سەمەي سىناق پوليگونىنداعى راديوەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ءوزارا ارىپتەستىك جۇمىستاردى ارتتىرۋ قازاقستان مەن جاپونيا اراسىنداعى ماڭىزدى مەملەكەتتىك ماسەلە بولىپ وتىر.
كۋرچاتوۆتاعى ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتىڭ باس ديرەكتورى, عالىم ەرلان باتىربەكوۆ كۇن شىعىس ەلىنە ساپارى كەزىندە «JAEA», ياعني جاپونيانىڭ اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى اگەنتتىگىنىڭ پرەزيدەنتى Toshio Kodama مىرزامەن كەلىسسوزدەر وتكىزدى. كەزدەسۋ بارىسىندا ەرلان عادىلەت ۇلى مەن Toshio Kodama «EAGLE» جوباسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلعان شاپشاڭ نەيتروندارداعى رەاكتورلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتارىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن جانە ىلگەرىلەۋىن اتاپ ءوتتى.
- «EAGLE» بىرەگەي جوبا,-دەدى ەرلان باتىربەكوۆ,-الەمدە العاش رەت رەاكتورلىق جاعدايلاردا ماتەريالدارىن بالقىتۋ ارقىلى تاجىريبە جۇرگىزدىك. بۇلاردىڭ بارلىعى دا قازاقستان اتوم-دى سوعىس قۇرالى رەتىندە ەمەس, بەيبىت باعىتتا ناسيحاتتايتىندىعىن جانە دامىتاتىندىعىن كورسەتەدى.
«EAGLE» اتاۋىنا يە بولعان جوبا جونىندە العاشقى كەلىسىمشارت 1995 جىلى جەلتوقساندا جاسالدى. بۇل شاپشاڭ نەيتروندارداعى اۆاريالىق رەاكتوردىڭ بالقىتىلعان وتىنىن بەلسەندى ايماقتان رەاكتور كورپۋسىنىڭ ىشىندەگى قاۋىپسىز جەرگە اۋىستىرۋ قاجەتتىگى تۋرالى تۇجىرىمدامانى تاجىريبە ارقىلى راستاۋعا باعىتتالدى.
2015 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ جوبانىڭ ءۇشىنشى ساتىسى «EAGLE-3» ىسكە اسىرىلۋدا, مۇنداعى جۇمىستار وتىننىڭ شاپشاڭ نەيتروندارداعى رەاكتورىنىڭ جۇمىسىنا ارنالعان. قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن كۋرچاتوۆتاعى «يگر» رەاكتورلىق كەشەنىندە «EAGLE» حالىقارالىق جوباسى بويىنشا اۋقىمدى رەاكتورىشىلىك ونشاقتى ەكسپەريمەنت ويداعىداي ءوتتى. رەاكتوردان تىس «EAGLE» ستەندىندە دە 52 سىناق-تاجىريبە جۇرگىزىلدى. وسىلايشا حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلعان بىرەگەي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا «JAEA» پرەزيدەنتى Toshio Kodama مىرزا جاپونيا مينيسترلەر كابينەتىنىڭ شاپشاڭ رەاكتورلار سالاسىندا جاڭا ساياسات قابىلداعانى تۋرالى حابارلادى. Kodama مىرزا JAEA اگەنتتىگىنىڭ الداعى ۋاقىتتا دا جاپونياداعى اتوم ەنەرگياسىنىڭ اتالعان باعىتى بويىنشا, ونىڭ ىشىندە وسى سالاداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ءۇشىن جاۋاپتى نەگىزگى ۇيىم بولىپ قالا بەرەتىنىن اتاپ ايتتى.
«JAEA» ۇيىمى شاپشاڭ نەيتروندارداعى رەاكتورلار تەحنولوگيالارىنىڭ دامۋ ستراتەگياسى بويىنشا جول كارتاسىن ازىرلەۋدە ەكەن. سەبەبى بولاشاقتا الەمدەگى اەس-تەر قاۋىپسىز بولۋ ءۇشىن جانە ولاردا اپاتتى جاعداي ورىن الماس ءۇشىن «JAEA» مەن كۋرچاتوۆتاعى قر ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق ءوزارا ۇزاق جىلدار بويى بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋلەرى اسا قاجەت. سەمەي سىناق پوليگونىنداعى جارىلىستاردىڭ زارداپتارىن جويۋدا دا ەكى مەكەمەنىڭ حالىقارالىق ءوزارا ارىپتەستىگىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى دە ايرىقشا بولماق.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا,
«ەgemen Qazaqstan»