەسە كىتاپتى وقي, توقي وتىرىپ كولەڭكەلەر كەمەسىمەن ءجۇزىپ جۇرگەندەي ويعا كەنەلەسىڭ. كولەڭكەلەر پاتشالىعىنداعى كومەسكى ىزدەردەن سىر ءتۇيىپ, سىرالعى بولا باستاعانىڭدى اڭعارماي دا قالاسىڭ. سەبەبى مىنا ءومىرىڭنىڭ ءجۇزىن جاپقان كولەڭكەلەردى ءبىر دەممەن ۇرلەپ, ارشىعان جۇمىرتقاداي اپپاق ەتە قويۋ مۇمكىن بولماسا دا كۇنگەيگە جونىڭدى جىلىتىپ, السىرەگەن ءالىڭدى جيناپ, كومەسكىلەنگەن پەردەنى ىسىرىپ تاستاۋعا تالپىناتىنىڭ زاڭدى شىعار. ءسويتىپ, كەيىپكەرىڭمەن جاقتاسىپ, كولەڭكەلەرمەن شايقاسىپ, ونەتىن دە, ونبەيتىن دە ىسكە شاتىلىپ كەتە باراسىڭ. ءبارىبىر كولەڭكەسىز ءومىر سۇرۋگە بولمايدى ەكەن… كولەڭكەسىز دۇنيە عاپىل ەكەن. كولەڭكەسىز عۇمىردان قاشۋ ءۇشىن عايىپ بولعانىڭ ابزال. قاسىرەتتى كولەڭكەنىڭ ايىقپاس لاڭى دا. بۇل ءفاني قىمبات. سوسىن دا كولەڭكەڭدى امالسىز سۇيرەتىپ-اق جۇرە تۇرعىڭ كەلەدى…
اتالمىش كىتاپقا «قۇزعىن تويعان قىس», «مۇڭ پەردەلەگەن تەرەزە», «بەسىنشى «ب»-داعى بەتحوۆەن», «كونە سۋرەت» حيكاياتتارى مەن «كوك اۆتوبۋستاعى كىشكەنتاي جولاۋشى», «قاڭتارداعى جىلىمىق» اڭگىمەلەرى كىرىپتى. بۇلاردىڭ دەنىندە قازاق ەلىنىڭ سوڭعى جارتى عاسىرداعى باسىنان وتكەرگەن قيلى زامان, قيىن كەزەڭدەرى سۋرەتتەلەدى. 1930-جىلدارداعى اشارشىلىق, ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن, اتوم بومباسىنىڭ زارداپتارى, ت.ب. كوكەيكەستى تاقىرىپتار شىعارمالاردىڭ قىزىل تىنىندەي بوپ تۇزىلەدى. جازۋشى سونىمەن بىرگە زامانداس بەينەسىن سومداۋدا قايعى مەن قۋانىش, ارمان مەن ءۇمىت جەلىلەرىن اجىراماس ۇعىممەن ۇندەستىرە بايانداپ, كولەڭكەلى ءومىردىڭ شاتتىقتى, ساۋلەلى تۇستارىن ءمان-مازمۇنمەن دارالاي بىلگەن. قانداي ءبىر ۇتىلىستى دا ۇتىستى, قاپىلىستى دا ۇرىمتال دەتالداردى كۇنگەيلى, كولەڭكەلى بىرەگەي سۇزگىلەردەن سىناپشا سۇرىپتاپ وتكىزىپ, ساپالاستىرا الۋىمەن الۋان قىرلى شەبەرلىك تانىتادى. قوس پاراللەل – توعىشارلىق پەن دارقاندىق, قىساستىق پەن كەڭدىك, ز ۇلىمدىق پەن مەيىرىمدىلىك, ايارلىق پەن ادامگەرشىلىك, توپاستىق پەن ەلگەزەكتىك, ت.ب. قاپتالداس قارعىباۋلى تاڭبالاردىڭ يتجىعىسىن كوركەمدىك تەزىنە سالا وتىرىپ, ءتىل سيقىرىمەن بەدەرلەيدى. ءبىر جەڭىلىس, ءبىر جەڭىس. تازارىپ, تاڭعاجايىپ تۇرلەنىپ قاپىسىن تاپتىم-اۋ دەگەندە, اتتەڭ, كولەڭكەلى سۇلبالارعا جان ءبىتىپ, يرەلەڭدەي باستايدى… جازۋشى دا جان ءيىرىمىنىڭ قاقتىعىسىنا قاپىسىز ءتۇسىپ كەتىپ, سوزبەن پارشالانىپ, جۇلمالانىپ, ءجۇدا, جاۋىنگەرلىك اددىمەن, ايلا-تاسىلمەن جەردەن قيرالاڭداپ, ءيتىنىپ تۇرا بەرگەندە, ۋاي, نەتكەن اجىراماس تىمىسكى «كەسكىن» ەدى, كولەڭكە دە باۋىرىنا كەپتەلىپ, كەنەت كۇش جيىپ, ءوزىنىڭ سۇيەۋشىسىنە اينالىپ, بار بولمىسىن يكەمدەپ, يەكتەپ الا قويعانىن قايتەرسىڭ. بۇل كولبەڭدەگەن كولەڭكەلەر كىمدىكى؟ وزىنىكى مە؟ وزگەنىكى مە؟ مۇمكىن, ءتۇزۋى وزىنىكى, قيسىعى باسقانىكى شىعار؟ قالاي اجىراتپاق؟ مىنە, تۇرەگەلدى. بارەكەلدى! ءمىنسىز-اق! وۋ, سوندا ىلەسە ەربيگەن كولەڭكەدەن نەندەي كەمشىن سەزىلەدى؟ بايقايدى, ايتەۋىر وزىنە جاقپايتىن قىلىعى بار. جاڭا عانا ىشتەي تەكە-تىرەسپەن قىرىق قاباق بوپ, شاتىسقانى قايدا! سول مەرەزدىگىن كەشىرەر مە كولەڭكەسىنىڭ؟! كەشىرمەيدى! ءبىتتى, ەندى ونى قوساعىنا ەشقاشان الىپ, ەرىتپەيدى. دارا سوقپاقپەن – اق جولمەن ءوزى عانا جالعىز ءجۇرىپ وتۋگە قۇمبىل. بىراق… كولەڭكەدەن ويىڭدى دا, سەزىمىڭدى دە جاسىرا الارمىسىڭ, تۇگە! قاشان قۇتىلادى؟ كولەڭكەنىڭ دەمى بار ما؟ جۇرەگى شە؟ ول ءتىپتى, جىمداسىپ بىتكەن ناقپا-ناق ءوزى شىعار… ءوزىن ورەمقاپتىرماي, ەربەڭدەۋدەن ءبىر تالمايتىن شىعار-اۋ, مىنا جىمىسقى تۇرىمەن؟! جازۋشى اڭعارىمپازدىعى, تۇيسىگى, سەزگىشتىگى, كورىپكەلدىگى, كونبىستىگى – وسىنشا بەسقارۋىمەن سايما-سايلانىپ «كولەڭكەلەر پاتشالىعىندا» ءارى-ءسارى ويعا كەنەلتەدى. قۇداي-اۋ, وسى ادامداردا نە ءمىن بار؟ الدە كولەڭكەلەرى عانا كەسىرلى مە؟ مىنا جالعاندا ادام بولىپ قالۋدان اسقان باقىت جوقتىعىن بىلسە دە كولەڭكەلەرسىز بىردەڭەسى جەتىسپەي تۇراتىنداي ەلەگىزيدى كەلىپ. بار كىنا وزىنەن شىعار, بالكىم, كولەڭكەسىن دوس ەتكەن. كولەڭكەسىنەن اجىراۋدىڭ امالىن قالاي تابادى؟ ول جاعىن شاراناسىندا شىرمالىپ جاتىپ ويلانۋى كەرەك ەدى. كۇناسىز شاعىندا… ەندى كەش شىعار… ءسىرا, اسا ءمىنسىز پەندە عانا كولەڭكەسىز بولۋى بەك مۇمكىن… بالكىم, پەرىشتەدە عانا كولەڭكە بولمايتىن شىعار…
قاپتاعان كولەڭكەنىڭ جىبىرى «قۇزعىن تويعان قىس» حيكاياتىندا جون ارقانى قۇمىرسقاشا شاعىپ, كوڭىلدى ءپاس ەتەدى. اقسيراق اشتىق. بيلىك بۇعالىعىنا اياۋسىز بۋىنعان تۇتاستاي اۋىلدىڭ كۇيرەۋى. قانشاما وتباسى قولدان جاسالعان زوبالاڭعا جۇتىلىپ كەتتى. التىن بىلەزىگىن قاپ تۇبىندەگى ارپاعا ايىرباستاپ, ۇيدەگى بالا-شاعاسىنىڭ قامى ءۇشىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, بۇرقاسىندا جولعا تۇسكەن بەيباق انانىڭ ءىزىن اڭدۋشى قاپىلىستا ونىڭ القىمىن ساۋساقتارىمەن اياۋسىز سىعىمداپ جىبەرىپ, جانىن قيدى… «و, سۇم دۇنيە, ىستەتپەگەن نەڭ قالدى!!!» – دەپ الگى قانىشەر كولەڭكە بورانعا ءسىڭىپ بارا جاتتى. اۆتوردىڭ وسى توتە سوققان زاۋالدان زارەزاپ بولعان كوڭىل-كۇي شەمەنىن شەرلى شەرتۋىندە دە استارلى ءمان جاتقانداي: «الدە وكسىك, الدە زار – كۇڭىرەنگەن داۋىستىڭ تارعىل-تارعىل جاڭعىرىعىن سوڭىنا ەرتىپ, قاراڭ-قۇراڭ تەڭسەلگەن كولەڭكەنى قارا ءتۇن لەزدە قىلعىپ قويدى…». تەڭسەلگەن كولەڭكە! تەنتىرەپ ءبىر ءتۇيىر ءدان ىزدەگەن كولەڭكە! كولەڭكەنىڭ يەسى كىم ەكەن؟ «…جاس كەلىنشەكتىڭ تارقاتىلعان قولاڭ شاشى اپپاق قاردىڭ بەتىندە جايىلا تولقىپ, جەلبىرەپ جاتىر». مارقۇمنىڭ سوڭىندا قالعان كۇيەۋى مەن بالاسىن دا قاتىگەز تاعدىر ايامادى. قاڭعىباستار ءۇيىنىڭ اۋلاسىنا بالاسىن تاستاپ بەزگەن دارمەنسىز اكە كولەڭكەسى كەشىكپەي ايدالاداعى شومەلەنى پانالاپ, جىعىلا سۇرىنگەن ەدى. ول بەيباق ءۇسىپ ءولىپ, كولەڭكەسىز قالدى… ۇيمەلەگەن قۇزعىندار كوزدەرىن ويىپ جەپ, توياتتاندى. قارق-قارق ەتىپ قاناتتارىن اۋىر قاعىپ اسپانعا كوتەرىلگەن قۇزعىنداردىڭ قامپيعان قارىندارىنىڭ سۇلباسى كولەڭكەسىمەن زورايىپ كورىنىپ, زارە-قۇتتى قاشىردى.
اۋىل باسقارماسىنىڭ استىنا مىنگەن اتىنىڭ جاس تاستاعان تەزەگىنەن ءدان تەرىپ جەپ, ابدەن كەنەزەسى كەۋىپ, قۇر سۇيەگى شودىرايعان ءبىر توپ ادام كەڭسەگە كىرىپ, بايبالام سالدى. «تۇنىق سۋدى لايلاپ وتىرعان سەندەرسىڭدەر», – دەپ تاپ-تاپ بەرىستى باستىققا. جوعارىدان تۇسكەن استىقتىڭ اشتان قىرىلىپ جاتقاندارعا بۇيىرماي, ءمىنىس اتىنىڭ مەلدەكتەپ جەمدەلۋىن ساياساتتىڭ كەرتارتپا سالقىنىنا سىيدىرعان ولار «تۇپ-تۋرا ستالين جولداستىڭ وزىنە جازامىز», دەپ ورەكپىپ جاتتى. ستالين دەپ ارقا تۇتا ەڭىرەگەن, ساۋدىراعان ءتىرى ارۋاقتار ىشقىنا شىعا باستاعاندا سىرتتا الدەنە كولەڭكەلەر قاراڭ-قۇراڭ ەتىپ, جاسىرىنىپ قالعانداي بولعان… كىمنىڭ كولەڭكەسى؟ ەلەسكە ورانعان كوسەمنىڭ كولەڭكەسى بولىپ جۇرمەسىن؟ سونداي كولەڭكەدەن دە ادىلدىك, اراشا كۇتكەن بايعۇستار باستىق اتىنىڭ ىزىمەن تىربانىپ, اراكىدىك تاستاعان جاس تەزەكتەن ءدان شۇقىلاپ, اۋىزدارىنا سالىپ جاتتى… انە, ماڭايدى اشتىق كولەڭكەلەرى ءبۇرىپ, بۇركەمەلەپ, جالماپ بارا جاتتى.
جازۋشى تۇرىسبەك ساۋكەتاي پسيحولوگيالىق تالدامالى تۋىندىلاردىڭ حاس شەبەرى رەتىندە تانىلىپ قالعاندىعىن «مۇڭ پەردەلەگەن تەرەزە» حيكاياتىندا دارا قولتاڭباسىمەن دايەكتەپ بەرىپتى. بالا سۇلتاننىڭ كوزىمەن مىنا مۇڭدى دۇنيەگە زەر سالا قاراپ, وزىندىك تۇيسىگىمەن تۇشىنعىسى كەلەدى. پەردەسىز تەرەزەدەن ءومىر كولەڭكەسى ونشا اڭعارىلا بەرمەيدى ەكەن-اۋ! شارۋاشىلىق مامانى نەگە قيىرداعى شوپان اۋىلىنا كەلگىشتەي بەرەدى؟! تۇنەمەلىك جار جيەگىندەگى قاڭتارىلعان اربا الدەبىر ارسىڭ-كۇرسىڭ ەنتىكپە قيمىلدان شاتقالدان شوڭقايا قۇلاعالى تۇرعانىنان سۇمدىق ءبىر سىر تۇيگەن اكەسىنىڭ جاس كەلىنشەگى بار وسى وتباسىنان كۇتپەگەن جەردەن وشارىلا اتتانىپ كەتۋىندە نەندەي گاپ بار؟ باسشىنىڭ جىمىسقى, ادەپسىز, اڭگىرتاياق, ۇيابۇزار وسپادار كاززاپتىعىنا جۇرەگى شايلىققاسىن, كورسەتكەن نارازىلىعى ەكەن. ءتۇننىڭ قويۋ تانىنە دە سونداي كۇيەلەش كولەڭكەلەر وشپەستەي جارا سالىپ كەتەتىنىن قايتەرسىڭ!
بالا سۇلتان كەيبىر ادامداردى كولەڭكەلى ءمۇسىن, جاساندى بەينە رەتىندە قابىلداي باستاعانىن اڭعارادى. باۋىرى قاتتى سىرقاتتانىپ قالعاندا فەرما باستىعىنىڭ اۋرۋحاناعا جەتكىزۋگە كولىك بەرمەي قويۋىن تۇسىنە الماي الەك. جاپ-جاقسى, بىلايشا جۇرتقا قادىرلى باسشىنىڭ بۇل مىنەزى بوتەن بىرەۋدىڭ كوشىرمەسى سياقتى بوپ كورىنىپ, ءتىپتى سول مەيىرىمسىز كىسىنى سۇلەسوق سۇيرەتپە كولەڭكەگە تەلىپ قويعانى ەسىندە. ونى كورە قالسا سۇيكىمسىز بىرەۋمەن – سەزىمسىز, سەلتەڭباي كولەڭكەگە ۇقساتىپ, جيىركەنىپ كەتەدى. ونىڭ قاتىگەزدىگىن ءومىرى ۇمىتپاس… اكەسى مىلتىق كەزەنىپ كوندىرمەگەندە, ءىس ناسىرعا شابار ما ەدى.
ايۋدىڭ قونجىعىن اسىراپ الىپ, ونى ءاياش دەپ اتاپ, ۇيرەتىندى قىلعالى بەرى سۇلتاننىڭ ومىرگە اڭعارىمپازدىعى ەسەلەنىپ كەتكەندەي ەدى. وي-پوي, بالالار الدىنداعى بەدەلى قالاي ءوستى دەسەڭشى. سۋقانى سۇيمەيتىن كەيبىر سۇمەلەكتەردى قونجىعىنىڭ ماڭايىنا جۋىتپاي قويادى. اسىرەسە جۇماشتى ىممەن-اق تۇمسىقتان ۇرعانداي ەتىپ, تۇقىرتىپ تاستايدى. وزىنە قارسى شىعاتىن تەكەكوزدەن ءوشىن سولاي الىپ ءجۇر. ول دا مىڭ ايلالى قۋ. قونجىعىن ءبىر قاپ مەيىزگە ايىرباستاپ العىسى كەلگەن امالىنان تۇك شىقپادى. وشىككەنى مە, ءتاتتى ورنىنا بۇرىش جالاتىپ, قونجىعىن قورسىلداتىپ, ۇياتقا باتىرعانىن قالاي ۇمىتار؟ جاۋىرىنى جەرگە تيمەيتىن جۇماشقا ىزاسى ءوتىپ, ءبىر قۋلىققا باستى. وزىمەن ويناپ, ۇستاسا كەتكەن ادامعا اتىلىپ, جىعىپ سالىپ ۇستىنە قونا كەتەتىن ادەت ۇيرەتتى قونجىعىنا. ءبىر جولى جۇماشپەن ادەيى جۇمارلاسىپ ايقاسا كەتىپ, استىنا ءتۇسىپ قالعان بولىپ ەدى, الگى ءاياشىڭ جالما-جان شالت قيمىلمەن قارسىلاسىن قاعىپ جىبەرىپ, ەزىپ تاستارداي قونجيا كەتكەنى. سودان جۇماشتىڭ اكەسى قاھارىنا ءمىنىپ كەپ, قونجىقتى قاق ماڭدايدان اتىپ تاستايدى… «…قىزارا بالقىعان كۇن ءاياشتىڭ تامشى قانىنداي كوكجيەككە تامىپ بارا جاتتى». «… بىراق, مەن (سۇلتان ءسوزى – ق.ءا.) قازىر كىشكەنتاي قۇم توبەنىڭ باسىنان, ءوزىمنىڭ ەڭبەكتەپ شىققان بيىگىمنەن وسىناۋ وزگەرمەگەن دۇنيەگە وزگەرگەن كوزبەن, وزگەشە كوڭىل-تۇيسىكپەن قاراپ تۇرمىن». كولەڭكەلى بەينە ەسەيىپ كەلە جاتىر-اۋ!
سۋرەتكەر تۇرىسبەكتىڭ تۇرلاۋلى تالانتىنىڭ الماستاي جارقىلى قاي شىعارماسىنان دا گاۋھارتاستاي كوز اربايدى. يدەيا مەن كوركەمدىكتىڭ قابىسۋى, سيۋجەتتىك سارابدالدىق, كومپوزيتسيالىق شىمىرلىق, تىلدىك تەرەڭدىك قاي تاقىرىپتى دا كەستەلى كۇيدە الىپ شىعۋعا كومەكتەسەدى. جوقتان بار جاسايتىنداي شەبەرلىك قيسىنسىزدان قيۋلاپ ويۋ-ورنەك سالادى. لاعىل مارجانعا كىم تامسانبايدى. كوكىرەك كومبەسىندەگى بىلمەككە بۇلقىنىستى شيرىقتىراتىن اۋەستىك شوعى وتشا مازداپ جونەلەدى. ءتالىم مەن تاربيەنىڭ, تالاپ پەن تالعامنىڭ تەپە-تەڭدىگى بۇزىلسا, سىڭار ەسكەكتى قايىقتاي تولقىن جارىپ ءتۇزۋ جۇزە المايتىن كۇيگە تۇسەدى. وسىنداي كۇندىز-ءتۇنى جۇيكەسىن كەمىرەتىن كۇيكى تىرلىك ۋاعىزدارىنان جاس جۇرەگى شايلىققان مەكتەپ وقۋشىسى ومىرگە ماڭگۇرتتەي يكەمدەلىپ كەتكەنىن جازۋشىنىڭ «بەسىنشى «ب»-داعى بەتحوۆەن» حيكاياتىنان وقىپ ءبىلىپ, العاشىندا كۇيرەۋىك سەزىمگە مالتىعىپ قالاتىنىمىزدى جاسىرىپ قايتەيىك. مۇرات بالانىڭ بەتحوۆەن اتالىپ كەتكەنىنە ەشكىم پىسقىرىپ قارامايدى. اكە-شەشەسى پيانينوعا تاڭىپ قويىپ: ء«بىزدىڭ بالا اتاقتى مۋزىكانت بولادى» دەپ جەلدەي ىزىلداپ ناسيحاتتاۋىنان دانەڭە ونبەيدى. اتاسى اشىنىپ ايتاتىنداي, جەتى اتاسىندا جوق ءان-كۇيدىڭ بۇعان عايىپتان قونا قالۋى ەكىتالاي-اۋ, ءسىرا. بىراق بولمايتىندى بولدىرتقىسى كەلەدى اتا-انا. دىڭكەلەتەدى بالانى. مۇرات بۇل ومىردە مۇرات بولۋدان قالىپ بارادى. ونىڭ قىر سوڭىنان جەلىمدەلىپ بەتحوۆەننىڭ كولەڭكەسى سىرعىپ ءجۇر. ۇيىنە كەلگەن قوناقتار اس-سۋدى ءىشىپ وتىرىپ ماقتاعاندا جەرگە تۇسىرمەيدى جەلپىنتىپ. مۇرات سوندا ءوز كولەڭكەسى – بەتحوۆەنگە قاراپ ماسايرايدى دەيسىڭ. ءوزىن شىن «بەتحوۆەنشە» سەزىنەدى. تىڭدارماندارى الدامايتىن شىعار… كولەڭكەسى دە ەكىجۇزدىلىك جاساماس. سەبەبى الدىمەن جان-جۇرەگىنە جاقىنى دا كولەڭكەسى بوپ كەتتى ەمەس پە؟
مۇرات بارا-بارا جەتەكسىز ءومىر سۇرە المايتىنداي كۇي كەشتى. «كورگەن جۇرت, «پا, شىركىن, مىناۋ پالەنشە-ەكەڭنىڭ بالاسى ما!» دەپ, تاڭداي قاعاتىنداي ازامات قىپ وسىرگىسى كەلەر, كوكەم مەن اپام. قىسقاسى, مەن ولاردىڭ قيالىنان قۇيىلىپ شىعۋىم كەرەك!..» وسىلاي ويلايتىن جەتكىنشەك كولەڭكەدەي ءىلميىپ, قاسىنان قالمايتىن بەتحوۆەننەن كەيدە اقىل سۇراعىسى كەلەدى. قالاي ۇلى مۋزىكانت بولماق؟ كولەڭكە مىلقاۋ. «وزىڭە عانا بايلانىستى عوي» دەگەندەي يشارا جاسايدى… ءتۇسىنىپ كور.
امالسىز وگەي اتاسىنىڭ باۋىرىنا تىعىلىپ, ماڭىنان شىقپايدى. كوپ بولمەنىڭ قۇيتاقاندايى عانا اتاسىنىكى. «مال داۋىسىن ەستىمەسەم كۇنىم قاراڭ قالار», دەپ كەمپىرىنەن ايىرىلعاسىن قالاعا زوردىڭ كۇشىمەن كەلگەن اتاسى العاشىندا ء«تۇتىن يىسكەمەسەم, ءوتىم جارىلىپ كەتەر» دەپ اۋلادا وت جاعىپ وتىرىپتى. بىرتە-بىرتە كوندىككەندەي. باس جاعىندا ترانزيستورى قازاقشا سامبىرلاپ تۇرادى. مۇقاباسى ج ۇلىم-ج ۇلىم «باتىرلار جىرى» جان سەرىگىنە اينالعان. «…كەرەۋەتتىڭ ۇستىندە كوزىن ءبىر اشىپ, ءبىر جۇمىپ ءبۇرىسىپ جاتقان اتاما قارسى قابىرعاداعى سۋرەتتەگى اجەم جاۋلىعى اعاراڭداپ مۇڭايا قارايدى». و, بەسكۇندىك ءومىر! كەزىندە كولەڭكەسىندەي ەربيىپ جانىنان قالماۋشى ەدى عوي كەمپىرى… ەندى سول كولەڭكەگە زار بولىپ قالدى عوي… كولەڭكەسىنىڭ وزىنەن مەيىرىمى توگىلىپ تۇراتىن جارىقتىق-اي دەسەيشى! «ال اجەڭنىڭ ارتىندا ۇمىتىلمايتىنداي نەسى قالدى؟– دەپ مۇراتقا سىناي قارايتىن اتاسى. – قازان-وشاقتىڭ باسىندا جىبىرلاعان ءبىر قارا كەمپىر ءوتتى-كەتتى. تەك مەنىڭ عانا ەسىمدە, تەك مەنىڭ عانا تۇسىمە ەنەدى. ەرتەڭ مەنىڭ كوزىم جۇمىلسا, ەسكە الىپ, تىم بولماسا, جۇما كۇنى ءبىراۋىز اياتىن باعىشتار كىم بار؟..». ءيا, ول تۇس قۇراندى اراپشا تاقپاق دەپ, ماڭىزىن كەمىتىپ تۇسىنەتىن تەرىس زامان ەدى عوي. اتاسىنىڭ بولمىسىنان عانا يماندىلىق ەلەسى سەزىلىپ تۇراتىنداي ەدى-اۋ.
ەسسىز ءسۇيۋدىڭ نە ەكەنىن احمەتحان دەگەن جىگىتتىڭ ايجان اپاسىنا عاشىق بولۋىنان تۇيسىنەتىن كۇيگە جەتتى مۇرات. سولاردىڭ اراسىنداعى ماحاببات حيكاياتىنا قانىق بولا ءجۇرىپ, تالاي قىزىق وقيعاعا تاپ بولدى. قاراڭعى تۇندە تۇزگە شىققان مۇنى اپاسى ساناپ, قاپشىقپەن تۇمشالاپ ايەلدىككە الىپ قاشقانى بار. احمەتحاننىڭ كومسومولعا وتەردەگى ولەرمەندىگى ءوز الدىنا. كوميسسيا باستىعى: «كىمدى سۇيەسىڭ؟», «كىممەن بىرگەسىڭ؟» دەپ سۇرايدى. ۋستاۆ بويىنشا, «وتانىمدى سۇيەمىن, حالقىممەن بىرگەمىن» دەپ جاۋاپ بەرۋ كەرەك قوي. ال احمەتحان بولسا قوس سامايىنان «بەتىم-ايلاپ» تۇرا قاشقان تەردى جەڭىمەن ءبىر سۇيكەپ الادى دا: «مەن… مەن سارسەنباەۆا ايجاندى سۇيەمىن!» – دەپ توبەدەن ۇرعانداي قويىپ قالادى. سول احمەتحان ءوزىنىڭ اسكەري بورىشىن وتەپ ءجۇرىپ ەرلىكپەن قازا تاپقانىن ەستىگەندە ايجان اپاسى ەسىنەن تانىپ كەتتى. سۇيمەيتىن سەكىلدى ەدى, سۇيەدى ەكەن!.. بۇل قايعى بەتحوۆەن-مۇراتتى شەرىمەن تولقىتتى. تورگى بولمەگە كىرە سالا پيانينوعا جارماستى… كولەڭكەسى ەمەس, ءداپ ءوزى الدەبىر ءموپ-ءمولدىر مۇڭدى اۋەندى دىرىلدەتىپ قالىقتاتا باستاعان سەكىلدى!..
تۋىندىنىڭ عۇمىرى ونىڭ كوكەيكەستى ماسەلەنى ادام جانىنىڭ نە سان قاتپارلارىن قامتي وتىرىپ, شەككەن مورالدىق ازابىنىڭ وتەۋىنە ساي ءىس-قيمىل پولوتنوسىن جاساۋىنا قانشالىقتى بايلانىستى ەكەنىن تۇيسىنگەن ابزال. سىدىرتا بايانداۋمەن بىقسىعان شالا شوق وقىرماننىڭ جانىن جىلىتا المايتىنى كادىك. ناقتىلىق كوركەمدىكتىڭ شارتى بولماعانىمەن, قاساڭدىقتان, سەنىمسىزدىكتەن اراشالاپ قالار فاكتىلەر جيىنتىعى رەتىندە جازۋشىنىڭ وزگەشە شەشىمىنە جان بىتىرەتىن دالدىك ءسينونيمى. وسى رەتتەن كەلگەندە قالامگەر ت.ساۋكەتاي تالانتىنىڭ وتكىر ساۋلەسى «كونە سۋرەت» حيكاياتىندا الماستاي جارقىرايدى. تراگەديالىق سيۋجەت جۇرەككە سالماق سالادى. ەكى بالاسىن سوعىس جۇتىپ, ەندى كەنجەسى اقجاندى وتىز جىل بويى كۇتىپ جۇرگەن كۇليمان انانىڭ ىستىق مەيىرىمى مەن شەكسىز قاجىرىنا قايران قالاسىز. انا ءۇمىتى ۇزىلمەيدى ەكەن. ۇمىتپەن بەلىن بايلاپ وتكىزگەن وسىنشا قارالى جىلدا ول جارىقتىق كورمەگەن ءومىر قۇقايى جوق شىعار. اۋىلداستارىنىڭ «قارا قاعازدى» جاسىرىپ كەلگەنىن ءوز قۇلاعىمەن كەيىن ەسىتكەن بەيباق قاپىدا ءجانتاسىلىم ەتتى. كۇنى كەشە اۋىلدا جاۋىنگەرلەرگە ورناتىلعان ەسكەرتكىشتى مەنىڭ ماقسۇتىمنىڭ بەينەسى دەپ, دالەلدەمەك بولعان شاراسىز كەيۋانانىڭ سوڭعى ءۇمىتىن الدەبىر وسپاداردىڭ توسىننان ايتىلعان بۇكپەسىز شىندىعى قيىپ جىبەرىپ ەدى… ەندى جەر باسىپ نەگە جۇرەدى, قۇدايىم-اۋ؟! قوزى-لاعى مەن مىسىق-كۇشىگىنە دەيىن كەنجەسى اقجاننىڭ ەسىمىمەن اتاپ, ءوزىن-ءوزى الدارقاتقان وپاسىز تىرلىك, ءبىر-اق ساتتە جالپ ەتىپ ءوشتى… «يەسىن جوقتاپ ماڭىراعان «اقجان» قوزىنىڭ, موڭىرەگەن «اقجان» بۇزاۋدىڭ, ۇلىعان «اقجان» كۇشىكتىڭ زارلى ءۇنى كۇركىرەپ وتكەن سوناۋ ءبىر سۇراپىل سوعىستىڭ جاڭعىرىعىنداي ءولىارانىڭ قارا ءتۇنىن كۇڭىرەنتىپ تۇر», دەپ كۇرسىنىسپەن ءتامامدالىپتى حيكايات. سوعىس كولەڭكەسىن عۇمىر بويى سەرىك ەتكەن زارلى دا شەرلى انانىڭ قايعىسىن ەشكىم كوتەرە الماس ەدى… نەندەي سالماقتى دا انا بەلى قايىسپاي كوتەرىپ الادى ەكەن-اۋ!..
بالاۋسا ءومىردىڭ قيسىنسىز قىلىقتارى مەن قاۋەسەتتى قاتەرلەرىنىڭ جاس جاندى جانشيتىن سالماعى («كوك اۆتوبۋستاعى كىشكەنتاي جولاۋشى»), ۇستانىمسىز كۇن كەشۋدىڭ كەلەڭسىزدىكتەرى («قاڭتارداعى جىلىمىق») وسى اڭگىمەلەردە شەبەرلىكپەن ورىلگەن. ءتاتتى ساعىنىش, مۇنارتتى مۇڭ, سەلكەۋسىز ءۇمىت-ارمان, كەلەشەككە تالپىنىس, وتپەلى وكىنىش سانانى قالاي سارعايتاتىنىن سارالايسىڭ. سوڭعى اڭگىمەدەگى مىنا ەپيزودقا قاراڭىزشى: «ايتار سوزدەرىن ساپتاپ, قاباقتارىنا قايعىنىڭ بۇلتىن ۇيالاتىپ ۇيگە تاياپ قالعان كەزدە, الدارىنان بىرەۋ شىعىپ: «ويباي, اكەسى ەمەس, باستىقتىڭ ءوزى ءولىپتى!» دەيدى. «ە, ەندەشە نەسىنە بارامىز!» دەپ جۇرت تاراپ كەتىپتى…» نەتكەن سۇمدىق! ىلعي ءبىر جاپىرىلعان جالباقپاي كولەڭكەلەر كوڭىلدى قۇلازىتىپ جىبەرەدى.
…سونىمەن, «كولەڭكەلەر پاتشالىعىنا» سىرعىتپا ساياحاتىمىز اياقتالىپ تا قالىپتى…
قازاق پروزاسىنىڭ تۇنشىعىپ بارىپ-بارىپ, دەمىن تەرەڭنەن الىپ, اۋىر كۇرسىنىس, شادىمان شاتتىقتى توڭكەرىستى كەزەڭىنىڭ – تاۋەلسىزدىك تامىرىنىڭ تەرەڭگە سالۋىنىڭ شوقتىقتى اسقارىنداي بولىپ «ايقاراڭعىسى» رومانى قوعامىمىزدى ەلەڭ ەتكىزگەنى بار. بۇل – سيپاتى ەرەن, تابيعيلىعى باسىم, نامىس نايزاعىنداي, جاسىنداي جارقىلدى رومان «سوڭعى جىلدارى سوقتالى دۇنيە تۋماي كەتتى» دەگەن ورىندى الاڭداۋشىلىقتى ساباسىنا تۇسىرگەن, مىقتى سۋرەتكەرلىكتىڭ جەمىسى بوپ سانالاتىن كوپتومدىقتاردىڭ بەتاشارى ىسپەتتى ساليقالى دۇنيە. ياعني, تۇرىسبەك ساۋكەتايدىڭ قازاق ادەبيەتىندەگى جاڭاشىل جازۋشى ەكەندىگىن ناقتىلاپ, باستاماشىل ءرولىن ورنىقتىرا تۇسەتىن ايعاقتى مىسال وسى تۋىندىسى ەدى. «قيلى تاعدىر» روماندار توپتاماسىنىڭ ءبىرىنشى كىتابى بولىپ ەسەپتەلەتىن «ايقاراڭعىسى» كەڭ پىشىلگەن ويلى جوبانىڭ ەرەكشە جاراتىلىستى, تورسىق شەكە تۇڭعىشىنداي اسەرگە بولەيدى. وقىرماندار پىكىرىنە سۇيەنسەك, شىنىندا دا بۇل رومان زاماننىڭ ەڭ اۋىر قاسىرەتناماسىن قايعى جۇتا وتىرىپ, قان جىلاتا جىرلاۋىمەن, ءورت شالعان نامىستىڭ ورتەڭدەگى وسكىندەي قايتا ءتىرىلىپ, جەلكىلدەي كوكتەپ, جايقالا كوتەرىلۋىن, قاسيەتتى دە قاھارلى ار-وجداننىڭ ۇلتتىق شارىققا الماستاي بوپ قايتا قايرالۋىن كوركەمدىك, ازاماتتىق, ەركىندىك, جانكەشتىلىك پافوسپەن بيىك تۇعىرلى ەتىپ, تاريح تىلسىمىنىڭ بازيسىنە تۇلعالى كۇيىندە, بولاتتاي بەرىك قوندىرىلعان تۋىندى. بۇل كىتاپتى وقي وتىرىپ, جەلتوقسان كوتەرىلىسىندەگى ادىلدىك پەن بوستاندىقتى تۋ ەتكەن قايسار مىنەز جاستاردىڭ پاسسيونارلىق ادۋانىنىڭ مۇقالماسىنا, دىتتەگەنىنە جەتپەي قويمايتىن جاۋجۇرەك, قوپارىلمالى قيمىل-ارەكەتىنە ءتانتى بولا تۇسەسىز.
بۇل رومان تۋرالى كەزىندە قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ تۇششىمدى پىكىرىن بىلدىرگەن ەدى. «ايقاراڭعىسىن» قازاق ادەبيەتىنىڭ ءححى عاسىرداعى مول ولجالى تۋىندىسى رەتىندە باعالادى. «ايقاراڭعىسى تابيعاتتىڭ ءوز تۇزىلۋىندە تاڭعاجايىپ وزگەرىسكە تۇسەتىن, تارتىلىس الەمىنىڭ الەۋەتى ودان بەتەر كۇشەيىپ, سونى سيپاتقا – جاڭا اي تۋىنىڭ ساۋلەلى ساتىسىنىڭ باستالار تۇسىنداعى وزگەشە تۇلەپ, تۇرلەنۋگە دايىندىق جۇرگىزىلىپ جاتاتىن اۋىسپالى كەزەڭى عوي. ەندەشە مىنا تۇرىسبەكتىڭ «ايقاراڭعىسى» رومانى دا قىزىل بيلىكتىڭ ەۆوليۋتسيالىق باعىنىشتى دامۋىنىڭ شىنجىرىن بىتىرلاتا ءۇزىپ, ەركىندىكتى اڭساعان بۋىننىڭ توڭكەرىسشىلدىككە سانالى تۇردە بارۋىن بارىنشا كوركەم ءارى شىنشىلدىق تۇرعىسىنان شەجىرەلەپ بەرگەن وتە قۇندى تۋىندى دەر ەدىم. بۇل روماننىڭ عۇمىرى ۇزاق بولارىنا سەنەمىن. جانە تۇرىسبەك ساۋكەتايدى قازاق رومانيستەرىنىڭ بەدەلدى تۇلعاسىنا اينالۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن», دەگەن ءا.نۇرشايىقوۆ پىكىرى ءبىراز جايتتى اڭعارتسا كەرەك. ەستىگەن قۇلاقتا جازىق جوق, ازاعاڭنىڭ: «تۇرىسبەك باۋىرىم وسى رومانىمەن كلاسسيكالىق دۇنيە جاسادى. بۇدان ءارى جازباسا دا وسى «ايقاراڭعىسىمەن» قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحىندا قالار ەدى», دەپ اعىنان جارىلعانىنىڭ كۋاسى بولعان ەدىك.
سونداي-اق بەلگىلى جازۋشى, عالىم نۇرداۋلەت اقىشتىڭ بەرگەن باعاسى دا ەلەۋلى: ء«…بىر وقيعادان ەكىنشىسى سالالاپ تۋىنداپ جاتاتىن سيۋجەتتىك جەلىلەر, ساياسي ماسەلەلەردى وزەك ەتكەن الەۋمەتتىك-يماندىلىق تارتىستارى. قانىق سۋرەتتەرمەن, سونى دەتالدارمەن سىرت كەلبەتتەرى دە, ىشكى الەمدەرى دە ايقىندالىپ قالاتىن تولىمدى پەرسوناجدار. ال وسى كوركەمدىك بولمىستى ورىستەتۋگە پوليگون ءرولىن اتقارىپ وتىرعان تاقىرىپ – 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسى. وسىناۋ تاريحي ماسەلەنىڭ توڭىرەگىندە توپتاستىرىلعان كوركەمدىك كەشەندەر شوعىرى اتالعان روماندى ەلەۋلى دەڭگەيگە كوتەرىپ تۇر».
ءيا, بۇلار سۋبەكتيۆتى پىكىر دەسەك تە, قالىڭ وقىرماننىڭ تۋىندىنى وڭ باعالاپ جاتقانىن ەسكەرمەۋگە تاعى بولمايدى. بۇل رومان تاريح ساحناسىنا شىققان ناقتى تۇلعالار مەن ادەبي كەيىپكەرلەردىڭ جان-دۇنيەسىندەگى سانقيلى ساپىرىلىسقان سەزىم-كۇيلەردىڭ مەيلىنشە شىنايى بەينەلەنۋىمەن قۇندى. وقيعا الاڭى – ءار وقىرماننىڭ ءىس-قيمىل الامانى دەرلىكتەي بوپ, بارشاسىن رۋحاني جىمداستىرىپ جىبەرەدى. ەرتەڭگى ءتاتتى ارمان مەن جارقىن بولاشاق جولىنداعى ەگەس پەن كۇرەستىڭ بەل ورتاسىندا ءوزىڭىز جۇرگەندەي قانىڭىز قايناپ, جانىڭىزدى ەل مۇددەسى ءۇشىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ تاستايسىز. كومپوزيتسيالىق ءتۇزىلىم مەن سۋرەتكەرلىك ءتاسىلىنىڭ سانالۋاندىعى ءھام سەرپىندى ءتىل ناقىشى شىعارمانى ءداستۇرلى قازاق روماندارىنان وقشاۋلاپ, باعىن اسىرىپ تۇرعاندىعىن جانە مويىنداۋىمىز كەرەك. ال بۇل روماندا جەلتوقسان كوتەرىلىسى كولەڭكەلەرىنىڭ دە قويۋ, باتتاسىپ جاعىلعان تۇستارىن اڭعارماۋ ەش مۇمكىن ەمەس. كولەڭكەلەر سەيىلگەندە, كوپ تۇلعانى جىعا تانىپ, بەتتى باسقان حال كەشتىردى-اۋ!.. ءسوز قۇدىرەتى وسى بولار! جازۋشى شەبەرلىگىنىڭ ۇشقىنى شىمىرلاپ بويعا جايىلادى. تالانتتى, ىسكە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى ەرەسەن جازۋشىعا ۇلكەن مۇراتتى جولدا ەشنارسە كەدەرگى بولا المايتىنىنا كوز جەتە تۇسەدى. سولاي بولىپتى. اي قاراڭعىسىنان سوڭ دا ماڭايىن سۇتتەي ساۋلەگە وراپ, قاسيەتتى سۇلۋ اي وزىنە نازار اۋدارتىپ, سالتانات قۇرمايتىن با ەدى…
بالپاناقتاي ءىرى, ىرگەلى تۋىندىلاردىڭ بالاپانداي نازىك ءىزاشارلارى بولۋى زاڭدى قۇبىلىس. تۇرىسبەكتىڭ ء«سۇت كەنجە», «ايلى ءتۇن ەدى», «قايىڭدار, اپپاق قايىڭدار» پروزالىق كىتاپتارى قالىپتاسۋ ۇستىندەگى تالانتتىڭ كوركەمدىك الەمىنە تىڭنان تۇرەن سالعان باق-تالاندى تۋىندىلارى. ودان بەرگى «جانارتاۋدىڭ جالىنى», «شاڭىراقتان تۇسكەن كۇن» حيكاياتتارى مەن «جەلقايىق» سياقتى كەڭ تىنىستى رومانى بايىپتى پروزانىڭ سەنىمدى ساربازىن كوزگە ەلەستەتەدى. سونداي-اق تالعامپاز اۋدارماشى كوپتەگەن شەتەل پروزاشىلارىنىڭ تۋىندىلارىن ءيىن قاندىرا ءتارجىمالاپ, 200-دەن استام كوركەم فيلم ستسەناريلەرىن قازاقشالادى. ال «كونە دۇنيە كەمەڭگەرلەرى» اتتى ءاپسانا-ەسسەلەر كىتابى ىندەتە دەرەك جيناپ, ەركىن بايانداۋىمەن قىزىقتىرىپ, ىنتىقتىرا تارتادى. ونىڭ قالامىنىڭ ۇتىرلى قۋاتىنان شىنايىلىقپەن سۋارىلعان شىعارمالار تۋرالى ءار كەزەڭدە ع.قايىربەكوۆ پەن م.ماعاۋين, ر.توقتاروۆ, ت.ب. ادەبيەت بىلگىرلەرى جىلى لەبىز ايتىپ ءجۇردى. زامانداسى, قاينارلى اقىن قورعانبەك امانجولدىڭ جازۋشى تۇرىسبەك ساۋكەتايدىڭ سۋرەتكەرلىگى حاقىنداعى وي-تولعانىستارى ءوز الدىنا وركەشتەنىپ تۇرادى. مۇنداي جاريالانىمداردان وقىرماندارىنىڭ سۇيىكتىسىنە اينالعان جازۋشىنىڭ ءار قىرىن جەتىك تانىپ-بىلۋىمىزگە كوپ مۇمكىندىك اشىلادى ەكەن. دەگەنمەن, تۇرىسبەك شىعارماشىلىعى تۋرالى كاسىبي سىنشىلارىمىزدىڭ كەڭ تولعاپ, كوسىلە ايتار ءسوزى ءالى الدا ەكەنىنە بەك ءۇمىتتىمىز.
…قۇندى ءسوز قۇنارلى ويدان تۋادى. تۇرىسبەك – ويشىل جازۋشى. ونىڭ شالقار ويىن كەستەلى ءتىلى ورنەكتەپ بايىتىپ, كەلىسكەن كوركەمدىكپەن كەمەلدەندىرە تۇسەدى. بۇل, مىنە, دارالىق! وي دارقاندىعى! اسىلى, قولتاڭباسى بولەك سۋرەتكەر ۋاقىت سىنىنا بەرىك.
…ال ءومىر بار جەردە كولەڭكەلەر وشپەيدى. شامنىڭ جارىعى تۇبىنە تۇسسە, قالامنىڭ كولەڭكەسى كەڭىستىككە شاشىراپ, ويدى شيىرىپ, شيرىقتىرادى!
قايسار ءالىم,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا – الماتى.
––––––––
سۋرەتتە: تۇرىسبەك ساۋكەتاي.