سەنبى, 8 جەلتوقسان 2012 7:21
بۇكىل ءتۇر تۇلعا, بولمىسىمەن بۇراڭ كەيىپتەن اۋلاق ءجۇرىپ ۇلتىم دەگەن, جۇرتىم دەگەن ۇل مەن قىز مىڭنان بولسا ءبىرەۋ, ميلليوننان ساناۋلى عانا شىعاتىنىن اتا تاريح كورسەتىپ كەلەدى. ونداي كىسىلىگى مول كىسى تىرشىلىگىندە دە, ومىردەن وزعاننان سوڭ دا حالقىنىڭ ساناسىندا جاڭعىرىپ, ابىرويى بيىكتە تۇرادى. ءساۋلەسى بار ۇرپاق ونىڭ مۇراسىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي قاستەرلەپ, قالدىرعان ونەگەسىنەن ۇيرەنىپ, جۇتاڭ تارتقان جان ءدۇنيەسىنە ازىق, ۇستاز ءدارىسىندەي تىرلىك-تىنىسىنا قازىق ەتەدى. ۇلتىمىزدىڭ سونداي ۇلى – كەشەگى اقسەلەۋ سەيدىمبەك اعامىز ەدى عوي.
سەنبى, 8 جەلتوقسان 2012 7:21
بۇكىل ءتۇر تۇلعا, بولمىسىمەن بۇراڭ كەيىپتەن اۋلاق ءجۇرىپ ۇلتىم دەگەن, جۇرتىم دەگەن ۇل مەن قىز مىڭنان بولسا ءبىرەۋ, ميلليوننان ساناۋلى عانا شىعاتىنىن اتا تاريح كورسەتىپ كەلەدى. ونداي كىسىلىگى مول كىسى تىرشىلىگىندە دە, ومىردەن وزعاننان سوڭ دا حالقىنىڭ ساناسىندا جاڭعىرىپ, ابىرويى بيىكتە تۇرادى. ءساۋلەسى بار ۇرپاق ونىڭ مۇراسىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي قاستەرلەپ, قالدىرعان ونەگەسىنەن ۇيرەنىپ, جۇتاڭ تارتقان جان ءدۇنيەسىنە ازىق, ۇستاز ءدارىسىندەي تىرلىك-تىنىسىنا قازىق ەتەدى. ۇلتىمىزدىڭ سونداي ۇلى – كەشەگى اقسەلەۋ سەيدىمبەك اعامىز ەدى عوي.
كوبىمىز جالعاندا جالپاعىنان باسىپ, «جاسا-جاسادان» اۋزىمىز بوساماي ءجۇرگەندە اقاڭ ۇلتتىق جادىگەرلەرىمىزدى جيناپ, ول تۋرالى مايىن تامىزا اڭگىمەلەپ, بۇيرا ناسىباي تولتىرىلعان شاقشاسىن تىقىلداتىپ قوياتىن. ەس جيىپ, توڭىرەگىمىزدى ءتۇگەندەگەننەن كەيىن ويلاپ قاراساق, اقاڭنىڭ سول تاريحي شاقشانى ءسان-سالتاناتىمەن ۇستاپ ءجۇرۋىنىڭ وزىندە ۇلكەن ءمان بار ەكەن. الگى تىقىلدىڭ استارىندا ۇلى احاڭنىڭ (بايتۇرسىن ۇلى) ماساسىنىڭ ىزىڭى جاتىپتى-اۋ!
كەمەلدەنىپ تۇر دەگەن كەڭەس داۋىرىندە ەسەبىن كەلتىرىپ مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرى حالىقتىڭ «…رۋحاني قازىناسى» دەپ «كۇڭگىر-كۇڭگىر كۇمبەزدەر» (1981) دەگەن ەل مەن جەر تاريحىن تەرەڭنەن قوزعاعان كىتاپ شىعاردى. جاقسىنى جاقسى قىرانداي قيادان شالادى ەمەس پە, «…شۋاقتى ويلارعا تيەك بولاتىن ەڭبەك… ۇلى وتاننىڭ ءبىر قىرىن تانىتار ايناسى دەگەنگە سايادى» دەپ ۇلى عالىم الكەي مارعۇلان اتالمىش كىتاپقا العىسوز جازدى. ودان كەيىن قازاقتىڭ قارا ولەڭىن جيناپ, جاريالادى.
اقسەلەۋ اعامىز تالەيى بار ازامات قوي. تاۋەلسىزدىك كەلىپ بۇگىلگەن بەلىمىز جازىلىپ, كۇيبەڭ تىرلىك ارشىندى قادامعا ۇلاسقاندا ول جۇرتىنىڭ رۋحانياتىنا بىلەك ءتۇرىپ, بەل شەشىپ كىرىستى. 20 جىلعا جەتپەيتىن ۋاقىت ىشىندە ءبىر ينستيتۋتتىڭ جۇمىسىن ءوزى اتقارىپ, ءان-كۇي اتاۋلىنى ءبىر بيىككە, ال جازبا تاريحتىڭ باستاۋى سانالاتىن اۋىزشا تاريحتى ءبىر بەلەسكە كوتەردى. ەندى سونى تاراۋ-تاراۋ تاقىرىپتارعا ءبولىپ زەرتتەي بەرسەك, زەردەمىزدەن وتكىزىپ, زەرەكتىك تانىتساق ۇلت رۋحانياتىنا قوسىلار قىرۋار دۇنيە جارىق كورە بەرەدى. اقاڭنىڭ ءوزى بولماعانمەن كوزى ءىسپەتتەس مۇراسى حالقىنا ءدال قازىر قىزمەت ەتىپ, قازاق باردا مەن ولمەيمىن, وشپەيمىن ەكىنشى ءومىرىم جالعاسا بەرەدى دەپ تۇرعانداي. بۇل تۋرالى ايتۋلى قالامگەر ءابىش كەكىلباەۆتىڭ مىنا ءبىر ءسوزى ونىڭ اقيقات ەكەنىن دايەكتەپ تۇر. «قازاقتىڭ جاقسىسى مەن جايساڭى ءبارى قانداي بولادى؟ – اقسەلەۋدەي بولادى; قازاقتىڭ كادەپتى قىزىل نارى قانداي بولادى؟ – اقسەلەۋدەي بولادى. ءبارىنىڭ ورنىنا ءبىر عانا اقسەلەۋ جۇرە الادى, ال اقسەلەۋدىڭ ورنىنا كىم جۇرە الادى؟! – ەشكىم دە ەمەس, تەك اقسەلەۋدىڭ ءوزى جۇرە الادى» دەگەن جازۋشى سوزىنە قاراپ جاڭا عاسىرداعى الاش ارىسى اقسەلەۋ سەيدىمبەك اعامىزدىڭ 70 جىلدىعىنا وراي, بەيسەنبى كۇنى استانا قالاسى اكىمدىگى مەن ەلورداداعى رۋحانيات ورتالىعى بولىپ ەسەپتەلەتىن ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن «اقسەلەۋ سەيدىمبەك مۇراسى جانە تاۋەلسىزدىك قۇندىلىقتارى (اۋىزشا تاريح ماسەلەلەرى)» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزدى. پلەنارلىق ماجىلىستە عالىمدار ە.سىدىقوۆ اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ ۇلى دالا تاريحىنا قوسقان ۇلەسى, ش.ىبىراەۆ اقاڭنىڭ «قازاقتىڭ اۋىزشا تاريحى» اتتى ايتۋلى ەڭبەگىنە سۇيەنىپ كوشپەلى مادەنيەتىمىز تۋرالى, ج.ارتىقباەۆ جۇرتىمىزدىڭ اۋىزشا ءداستۇرى جانە ءتاپسىرلەۋ ماسەلەلەرىن, ز.جانداربەك قازاق شەجىرەلەرىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭدەرىن قوزعاسا, وزبەكستاننان, تۇركيادان, ۆەنگريادان كەلگەن عالىمدار اقسەلەۋ ەڭبەكتەرىندەگى الەمدىك وركەنيەتكە قوسىلعان ىزدەنىستەردى تىلگە تيەك ەتتى.
بۇدان كەيىن القالى جيىن 3 سەكتسيادا جالعاسىن تاپتى. ايتالىق, ءبىرىنشى سەكتسيادا اۋىزشا ءداستۇر جانە ەۋرازيا كوشپەندىلەرىنىڭ تاريحى ءسوز بولىپ, وندا عالىمدار م.الپىسبەس, د.ماحات, ب.كارىباەۆ, ت.وماربەكوۆ, ا.توقاباي, ع.رايىس وي ءبولىسسە, ەكىنشى سەكتسيادا ەۋرازيا كوشپەندىلەرىنىڭ رۋحاني مۇراسى مەن ءدۇنيەتانىمى اقسەلەۋ سەيدىمبەك شىعارمالارى اياسىندا تىلگە تيەك بولدى. اقاڭنىڭ ۇلت ءمۇددەسىنە وراي قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمى مەن جۋرناليستيكاسىنا قوسقان ۇلەسىنە ارنالعان ءۇشىنشى سەكتسيادا ادەبيەتشىلەر مەن عالىمدار ءوز بايلام-پايىمدارىن ورتاعا سالدى. ولاردىڭ قاتارىندا بەلگىلى جازۋشى ا.كەمەلباەۆا, عالىمدار م.كەمەل, ق.ساق, ب.ابدۋوۆا, تاعى باسقالار بولدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ: «ۇلت رۋحانياتىنىڭ ءۇلكەن جاناشىرى ءارى شىنايى جوقتاۋشىسى بولعان ارداقتى ازاماتتىڭ ەڭبەگى مەن جارقىن ديدارى حالقىمىزدىڭ ءاردايىم جۇرەگىندە ساقتالادى دەپ سەنەمىن», دەگەن ا.سەيدىمبەككە ارناعان ءسوزىنىڭ راستىعىنا وسى باسقوسۋدا كوز جەتتى. ۇلتىنىڭ ۇلى بولعان اقاڭنىڭ ءولمەس مۇراسى ءار قىرىنان ءسوز بولعاندا, ءار قازاق جۇرتىنا وسىلاي قىزمەت ەتسە, ەلدىك تامىرىمىز تەرەڭدەي بەرەرى ايداي اقيقات.
سونىمەن قاتار, كەشە قارىمدى دا قاجىرلى قالامگەردىڭ 70 جىلدىعىنا استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ باس بولۋىمەن بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا ەسكە الۋ كەشى بولدى. وندا اقاڭ تۋرالى دەرەكتى فيلم كورسەتىلىپ, ونىڭ شىعارمالارىنان ۇزىندىلەر وقىلىپ, ءان-كۇيى قايتا ءبىر جاڭعىرىپ, ەستەلىكتەر ايتىلىپ, ونەگەسى ورتەڭگە شىققان گۇلدەي ءار قىرىنان كورىنىس تاپتى.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان».