سەيسەنبى, 22 مامىر 2012 7:18
بۇگىنگى زامان تالابىنا سايكەس قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتشىلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ءىس. تەك بىلىكتىلىگىن عانا ەمەس, ولاردىڭ ادامگەرشىلىگىن, يمانىن وياتاتىن كەز كەلدى. ايتپەسە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قۇقىمدى زاڭعا سۇيەنىپ قورعايدى دەگەنگە ادامداردىڭ سەنە قويۋى ەكىتالاي. ەندەشە, بۇل ورايدا ولاردى اتتەستاتتاۋدان وتكىزگەندە نە ەسكەرىلۋى كەرەك, جالپى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىقتارى, بوستاندىقتارى جانە زاڭدى مۇددەلەرىنە قول سۇعىلماۋىنا كەپىل بولا تۇرا, قوعام مەن مەملەكەتتىڭ قالىپتى ءتىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن كەشەندى مەملەكەتتىك ورگاندار جۇيەسىن قۇرا الا ما؟
سەيسەنبى, 22 مامىر 2012 7:18
بۇگىنگى زامان تالابىنا سايكەس قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتشىلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ءىس. تەك بىلىكتىلىگىن عانا ەمەس, ولاردىڭ ادامگەرشىلىگىن, يمانىن وياتاتىن كەز كەلدى. ايتپەسە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قۇقىمدى زاڭعا سۇيەنىپ قورعايدى دەگەنگە ادامداردىڭ سەنە قويۋى ەكىتالاي. ەندەشە, بۇل ورايدا ولاردى اتتەستاتتاۋدان وتكىزگەندە نە ەسكەرىلۋى كەرەك, جالپى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىقتارى, بوستاندىقتارى جانە زاڭدى مۇددەلەرىنە قول سۇعىلماۋىنا كەپىل بولا تۇرا, قوعام مەن مەملەكەتتىڭ قالىپتى ءتىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن كەشەندى مەملەكەتتىك ورگاندار جۇيەسىن قۇرا الا ما؟ پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ءوزىنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسى, ءىس-قيمىلى, جاساعان ارەكەتى جانە ادال قىزمەتىمەن وزگەلەرگە ۇلگى رەتىندە قوعامنىڭ قۇقىقتىق ساناسى مەن قۇقىقتىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا سەبەپ بولا الا ما؟ مىنە, كوكەيدە جۇرگەن وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ ءبىز ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەملەكەت جانە قۇقىق تەورياسى مەن تاريحى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, «اكادەميك س.زيمانوۆ اتىنداعى ءبىلىم زاڭناماسىنىڭ ورتالىعى» عزو ديرەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت ب.التىنباسوۆقا جولىعىپ, اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– باقىت ءومىرحان ۇلى, ەلىمىز الەمدىك دەڭگەيدە اشىق ساياسات ۇستانىپ, ادام مەن ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن اناعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدە كەپىل ەتۋ ماقساتىندا وسى سالاداعى ۇلتتىق زاڭنامانى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ەتىپ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ ساياساتىن ۇستانۋدا. وسى ورايدا ەلباسىنىڭ ءوزى باستاما جاساپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ قاجەتتىگى تۋرالى ماسەلەنى العا قويدى. مۇنداي باستامانىڭ ياعني, بۇرىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جۇرگىزىلگەن رەفورمالارعا قاراعاندا ەرەكشەلىگى نەدە بولماق؟
– ءيا, بۇل ورايدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن اۋقىمدى تۇردە جاپپاي اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋگە نە سەبەپ بولدى دەگەن سۇراقتار دا تۋىنداپ جاتقانى ءمالىم. بۇل كەزەكتى تازالاۋ پروتسەدۋراسى ما نەمەسە لاۋازىم يەلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن شىنايى تەكسەرۋ مە دەگەن سۇراقتار دا از ەمەس. سونداي-اق, وسى ءىس-شارانىڭ ناتيجەسى قانداي بولادى ەكەن دەگەن ماسەلەلەر قوعامدى مازالاپ ءجۇر. وسى سۇراقتاردى دا قامتي وتىرىپ ءسىزدىڭ ەلباسىنىڭ مۇنداي قادامعا بارۋىنا قانداي ساياسي-قۇقىقتىق سەبەپتەر نەگىز بولدى جانە ونىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنە قانداي ءتيىمدى تۇستارى بولۋى مۇمكىن دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ كورەيىك. جالپى, زاڭ عىلىمىنىڭ اتاسى اكادەميك س.زيمانوۆ سوڭعى جىلدارى ءبىراز مىنبەرلەردەن قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى رەفورمالاۋ قاجەتتىگى تۋرالى ايتقان بولاتىن. اكادەميك س. زيمانوۆ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن جەتىلدىرۋدى سوت ورگاندارىنان باستاۋ قاجەتتىگىن ءبىلدىردى. بۇل اتاقتى زاڭگەر-عالىم سوت ورگاندارىنىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ىشىندە شەشۋشى ءرول اتقاراتىندىعىن كورسەتكەنى بولار دەيمىز.
اتتەستاتتاۋ بۇرىن وتپەگەن دەسەك, ارينە جاڭىلىسامىز. سەبەبى, مۇنداي تەكسەرۋلەر وسى كەزگە دەيىن دە ءوز مەزگىلىمەن ءتۇرلى ۆەدومستۆولاردا وتكىزىلىپ وتىرعان. بىراق بۇل ءىس-شارانىڭ باستى ايىرماشىلىعى – اۋقىمدىلىعى. ياعني, تىكەلەي ەلباسىنىڭ جاريالاۋىمەن, بۇكىل قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا جاپپاي جانە بىرمەزگىلدە جۇرگىزىلۋىندە. مۇنداي ءىس-شارانىڭ ساياسي-قۇقىقتىق ءمانى جوعارى ەكەندىگىن بارلىق گەنەرالدار مەن قاتارداعى قىزمەتشىلەرگە دەيىن ءتۇسىنىپ وتىر. سول سەبەپتى, بۇل اتتەستاتتاۋ ءوزىنىڭ ساپاسى مەن ءناتيجەلىگى جاعىنان بۇرىن-سوڭدى بولماعانداي ءوتۋى قاجەت. وسى ۋاقىتقا دەيىن اتتەستاتتاۋ قالاي وتكىزىلگەندىگىن بارلىعىمىز بىلەمىز. سونىڭ سالدارىنان, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جۇيەسى ءوزىنىڭ قىزمەتىندە تامىر-تانىستىق, تۋىستىق, جەرلەستىك, كوماندالىق سەكىلدى جايسىزدىقتاردى ىلەستىرىپ كەلدى. اتتەستاتتاۋ قاتارداعى قىزمەتشىلەردەن كەزەكتى اقشا جيناۋدىڭ ءبىر ءتۇرى رەتىندە بولعان جانە مۇنى بارلىعى قالىپتى قۇبىلىس رەتىندە تانيتىن.
وسى كەزگە دەيىن ءاربىر ۆەدومستۆو ءوز ىشىندە اتتەستاتتاۋ وتكىزىپ وتىردى. بىراق ول تۋرالى ەشكىم ەستىمەيتىن, ونىڭ ءمانى مەن ماعىناسى تۋرالى ەشكىم تۇسىنبەيتىن. ءتىپتى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتشىلەرىنىڭ وزدەرى ونى قاتارداعى تەكسەرۋ ۇدەرىسى رەتىندە نەمەسە كەزەكتى اقشا جيناۋ دەپ سانايتىن. ناتيجەسىندە, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندە سىبايلاس جەمقورلىق ورناپ, تۋىستىق جانە باسقا دا جولدارمەن قىزمەتكە الۋ امالى باسىم ءتۇستى.
– بۇعان قانداي ناقتى دالەلىڭىز بار؟
– دالەل رەتىندە رەسمي ورگانداردىڭ مالىمەتتەرىنە كوز جۇگىرتەيىك. پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا 2011 جىلى سىبايلاس جەمقورلىق بارلىق ورگاندارىندا تىركەلگەن. ال قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋعا تەك سىبايلاس جەمقورلىق سەبەپ بولعان جوق, مۇندا وزگە دە فاكتورلار جەتكىلىكتى. مىسالى, بىلىكتى مامانداردىڭ تاپشىلىعى, ياعني قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا تامىر-تانىستىق, پارا بەرۋ, جوعارىدان تەلەفون شالۋ ارقىلى جۇمىسقا كىرۋ تەتىگى كۇنى بويى ساقتالىپ كەلەدى. اينالامىزعا قاراساق, سوڭعى جيىرما جىلدا ورتامىزدا ءوز بىلىمىمەن قىزمەتكە كىرگەن ازاماتتار از. سوندىقتان, امال جوق شىندىققا تۋرا قاراۋىمىزعا تۋرا كەلەدى. ال شىندىققا تۋرا قاراماساق ونىڭ زاردابى ءبىزدىڭ وزىمىزگە جانە قوعامعا تيەدى.
– سوندا قالاي, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرى قىلمىسپەن كۇرەسۋگە ءتيىس, بىراق ولاردىڭ بىرقاتارى كەرىسىنشە وزدەرى باس بولىپ سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرەدى. مۇنىڭ سىرى نەدە؟
– سوڭعى جىلدارى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس جۇمىسى جاپپاي جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ سالدارىنان كوپ ازاماتتار اشكەرەلەنىپ, ۇستالدى. شىندىعىنا كەلەتىن بولساق, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتشىسىنىڭ جالاقىسى بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي ەمەس. سوندىقتان دا, ولاردىڭ بىرقاتارى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە پارا الۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك جاعدايدى كوتەرمەي, سىبايلاس جەمقورلىق توقتايدى دەپ ايتۋ قيىن. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بىلىكتى, ادال قىزمەتشىلەرى باسقا تابىسى جوعارى جۇمىس ىزدەپ, بانكتەرگە, ۇلتتىق جانە شەتەلدىك كومپانيالارعا جۇمىسقا كەتۋدى ادەتكە اينالدىردى. بۇگىنگى كۇنى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا باسقا باراتىن جەرى جوق بولعاندىقتان, امالسىز جۇمىس ىستەپ ءجۇرگەندەر دە بار. مۇنى بىرقاتار تەرگەۋشىلەر, انىقتاۋشىلار, جەدەل ىزدەستىرۋ قىزمەتكەرلەرى, ياعني ورتا جانە كىشى بۋىنداعى قىزمەتشىلەر مويىندايدى.
جالاقى دەڭگەيىنىڭ تومەن بولۋى جانە جۇمىستىڭ اۋىرلىعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جۇيەسىنەن كوپتەگەن جاقسى مامانداردىڭ قىزمەتتەن كەتۋىنە سەبەپ بولدى. ولاردىڭ ورنىنا قولىنان ءىس كەلمەيتىن, ءتىپتى زاڭگەرلىك ءبىلىمى جوق, قۇقىقتىق ساناسى قالىپتاسپاعان ادامدار جۇمىس ىستەپ ءجۇر. مىنە, وسى جاعداي بۇگىنگى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كەلبەتىن بۇزىپ وتىر جانە نەگىزگى سەبەپ تە وسىندا.
– ەندى اتتەستاتتاۋ ارقىلى جۇيە جەمقورلىعى جەڭىلدەيدى دەپ ويلايسىز با؟
– اكادەميك س.زيمانوۆ «بۇگىنگى شەنەۋنىكتەر نەگىز بەن قوسىمشانىڭ ايىرماشىلىعىن تۇسىنبەيدى. ولار ءۇشىن بارلىعى ماڭىزدى, بارلىعى كۇن ءتارتىبىندەگى ماسەلە» دەپ ايتۋشى ەدى. وسى ءسوزدەردىڭ استارىندا تەرەڭ وي جاتقاندىعى بەلگىلى. سەبەبى, ماسەلەنى شەشپەستەن بۇرىن ونىڭ تامىرى قايدا جاتقاندىعىن ءبىلۋىمىز قاجەت. تەك كوزگە كورىنىپ تۇرعان ماسەلەنى رەتتەۋمەن جالپى جاعداي وزگەرمەيدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن اتتەستاتتاۋ ارقىلى بۇل جۇيە ءمۇلدە وزگەرىپ شىعا كەتەدى دەۋ دە قاتە پىكىر. مۇندا ناقتى تۇردە كەشەندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋى كەرەك. مىسالى, اتتەستاتتاۋ تۋرالى اڭگىمە باستالعالى بەرى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كورسەتكىش ءۇشىن ءپالەن ادامدى جۇمىستان شىعارۋىمىز قاجەت ەكەن دەپ وتىر. وسىنىڭ ءناتيجەسىندە جاستاردى جۇمىسقا الۋ ماسەلەسى تىعىرىققا تىرەلدى.
– دەمەك, بۇگىنگى تاڭدا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتتەرىن بىتىرگەن تۇلەكتەر ءوز ماماندىعىمەن جۇمىس ىستەي الماي, جۇمىسسىزدىقتىڭ قۇربانى بولۋدا دەيسىز عوي.
– ءيا, بۇل جاعداي الەمدىك دەڭگەيدە تانىمال بولعان ەلىمىزدىڭ الدىڭعى قاتارداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىنە دە قاتىسى بار. ماسەلەن, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتى ستۋدەنتتەرىنىڭ 30-40 پايىزى «التىن بەلگى» يەگەرلەرى. ولار ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى ايماقتارىنان كەلگەن ءوز مەكتەبىنىڭ «جۇزدەن جۇيرىك, مىڭنان تۇلپارلارى». ءدال وسىنداي جاستار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قاتارىن تولتىرسا, بولاشاقتان ۇلكەن ءۇمىت كۇتۋگە بولار ەدى. بۇل ماسەلەنى جوعارى وقۋ ورىندارى دەربەس شەشە المايتىندىعى انىق. مۇندا ءتيىستى ۋاكىلەتتى ورگاندار ورتاق ءمۇددەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, ءوزارا كەلىسىمگە كەلۋى قاجەت. مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى تەرەڭىرەك زەرتتەپ قارايتىن بولساق, جاس مامانداردى جۇمىسپەن قامتۋ اسا وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى دەيمىز. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىن اتتەستاتتاۋدىڭ ءناتيجەسىندە قاتارداعى وفيتسەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن تەكسەرۋمەن قاتار جاس زاڭگەرلەردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى دە شەشىلەدى دەگەن ۇمىتتەمىز.
– اتتەستاتتاۋ كەزىندە تەست سۇراقتارىنان تالاي قىزمەتكەر سۇرىنەتىن شىعار؟ مۇندا, سونىمەن قاتار, تاعى قانداي تىڭ امالدار قولدانعان ءجون؟
– تەكسەرۋگە تۇسەتىن قىزمەتشىلەردىڭ ايتۋىنشا, قولدانىستاعى زاڭنامانى بىلۋگە قاتىستى تەست سۇراقتارى وتە كۇردەلى, ءتۇرلى ىشكى ءتارتىپ, ەرەجەلەر, نۇسقاۋلىقتار جانە وزگە دە لاۋازىمدىق قىزمەتىنە قاتىسى جوق سۇراقتار كوپ كەزدەسەدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى دا قىزمەتى مەن مىندەتىنە بايلانىستى ءتۇرلى سالالى بولىپ كەلەدى. مىسالى, پروكۋرور مەن جەدەل ءىزدەستىرۋ قىزمەتىنىڭ قىزمەتكەرىنىڭ نەمەسە قارجى پوليتسياسىنىڭ قىزمەتكەرى مەن ۋچاسكەلىك ينسپەكتوردىڭ فۋنكتسيونالدىق مىندەتتەرى ۇقسامايدى. ياعني, ءار ۆەدومستۆونىڭ اتقاراتىن قىزمەتى مەن قارايتىن ىستەرىندە ايىرماشىلىق بار. سوندىقتان دا, اتتەستاتتاۋعا جاتاتىن قىزمەتشىلەردىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىن, ءوز قىزمەتىنە بايلانىستى زاڭنامانى يگەرگەندىگىن تەكسەرۋدە مامانداندىرىلعان سۇراقتار قويۋدى باسشىلىققا الۋ قاجەت. مۇنى تەزدەتپەسە, بۇل جاعداي ونسىز دا سىبايلاس جەمقورلىق پەن كوماندالىق جۇيەدەن قۇتىلا الماي جاتقان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جاعدايىن ودان ءارى كۇردەلەندىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. سوندىقتان قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندەگى جاعدايدى ەسكەرە وتىرا, اتتەستاتتاۋ بارىسىندا قولدانىلاتىن سىناق سۇراقتارى مەن وزگە دە بىلىكتىلىكتى باعالاۋ كريتەريلەرىن قايتا ساراپتامادان وتكىزۋ قاجەت. اتتەستاتتاۋدىڭ باعالاۋ كريتەريلەرىنىڭ تەكسەرۋگە جاتاتىن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ دەڭگەيىنە ءسايكەستىگىن انىقتاۋدى ماڭىزدى قاعيدا رەتىندە باسشىلىققا الۋ قاجەت.
– ولاي بولماعان جاعدايدا, اتتەستاتتاۋ اقىرى وسى ۋاقىتقا دەيىن جۇمىس ىستەپ كەلگەن جۇيە بويىنشا قالا بەرەدى دەيسىز عوي.
– بۇگىنگى تاڭداعى بىرقاتار پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى اتتەستاتتاۋدان ءوتۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە جوعارى تۇرعان «اعالارعا» ءبىر اۋىز ۇسىنىس ايتۋ ارقىلى شەشۋ قاجەتتىگىنە تولىعىمەن سەنەدى جانە اتتەستاتتاۋدان ءوتۋدىڭ وزگە جولىن بىلمەيدى. ەگەر ءبىز «جوق ولاي ەمەس» دەسەك, وندا ءبىز ءوزىمىزدى جانە حالىقتى دا الداعانىمىز بولادى. سەبەبى, بارلىعىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا جۇمىس ىستەيتىن تۋىس, دوس, كورشى, تانىستارىمىز بار. جانە ول جۇيە تۋرالى ابدەن جاقسى قۇلاعدار بولعانبىز. سوندىقتان ءوزىمىزدى الداپ قايتەمىز.
وسى اتتەستاتتاۋدى دا وسى ۋاقىتقا دەيىنگى تانىس امالدىڭ ءبىر ءتۇرى دەپ قارايتىندار دا از ەمەس. سەبەبى, اتتەستاتتاۋدىڭ جۇرگىزىلۋ تەتىگى سول بۇرىنعىداي اكىمشىلىك سيپاتقا يە. ەگەر دەپارتامەنتتەر مەن باسقارمالاردىڭ باسشىلارى قول استىنداعى قىزمەتشىلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن وزدەرى انىقتايتىن بولسا, وندا ءبىز ەسكى جۇيەدەن الىسقا كەتپەگەنىمىز. قانشا جەردەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى قاتىسقانىمەن, وڭدى ناتيجە شىعۋى ەكىتالاي. سوندىقتان, ءبىر ۆەدومستۆونىڭ قىزمەتشىلەرىن اتتەستاتتاۋدا وزگە ۆەدومستۆونىڭ وكىلدەرى توراعالىق ەتۋى قاجەت. توراعالىق ەتۋشى لاۋازىمى بويىنشا تاۋەلسىز جانە دەربەس شەشىم قابىلداي الاتىنداي تۇلعا بولۋى ءتيىس.
– مۇندا بىزگە ۋ. چەرچيلل ايتىپ كەتكەن «قوعامدا ءتۇرلى جالعان كوزقاراستار ءجۇر, ەڭ سۇمدىعى سولاردىڭ جارتىسى اقيقات بولۋىندا» دەگەن سوزدەردى ەسىمىزگە ءتۇسىرۋىمىز كەرەك سەكىلدى عوي.
– زاڭ عىلىمىندا وسى جاعدايعا قاتىستى ورىستىڭ اتاقتى زاڭگەرى ا.ف. كوني: «بيلىك ورگاندارى زاڭداردى ءوزدەرى قۇرمەتتەمەي, وزگەلەردەن قۇرمەتتەۋدى تالاپ ەتۋگە قۇقىعى جوق» دەگەن ەكەن. ياعني, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى تۇلعالار مەملەكەتتىڭ اتىنان قۇقىق قولدانۋ وكىلەتتىگىنە يە بولا تۇرىپ, وزدەرى سول قۇقىقتىق نورمالاردى بۇزاتىن بولسا, وندا ولاردىڭ ونى ورىنداۋ مەن ساقتاۋدى حالىقتان تالاپ ەتۋگە مورالدىق تۇرعىدان قاقى جوق. بۇل جاعداي زاڭدىلىقتىڭ قامتاماسىز ەتىلۋىنە تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىرعان, قۇقىقتىق جانە دەموكراتيالىق مەملەكەتكە ءتان ەمەس جاعىمسىز قۇبىلىس.
اتتەستاتتاۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى جارلىق ارقىلى بەكىتكەنىنەن بايقاۋعا بولادى. جانە ول نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق تۇرعىدان جوعارى كۇشكە يە. بىراق اتالمىش ەرەجەنىڭ نورمالارى ءىس-شارانىڭ وتكىزىلۋىندە تىزگىندى سول قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارىنا بەرىپ قويۋى, اتتەستاتتاۋدا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ورىن الماۋىنا كەپىلدىك بەرمەيدى. ارينە, جالپى العاندا, بۇل ءىس-شارا ىزگى نيەتتەردى كوزدەيدى, ياعني قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىن بىلىكتىلىگى جاعىنان سىناقتان وتكىزىپ, ءبىرشاما جاڭارتۋ. بىراق بۇل ءىس-شارانىڭ نورماتيۆتىك بازاسى ونىڭ ويداعىداي وتكىزىلۋىنە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە مۇمكىندىك تۋعىزباي وتىرعانداي كورىنەدى. سەبەبى, وسى ماسەلەگە قاتىستى زاڭ عىلىمىندا «ءوزىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ تەتىگى كورسەتىلمەگەن قۇقىقتىق نورما ءولى نورماعا اينالادى» دەيدى.
ەگەر ءبىز, ياعني ازاماتتىق قوعام مۇشەلەرى بەلسەندىلىك ءبىلدىرىپ, بۇل ءىس-شارانىڭ مەملەكەت پەن قوعام ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن دۇرىس تۇسىنسەك شىنايى جاعدايدى كورۋگە مۇمكىندىك تۋادى. ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ اراسىندا ءوز لاۋازىمىنا ساي ەمەس ادامداردىڭ جۇمىس ىستەپ جۇرگەندىگى بارشاعا ءمالىم جانە وعان كوز جۇمىپ, تەرىس قاراۋعا بولمايدى. جاعدايعا شىنايى باعا بەرۋ, اقتى اق, قارانى قارا دەپ ايتۋ ەلى مەن وتانىنا جانى اشيتىن ءاربىر ازاماتتىڭ پارىزى.
– سالماقتى دا ساليقالى اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».