سەيسەنبى, 10 شىلدە 2012 7:33
ء دۇبىر
وليمپياداعا 17 كۇن قالدى
اڭگىمە تاۋ كوتەرگەن تولاعاي – زىلتەمىرشى يليا يلين تۋرالى بولىپ وتىر. ول ەلىمىز ەگەمەندىككە جەتكەلى بەرگى جىلداردا وليمپيالىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا الەمنىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى اتانعان ەكىنشى سپورتشى بولدى. ول بۇل اتاققا 1995 جىلى ەن تاققان شاڭعىشى ۆلاديمير سميرنوۆتىڭ جەتىستىگىن قايتالادى (جالپى, بۇل سپورتشى كەڭەس كەزەڭىن قوسقاندا, الەمنىڭ 4 مارتە چەمپيونى اتاندى). ال يليا ءۇش مارتەلىك مارتەبەگە ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا, بىلتىرعى جىلعى قاراشا ايىندا قول جەتكىزدى.
سەيسەنبى, 10 شىلدە 2012 7:33
ء دۇبىر
وليمپياداعا 17 كۇن قالدى
اڭگىمە تاۋ كوتەرگەن تولاعاي – زىلتەمىرشى يليا يلين تۋرالى بولىپ وتىر. ول ەلىمىز ەگەمەندىككە جەتكەلى بەرگى جىلداردا وليمپيالىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا الەمنىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى اتانعان ەكىنشى سپورتشى بولدى. ول بۇل اتاققا 1995 جىلى ەن تاققان شاڭعىشى ۆلاديمير سميرنوۆتىڭ جەتىستىگىن قايتالادى (جالپى, بۇل سپورتشى كەڭەس كەزەڭىن قوسقاندا, الەمنىڭ 4 مارتە چەمپيونى اتاندى). ال يليا ءۇش مارتەلىك مارتەبەگە ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا, بىلتىرعى جىلعى قاراشا ايىندا قول جەتكىزدى.
بولاشاق وليمپيادانىڭ ءبىر دۇركىن, الەمنىڭ ءۇش مارتە جانە الەمنىڭ جاستار (جاسوسپىرىمدەر) اراسىنداعى ەكى رەت چەمپيونى اتاناتىن الىپ تۇلعانىڭ ەسىمى ءبىرىنشى رەت رەسپۋبليكالىق ءباسپاسوز بەتىندە 1998 جىلى جارق ەتتى. بۇعان وسى جىلى ون جاسار يليانىڭ ەلىمىزدىڭ 18-گە دەيىنگى ءجاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى بىرىنشىلىگىندە ەرەكشە كوزگە تۇسكەنى سەبەپ بولىپ ەدى. سول جولى جاستارى وزىنەن ەكى ەسەگە جۋىق ۇلكەن ارىپتەستەرىمەن سايىسقا قايمىقپاي تۇسكەن بالاقاي ءوز سالماعى بويىنشا ءتورتىنشى ورىن الدى. دەگەنمەن, جاس بالانىڭ بۇل جەتىستىگىنىڭ ءوزى ماماندار مەن جۋرناليستەردىڭ نازارىن وزىنە قاتتى اۋدارىپ كەتكەن. سوندىقتان رەسپۋبليكالىق «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتى وسى چەمپيونات جايىنداعى ەسەپتى ماقالاسىن «بولاشاق الەم چەمپيونى قىزىلوردادا تۇرادى» دەپ سۇيىنشىلەگەن ماقالاسىن باستاقىرىپپەن جاريالادى. ماقالا «ول ءالى جەڭىمپاز بولعان جوق, بىراق مىندەتتى تۇردە بولادى, تەك سەگىز-توعىز جىل كۇتە تۇرۋىمىزعا تۋرا كەلەدى» دەگەن جولدارمەن اياقتالدى. باسىلىم ءتىلشىسىنىڭ بۇل بايلامى شىنىندا دا ناعىز كورىپكەلدىك بولىپ شىقتى. بىراق اۆتور بىرەر جەردە ءمۇلت كەتتى. يليا ارادا بار-جوعى جەتى جىل وتكەسىن, ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ەكى رەت – الەمنىڭ جاستار جانە ەرەسەكتەر اراسىنداعى چەمپيونى اتاعىنا قول جەتكىزدى. جانە سول 1998 جىلعا دەيىن-اق ءبىر رەت قازاقستاننىڭ ءجاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى چەمپيونى اتانىپ ۇلگەرگەن ەدى.
وسىلاي جاسىنان ءدۇيىم جۇرتتى وزىنە جالت قاراتقان يليا 1988 جىلعى 24 مامىردا قىزىلوردا قالاسىندا ورىس ۇلانى الەكساندر گەننادەۆيچ پەن گرەك قىزى گالينا ياكوۆلەۆنا يليندەردىڭ وتباسىندا ءۇش ۇلدىڭ ءۇشىنشىسى بولىپ دۇنيەگە كەلدى. ول سپورت زالدىڭ ەسىگىنەن العاش رەت 6 جاسىندا ءوزىنىڭ ەركىنەن تىس اتتادى. سەبەبى, ۇلكەن اعاسى الەكسەي وسى كەزدە اۋىر اتلەتيكامەن دەندەپ اينالىسىپ ءجۇردى دە, اكە-شەشەسىنىڭ ازاننان كەشكە دەيىن جۇمىستان قولدارى بوساماعاسىن, قاراۋسىز قالاتىن يليانى وزىمەن بىرگە ەرتىپ كەتۋگە ءماجبۇر بولدى. ەكى جىل وسىلاي تەمىر كوتەرگەندەردىڭ جانىندا ويناپ كەلگەن بالاقاي 1996 جىلى 8 جاسىندا سەكتسياعا جازىلدى. وعان بۇل كەزدە زىلتەمىر كوتەرۋشىلەردىڭ ويىندارى ۇناپ قالعان ەدى. ال تاعى ءبىر جىلدان كەيىن, 1997 جىلى قىزىلوردادا اۋىر اتلەتيكادان رەسپۋبليكانىڭ ءجاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى چەمپيوناتى ءوتىپ, جاتتىقتىرۋشى ۆيلوري پاك 9 جاسار ەرەكشە دارىندى بالانى وبلىس قۇراماسى ساپىندا وسى جارىسقا قوستى دا جىبەردى. سول كەزدە يليا ءوزىنىڭ ءبىرىنشى سەنساتسياسىن جاسادى. ول 15 جاسقا دەيىنگى جاسوسپىرىمدەر اراسىندا 30 كەلىگە دەيىنگى سالماقتا سىنعا ءتۇسىپ, الدىنا جان سالمادى. ال كەلەسى, 1998 جىلى جوعارىدا ايتىلعان جاستارى 18-گە دەيىنگى ءجاسوسپىرىمدەر اراسىندا ايرىقشا كوزگە ءتۇسىپ ەدى…
بۇدان كەيىن يليا يلين رەسپۋبليكانىڭ ءوز قاتارلاستارى اراسىنداعى سايىستارىندا ەشكىمگە جەڭىس بەرمەۋگە اينالدى. ول 2004 جىلعا دەيىن ارتىق-كەمى جوق وتىز شاقتى مەدال جەڭىپ السا, سولاردىڭ ۇشەۋى عانا التىن جۇلدە ەمەس-ءتىن. تاپ وسى 2004 جىلى يليا ءبىرىنشى رەت حالىقارالىق ارەنادا كورىندى. ول تايلاندتىڭ استاناسى بانگكوك قالاسىندا وتكەن جاستار اراسىنداعى قۇرلىق بىرىنشىلىگىندە ءوز سالماعى بويىنشا ەكى كىشى, ءبىر ۇلكەن التىن مەدالداردى تۇگەل جەڭىپ الدى. وسىندا 21 جاستاعى ءجاسوسپىرىم جىگىتتەر اراسىندا جاسىنداي جارقىلداعان 16 جاسار وعلان سونىمەن بىرگە ءتۋرنيردىڭ ەڭ ۇزدىك اۋىر اتلەتى دە اتاندى. ال 2005 جىلدىڭ كوكتەمىندە وڭتۇستىك كورەيانىڭ پۋسان قالاسىندا وتكەن الەمنىڭ جاستار اراسىنداعى چەمپيوناتىندا جەر شارىندا وزىمەن تەڭدەس قۇرداسى جوق ەكەنىن دالەلدەپ بەردى. بۇل دوداعا ونى ءوزىنىڭ جەكە جاتتىقتىرۋشىسى ۆيلوري پاكپەن بىرگە اتاقتى تۇرىك مامانى ەنۆەر تۇركەلەري دايىندادى. سودان بەرى ول بىرنەشە وليمپيادا چەمپيونىن شىعارعان بۇل كىسىنىڭ جۇيەسى بويىنشا جاتتىعىپ كەلەدى. بىلىكتى باپكەردىڭ ءتالىمى ارقاسىندا كورەي جەرىندە قوسسايىستا 374 كەلىنى باعىندىرعان يليا وزىنەن كەيىن ەكىنشى ورىن العان بولگار شتانگاشىسىنان 11 كەلى العا كەتتى.
وسى 2005 جىلدىڭ قاراشا ايىندا كاتار استاناسى دوحا قالاسىندا الەمنىڭ ەرەسەكتەر اراسىنداعى چەمپيوناتى دا جالاۋ كوتەردى. سول جازدا عانا مەكتەپ ءبىتىرىپ, قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دەنە تاربيەسى فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسكەن 17 جاسار يليا اراب ايماعىندا دا ايدى اسپاننان ءبىر-اق شىعاردى. وسىندا 85 كەلىگە دەيىنگى سالماقتا 30-دان استام (مۇنداي باسەكەلەستەر سانى بۇرىنعى چەمپيوناتتاردا بولعان ەمەس) قارسىلاسىنىڭ اراسىندا ول قوسسايىستا 386 كەلى سالماقپەن باس بايگەنى جەڭىپ الدى. جۇلقا كوتەرۋدە 170 كەلىگە توقتاپ, بەسىنشى ورىنعا سىرعىپ كەتكەن اتلەت ءوزىنىڭ سۇيىكتى جاتتىعۋى – سەرپە كوتەرۋدە 216 كەلىنى باعىندىرىپ, الەم رەكوردىن جاسادى. وسى سالماق ارقىلى تۇعىردىڭ ءبىرىنشى ساتىسىنا ورنالاسىپ قانا قويعان جوق, الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك شتانگاشىسى دەگەن اتاقتى دا جەڭىپ الدى. وسى كەزدە 17 جاسار ۆۋندەركيندتى ءوز ەلىنىڭ قۇراماسى ساپىندا كورگىسى كەلگەن ۇمىتكەرلەر قاپتاپ كەتتى. سونىڭ ىشىندە رەسەيدەن دە, يليانىڭ ناعاشى جۇرتى – گرەكيادان دا شولعىنشىلار كەلىپ, ونىڭ الدىنا «التىن تاۋدى» ءۇيىپ قويدى. بىراق ءوزىنىڭ تۋعان ەلىن جاقسى كورەتىن وعلان ولاردىڭ بارىنەن دە باس تارتتى.
يليا كەلەسى 2006 جىلى 94 كەلىگە دەيىنگى سالماققا اۋىسىپ, تاعى دا ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى اتاندى. الدىمەن مامىر ايىندا قىتايدىڭ گانچجوۋ قالاسىندا وتكەن جاستار اراسىنداعى جارىستا توپ جاردى. سوسىن قازان ايىندا دومينيكان رەسپۋبليكاسىنىڭ سانتو-دومينگو قالاسىندا تۋ كوتەرگەن ەرەسەكتەر اراسىنداعى ءبىرىنشىلىكتە 392 كەلى سالماقپەن باسەكەلەستەرىنىڭ بارىنەن باسىپ وزدى. ول مۇندا جۇلقا كوتەرۋدە – 175, سەرپە كوتەرۋدە 217 كەلىنى الدى. ال وسى جىلعى جەلتوقساندا كاتاردىڭ بايتاعى دوحا شاھارىنا تاعى دا اتباسىن بۇردى. بۇل جولى جۇلقا كوتەرۋدە – 175, سەرپە كوتەرۋدە – 226, قوسسايىس قورىتىندىسىندا 401 كەلى سالماق الىپ, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى بولدى. ارادا ەكى جىل وتكەننەن كەيىن, 2008 جىلى يليا بەيجىڭ وليمپياداسىندا بۇل سالماعىنا تاعى 5 كەلى قوسىپ, ءتورت جىلدا ءبىر اينالىپ كەلەتىن ەڭ باستى تسيكلدىڭ دا چەمپيوناتى اتاندى. ول 2007 جىلى وليمپيالىق ويىندارعا بىرجاقتى دايىندالۋ ماقساتىندا ەشقانداي تۋرنيرگە قاتىسقان جوق. ال قىتاي استاناسىندا جۇلقا كوتەرۋدە – 180, سەرپە كوتەرۋدە 226 كەلىنى الىپ, ەكى جاتتىعۋ بويىنشا 406 كەلىگە قول جەتكىزىپ, باستى قارسىلاستارىن ارتتا قالدىردى.
بەيجىڭ وليمپياداسىنان كەيىن يليا وزىنە ءبىر جىلعا ءۇزىلىس جاريالادى. بۇل ۋاقىتتا جاتتىعۋدى تولىق توقتاتقان ول سول كەزگە دەيىن الىپ كەلگەن جاراقاتتارىن ەمدەۋگە كوڭىل ءبولدى. تەك 2009 جىلى عانا تۇعىر ماڭىنا قايتا ورالعان اتلەت 2010 جىلى الدىمەن قازاقستاننىڭ چەمپيونى دەگەن اتاعىن وزىنە قايتارىپ الدى, سودان سوڭ قىتايدىڭ گۋانچجوۋ قالاسىندا وتكەن ازيا ويىندارىندا تاعى دا چەمپيون اتاندى.
وسى زاماننىڭ «يليا مۋرومەتسى» اتانىپ جۇرگەن يليا ءيليندى ءۇشىنشى مارتە الەم چەمپيونى اتاعىنا پاريجدەگى ءبىرىنشىلىك جەتكىزدى. فرانتسۋز استاناسىندا ول جۇلقا كوتەرۋدە – 181, سەرپە كوتەرۋدە 226 كەلىنى باعىندىرىپ, قوسسايىستا 407 كەلىلىك ناتيجە كورسەتتى. بايقاپ تۇرعان بولساڭىزدار, وسى 226 كەلى سالماق سوڭعى جىلدارى يليانىڭ كىلەڭ باعىن جاندىرىپ ءجۇر. بىراق الداعى جىلداردا بۇل مەجەنىڭ «قولۇشىن بەرە الماي» قالۋى ىقتيمال. البەتتە, جىل سايىن تولىسىپ كەلە جاتقان اتلەتتىڭ كەلەر جىلدار ۇدەسىنە دە دايىنداپ جۇرگەن سىباعاسى از بولماسا كەرەك.
ءسوز سوڭىندا ايتا كەتەتىن ءبىر ءجايت, كەشەگى-بۇگىنگى زاماندا قازاقستاننىڭ 8 اۋىر اتلەتى الەم چەمپيونى دەگەن اتاققا يە بولعان بولسا, سولاردىڭ 5-ءۋى بۇل تابىسقا رەسپۋبليكامىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العان جىلدارىندا قول جەتكىزدى. كەڭەس زامانىندا يۋري زايتسەۆ, ۆيكتور مازين جانە اناتولي حراپاتىي جاھان جەڭىمپازى اتانسا, ەگەمەندىك كەزەڭىندە يليا يلين, زۋلفيا چينشانلو, مايا مانەزا, سۆەتلانا پودوبەدوۆا, ۆلاديمير سەدوۆ سول بيىكتەن كورىندى. راس, اتاقتى ا.حراپاتىي الەمنىڭ مىقتىسى دەگەن اتاققا بەس رەت قول جەتكىزىپ كەتكەن. 2006 جىلدان كەيىن بيىلعا دەيىن ءۇزىلىس جاساپ الماعاندا, بۇل بيىكتىكتى يليانىڭ دا باعىندىرۋى ابدەن مۇمكىن ەدى. دەگەنمەن, كەيىپكەرىمىزدىڭ ءالى جاس ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل مەجەگە دە جەتە الاتىنىنا كۇمان كەلتىرۋگە بولمايدى. مۇنىڭ ارعى جاعىندا يليا وليمپيادانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى اتانۋدى الدىنا ماقسات ەتىپ قويىپ وتىر.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان».