جۇكتىڭ اۋىرىن نار عانا كوتەرە الادى. و باستان بار تىرشىلىگى مالمەن بايلانىستى بولعان حالقىمىز اۋىر جۇكتى كوتەرۋدەن تايسالمايتىن, ەڭبەك دەسە قۇلشىنىپ شىعا كەلەتىن ۇلدارىن قارا نارعا تەڭەستىرەدى. مۇنداي تەڭەۋ ەكىنىڭ بىرىنە ايتىلا بەرمەيدى. بۇل جوعارى باعا قانداي ءىستى بولسا دا قولعا الۋدان قايمىقپايتىن, ءارى ونى اياعىنا دەيىن جەتكىزىپ تىندىرا الاتىن ءجىگىتتىڭ جىگىتىنە, ازاماتتىڭ ازاماتىنا عانا قاراتا ايتىلادى. وسى تۇرعىدا ەسىمى اقجايىق وڭىرىنە كەڭىنەن تانىمال تۇلعا, رەسپۋبليكانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى ەسەت عابدۋلليندى ءوزى تۋىپ-وسكەن قۇم نارىننىڭ قارا نارى دەسەك قاتەلەسپەيمىز.
جۇكتىڭ اۋىرىن نار عانا كوتەرە الادى. و باستان بار تىرشىلىگى مالمەن بايلانىستى بولعان حالقىمىز اۋىر جۇكتى كوتەرۋدەن تايسالمايتىن, ەڭبەك دەسە قۇلشىنىپ شىعا كەلەتىن ۇلدارىن قارا نارعا تەڭەستىرەدى. مۇنداي تەڭەۋ ەكىنىڭ بىرىنە ايتىلا بەرمەيدى. بۇل جوعارى باعا قانداي ءىستى بولسا دا قولعا الۋدان قايمىقپايتىن, ءارى ونى اياعىنا دەيىن جەتكىزىپ تىندىرا الاتىن ءجىگىتتىڭ جىگىتىنە, ازاماتتىڭ ازاماتىنا عانا قاراتا ايتىلادى. وسى تۇرعىدا ەسىمى اقجايىق وڭىرىنە كەڭىنەن تانىمال تۇلعا, رەسپۋبليكانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى ەسەت عابدۋلليندى ءوزى تۋىپ-وسكەن قۇم نارىننىڭ قارا نارى دەسەك قاتەلەسپەيمىز.
ول كەشەگى سوتسياليستىك كەزەڭدە قالىپتاسقان ەڭبەك ءداستۇرىن بۇگىنگى نارىقتىق قوعامدا جاڭاشا ءبىر جولمەن جالعاستىرا بىلگەن جان. ەڭبەكتىڭ كورىگىندە شىڭدالعان قايرات يەسى. سوناۋ كەڭەستىك شارۋاشىلىق قۇرىلىمىندا فەرما مەڭگەرۋشىسى, بولىمشە باسقارۋشىسى دەلىنگەن اتى دا, زاتى دا دارداي, ورتاڭ قولداي قىزمەتتە بولدى.
ءادىلىن ايتقاندا سول كەزەڭدە ورال وڭىرىندە بۇگىنگى كەيىپكەرىمىزدىڭ الدىنا شىعا قويعان ارىپتەسى جوق شىعار-اۋ دەگەن وي باسىم تۇسە بەرەدى. مۇندايدا تسيفرعا جۇگىنگەن ارتىقتىق ەتپەيدى. ءيا, سول جىلداردا ەسەت عابدۋللين باسقاراتىن قۇرمانعازى كەڭشارىنىڭ ءۇشىنشى بولىمشەسىندە 45 مىڭ قوي, 12 مىڭ جىلقى, 1500 تۇيە, 2 مىڭ باس ءىرى قارا بولىپتى. بۇل سول تۇستاعى كەز كەلگەن ءىرى شارۋاشىلىقتاعى مال سانىنان اسىپ ءتۇسەدى. وسى سوتسياليستىك مەنشىكتى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋدى مويىنىنا العان, ونى جوعالتپاي, قوڭىن ءتۇسىرمەي ۇستاي بىلگەن فەرما مەڭگەرۋشىسى ەسەت عابدۋللين ەدى.
كەيىن ەلدە جەكەشەلەندىرۋ ناۋقانى باستالعان كەزدە ەسەت اعانىڭ ۇلەسىنە 11 سيىر, 22 جىلقى, 36 قوي ءجانە ءتورت تۇيە ءتيىپتى. وسىنداي ەنشىسىنە تيگەن ۇلەس پەن پايدى اۋىلدىڭ كوپتەگەن ادامدارى تەگىن دۇنيەدەي كورىپ وڭدى-سولدى شاشقانى, ءبىر شىنى «رويال» دەپ اتالاتىن سپيرتكە نەمەسە ەكى ءتۇيىر كىر سابىنعا ءبىر قويدى ويلانباستان بەرە سالعانى, وكىنىشكە وراي, وتپەلى كەزەڭنىڭ بۇلتارتپايتىن شىندىعى. كانىگى اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ شەبەرى ۇلەسكە تيگەن مالدى شۇعىل ءوز ءتولى ەسەبىنەن ءوسىرۋ قاجەتتىگىن تەز ءتۇسىندى. ءارى نارىن قۇمىنىڭ تابيعي- كليماتتىق ەرەكشەلىگى, ياعني شىعىندى مەيلىنشە از جۇمساي وتىرىپ, كىرىستى مولىراق الۋعا بولاتىنى مايتالمان ءوندىرىسشىنى الداعى تابىستى كۇندەرگە جەتەلەي ءتۇستى.
ول از ۋاقىتتىڭ ىشىندە «ەسەت» شارۋا قوجالىعىن قۇرىپ, اياعىنان تىك تۇرعىزا ءبىلدى. سونىمەن بىرگە, مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ مەن ۆەتەرينارلىق ساۋىقتىرۋ شارالارى دا قوسا اتقارىلا باستادى. ءسويتىپ, مال سانى كۇرت ءوسىپ, ءبىر اۋداننىڭ اۋماعى تارلىق ەتە باستاعانداي بولعان سوڭ جەكە مەنشىكتەگى ۇلكەن شارۋاشىلىقتى ەكى ءبولىپ جۇرگىزۋ قاجەتتىگى تۋىندادى. مۇندايدا نە ىستەۋ كەرەكتىگىن اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ تارلانى تەز ءتۇيسىندى. قوس ۇلى – قوس قاناتىنا جاۋاپتى جۇك ارتقانى وسىنداي ويدان تۋىنداپ ەدى.
ۇلكەن ۇلى يساتاي كىر جۋىپ, كىندىك كەسكەن اتامەكەندە, نارىن قۇمىندا مىڭعىرىپ وسكەن مالعا يەلىك ەتىپ قالا بەرۋى ورىندى دەپ تابىلدى. ال شارۋا قوجالىعىنىڭ ەكىنشى بولىگىن كەنجە ۇلى امانتايعا تاپسىردى. ول وبلىس ورتالىعىنا تاياۋ ورنالاسقان كوشىم اۋىلى اۋماعىنان جەر الىپ, اكە ءۇمىتى مەن اماناتىن اقتاۋ ءۇشىن ىسكە بەل شەشە كىرىستى.
ارينە, بۇگىنگى مال ءوسىرۋ ءىسىنىڭ ەجەلگى اتا-بابا داستۇرىنەن تۇبەگەيلى وزگەشەلىگى بار. قازىرگى جاعدايدا عىلىمي نەگىزدەر مەن جاڭا تەحنولوگيالارعا يەك ارتا الماعان, وعان جاتسىنا قاراعان مەنشىك يەلەرى الىسقا بارا المايدى. مۇنداعى باستى ماقسات – ءونىمدى ۇقساتۋعا باعدار ۇستاي ءبىلۋ. حالىقتىڭ كۇندەلىكتى سۇرانىسىنا يە ونىمدەر ءوندىرۋ. تەك سوندا عانا ەلدەگى مال وسىرۋشىلەردىڭ باعى جانىپ, ۇپايلارى تۇگەلدەنە تۇسپەك.
«ەسەت» شارۋا قوجالىعىندا قىمىز بەن شۇبات شىعارۋ زاۋىتى وسىنداي ومىرشەڭ ويدان باستاۋ العان ەدى. قازىر مۇنداعى باسەكەگە قابىلەتتى ونىمگە سۇرانىس بەرۋشىلەر قاتارى جىلدان جىلعا ارتا تۇسۋدە. ءتىپتى تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردىڭ وزىنەن سۇرانىس بەرىپ وتىرعاندار دا بار. زاۋىت كونۆەيەرىنەن تۇتىنۋ ورىندارىنا جول تارتاتىن حالىقتىق سۋسىندار قوشقار ءمۇيىز ويۋ پىشىندەس ارنايى پلاستماسسا ىدىستارعا قۇيىلىپ ۇسىنىلادى. سونىمەن بىرگە, ءونىم ءوندىرۋشى مەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋشىلار اراسىنداعى كەلىسىم-شارتتارعا سايكەس, «ەسەت» شارۋا قوجالىعى ءوز ونىمدەرىمەن وبلىستاعى الەۋمەتتىك, ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ مەكەمەلەرىن, وكپە اۋرۋلارىن ەمدەيتىن ساناتوريلەر مەن اۋرۋحانالاردى وسى سيپاتتاعى «يۆۋشا بالالار» پروفيلاكتوريىن قامتيدى.
قىمىزدىڭ ەمدىك قاسيەتىن بۇگىندە الەمنىڭ بىرقاتار وركەنيەتتى ەلدەرى تانىپ مويىنداي باستادى. مويىنداپ قانا قويماي, ونى ونەركاسىپتىك نەگىزدە وندىرۋگە كىرىستى. سونىڭ ءبىرى – المانيا. بۇل مەملەكەت ەجەلدەن قازاق حالقىنا ءتان بولىپ كەلگەن قىمىز ءوندىرىسىن بەينەبىر ءوزدەرى تاۋىپ, بار قاسيەتىن وزدەرى اشقانداي كەيىپ تانىتىپ وتىر. وسىلايشا, قىمىز ءوندىرىسى جونىندەگى برەند پەن الەمدىك پاتەنتتى دە وزدەرى يەمدەنىپ كەتەتىندەي كورىنەدى. مەنىڭ بۇعان تالاسىم بار. قالاي دەسەڭىز دە قازاقتىڭ كەڭ دالاسى مەن جازيرا جايلاۋىندا ەركىن جايىلعان جىلقىنىڭ ەتى مەن قىمىزىنا, ونىڭ ساپالىق قاسيەتىنە بىردە-ءبىر ەل جەتە المايدى. مۇنداي ارتىقشىلىق پەن وزگەشەلىك تەك قازاقستان جاعدايىندا عانا مۇمكىن بولىپ وتىر. مۇنى بۇگىندە قىمىز وندىرىسىنە بەت بۇرعان وركەنيەتتى مەملەكەتتەر عالىمدارى دا مويىندايدى, دەپ وي-پىكىر تيەگىن اعىتتى بىزبەن اڭگىمەسىندە ەسەت اعا.
ءيا, ەڭبەك مايتالمانى بۇل پىكىرىن تەكتەن-تەك ايتپاعانىنا, ونىڭ قولىندا الەمدىك قىمىز ءوندىرىسى جونىندەگى ساراپتامالار مەن تالداۋلار بار ەكەنىن كورگەندە كوزىمىز ودان ءارى جەتە ءتۇستى. بۇل تەك ينتەرنەت جۇيەسىنەن الىنعان دەرەكتەر ەمەس ەكەن. اتالعان ماسەلەدە «ەسەت» اگروقۇرىلىمىنىڭ مەنەدجەرى, ساراتوۆ زووينجەنەرلىك ينستيتۋتىنىڭ تۇلەگى, ۇلكەن قىزى ايگۇلدىڭ جيناعان اقپاراتتارى دا مول بولىپ شىقتى. ءيا, بۇگىنگى زامان ۇشقىر اقپاراتتار زامانى. ونىڭ اعىمىنان كەيىن قالىپ قويساڭ, كوپ نارسەدەن ۇتىلعانىڭ. وسىندايدا الەمدىك سۇرانىسقا ساي ءونىم وندىرۋگە باستاماشى بولىپ وتىرعان جەتپىس ءۇش جاستاعى ەسەت اعانىڭ كورەگەندىگى مەن بىلىكتىلىگىنە, الىمدىلىعى مەن شالىمدىلىعىنا تاڭعالماي, ءتانتى بولماي كورىڭىز.
بۇدان كەيىنگى كەزەڭدە ەس-اعاڭ ەڭبەك ەتۋ جونىندەگى ويلارىن ورتاعا تاستادى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەك قوعامىنا جيىرما قادام جونىندەگى باعدارلامالىق ماقالاسىمەن مۇقيات تانىسىپ شىقتىم. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, ءبىزدىڭ قازاقستاندىق قوعامدى تەك اقادال ەڭبەك قانا العا الىپ شىعا الادى. ەڭبەك ەتپەگەننىڭ ءورىسى قىسقا دەيدى ول. ەسەت عابدۋللين – قۇر اقىلگويلىك پەن قۇرعاق دەماگوگيانىڭ ادامى ەمەس. جاقسى – ىسىمەن جاقسى دەگەندەي, ول ءوزىنىڭ ەڭبەك ءجونىندەگى قاعيداتتارىن قۇرعاق سوزبەن ەمەس, ناقتى ىسىمەن دالەلدەي بىلگەن قاجىماس قايرات يەسى. جەتپىستەن اسقان شاعىندا دا قازاقستاندىق قوعامنىڭ وركەندەۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسىپ, جيىرما بەستەگى جىگىتتەي كۇش-قايرات جۇمساپ كەلە جاتقان قازاقتىڭ قاجىماس قارا نارى.
ءبىز تاياۋدا قىسقا ازىرلىك قامىمەن بەكەتاي قۇمىنىڭ ەتەگىندە ۇلكەن بالاسى يساتايعا اقىل-كەڭەسىن بەرىپ قانا قويماي, ىسكە تىكەلەي ارالاسىپ جۇرگەن ەسەت اعامەن تاعى دا كەزدەستىك. اماندىق-ساۋلىقتان سوڭ ول كىسى ءبىزدى ۇيدەن ءدام اۋىز ءتيىپ شىعۋعا شاقىردى. ەشكىم دە دامنەن, قازاقتىڭ قاسيەتتى داستارقانىنان ۇلكەن ەمەس. اعا تىلەگىن قايتارا المادىق. مۇنىڭ الدىندا اقساراي اۋىلى اۋماعىنان ون شاقىرىم قاشىقتىقتاعى كەڭ جازىقتىقتان 500 باس ءىرى قارا مەن 500 باس جىلقىعا ارنالعان بۇگىنگى زامانعى مال سەمىرتۋ كەشەنى قۇرىلىسىن سالىپ اياقتاعان وبلىستاعى ءىرى مەنشىك يەسىنىڭ كۇش-قايراتىنا تاڭدانىس بىلدىرگەنبىز.
قاراڭىز, ايدالا, اينالا ءبارى شەتى مەن شەگى جوق بۇيرات قۇم. ءسويتىپ كەلە جاتقاندا كوزدىڭ جاۋىن الاتىنداي عاجايىپ كەشەنگە تاپ بولاسىز. بەينەبىر ەرتەگى سەكىلدى. جوق, بۇل ەرتەگى ەمەس, ەڭبەك دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن قازاقتىڭ قايسار ۇلىنىڭ بىلتىر اياقتاعان ءىسىنىڭ ءناتيجەسى ەكەن. الەمدىك وزىق تەحنولوگيانىڭ ۇلگىسىن دە وسى جەردەن تابا الاسىز. مالعا قاجەتتى سۋ دا, جەم دە ءبۇگىنگى يننوۆاتسيا جەتىستىكتەرىنىڭ شالعاي اۋىلعا جەتكەنىن ايعاقتاپ تۇر.
سونىمەن بىرگە, ءوزى تۋىپ-وسكەن ءبورلى اۋىلى ماڭىنان ەسەت عابدۋللين اعامىز كىرسە شىققىسىز اقشاڭقان ءۇي تۇرعىزىپتى. مۇنداعى تۇرمىستىق جاعداي قالاداعىدان ارتىق بولماسا, ءبىر دە كەم ەمەس ەكەن. ادام جانىنا نە كەرەكتىڭ ءبارى دە تابىلادى.
«ەس-اعا, وسىنداي ۇلكەن ءۇي سالۋ قانداي قاجەتتىلىكتەن تۋدى», دەدىك ءبىز ءۇيدىڭ سىرتقى كورىنىسى مەن ىشكى ينتەرەرىنە تاڭعالعانىمىزدى جاسىرا الماعان كۇيىمىزدە.
«حالقىمىزدىڭ تۇرمىس داعدىسىندا قارا شاڭىراق دەگەن ۇعىم بار. قاسيەتتى دە قاسىرەتتى نارىن – ءبارىمىزدىڭ اتامەكەنىمىز. ءبىز وعان كىندىگىمىزبەن بايلانىپ قالعانبىز. عابدۋلليندەر اۋلەتىنىڭ بۇگىنگى اقساقالى ءوزىم بولعاندىقتان وزىمنەن تاراعان ۇرپاق اتامەكەن مەن قاراشاڭىراقتىڭ قادىر-قاسيەتىن بىلە ءجۇرسىن, ۇمىتپاسىن, ونىمەن حابارىن ۇزبەسىن دەگەن نيەتپەن تۇرعىزدىم, بۇل كەڭ سارايدى. بۇل اسىپ-تاسۋ دا, باسەكە دە, قولدا بار قاراجاتتى قايدا جۇمساۋدى بىلمەگەندىك تە ەمەس. تەك تۋعان جەرگە دەگەن تارتىلىس كۇشىن تەرەڭدەتۋدەن تۋعان اكەلىك, اتالىق وي عانا. بۇل ءىسىمدى زايىبىم ۇمسىنعانىم ەكەۋمىزدەن ءوربىگەن ۇرپاقتارىمىز دا دۇرىس ءتۇسىنگەنى مەرەيىمىزدى ءوسىرىپ, كوڭىلىمىزدى تاسىتادى», دەپ جاۋاپ قايتاردى بۇل ساۋالعا قۇم نارىننىڭ قارا نارى ەسەت عابدۋللين.
ۇمسىنعانىم جەڭگەمىز دە باقىتىن ەڭبەكتەن تاپقان قازاقتىڭ التىن قۇرساق انالارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن قالايشا ايتپاي كەتە الامىز. ول ەڭبەك جولىن تراكتورشىلىقتان باستاپتى. ءيا, سول ءبىر جىلداردا. «تاڭ ءبىلىنە ءبىر سۇلۋ قىز تراكتورعا وتىردى…» دەپ باستالاتىن ءبىر ءان بار ەدى-اۋ. بۇگىندە رەتروعا اينالعان بۇل تاماشا اۋەن ءالى كۇنگە دەيىن سىرى دا, سىنى دا كەتپەگەن ۇمسىنعانىم جەڭگەمىزگە ارنالعانداي كورىنەدى.
ءيا, ەڭبەگىمەن ەلەنگەن مۇنداي جاندار قانداي قۇرمەتكە دە لايىقتى بولسا كەرەك.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى,
بوكەي ورداسى اۋدانى.
سۋرەتتە:
«ەسەت» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى ەسەت عابدۋللين.