وسى اپتانىڭ اياعىندا, ياعني 31 ناۋرىز كۇنى تۇركيادا سايلاۋ وتەدى. سايلاۋ بولعاندا پارلامەنت نەمەسە پرەزيدەنت سايلاۋى ەمەس, جەرگىلىكتى سايلاۋ بولماق. 1840 جىلدان بەرى ءوتىپ كەلە جاتقان وسىناۋ سايلاۋ تۇركيادا ساياسي رەفورما جاسالىپ, پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە كوشكەننەن بەرى العاش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. دەرەكتەرگە قاراعاندا ەلدە 57 ملن 93 مىڭ 985 داۋىس بەرۋشى تىركەلگەن. ال سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندەگى ساندىقتار سانى 194 مىڭ 715 ەكەن.
ادەتتە, تۇركياداعى سايلاۋلاردا پارتيالاردىڭ ءوزارا باسەكەسى جوعارى دەڭگەيدە وتەتىنى بار. دەگەنمەن, ازاماتتاردىڭ ءوزىن-ءوزى ۇسىنۋ قۇقى دا ساقتالعان. بەس جىل سايىن وتەتىن جەرگىلىكتى سايلاۋلاردا قالا مەرلەرى, رەسپۋبليكالىق ستاتۋسى بار قالالاردىڭ اكىمدەرى, قالالىق كەڭەستەر مۇشەلەرى, ايماقتىق كەڭەس مۇشەلەرى, اۋىل اكىمدەرى, اقساقالدار كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى سايلانادى. تۇركيادا جەرگىلىكتى سايلاۋ بۇدان بۇرىن 2014 جىلى 30 ناۋرىزدا وتكەن-ءدى. بىراق, ول كەزدە ەلدەگى ساياسي جۇيە دە وزگەشە ەدى. كەيىن, 2017 جىلى وتكەن جالپىحالىقتىڭ رەفەرەندۋم ناتيجەسىندە پارلامەنتتىڭ ىقپالى السىرەپ, پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جۇيەسى ورنادى. دەمەك, وسى جولعى سايلاۋدىڭ ناتيجەسى ەلدەگى باسقارۋ جۇيەسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردىڭ بولاشاعىنىڭ قالاي بولارىن انىقتاۋى ءتيىس. ويتكەنى, وپپوزيتسيالىق بلوك سايلاۋشىلاردىڭ كوپ بولىگىنىڭ قولداۋىنا يە بولعان جاعدايدا ەلدە ورنىعا باستاعان پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ قايتادان تالقىعا ءتۇسىپ, ءتۇپتىڭ-تۇبىندە ونى وزگەرتۋ ماسەلەسى كوتەرىلۋى مۇمكىن. سوندىقتان, 31 ناۋرىزداعى جەرگىلىكتى سايلاۋ تۇركياداعى ساياسي كۇشتەر ءۇشىن شەشۋشى كەزەڭدەردىڭ ءبىرى بولعالى تۇر.
ءاۋ باستا وسى جولعى سايلاۋعا پرەزيدەنت رەجەپ تايىپ ەردوعان باسقاراتىن ادىلەت جانە دامۋ پارتياسى, رەسپۋبليكاشىل-حالىقتىق پارتيا, ۇلتشىل-حالىقتىق پارتيا, «جاقسى پارتيا» نەمەسە IYI Parti, وتان پارتياسى باستاعان 13 پارتيا قاتىساتىنى ايتىلعان. بىراق, ساياسي سالماعى بار پارتيالاردىڭ ىشىنەن «ەركىن ماقسات» پارتياسى سايلاۋعا قاتىسۋدان باس تارتتى دا, قازىر 12 پارتيا سايلاۋ ناۋقانىنا ارالاسقان جايى بار. دەگەنمەن, سايلاۋعا قاتىسپايتىن پارتيا بىرەۋ عانا ەمەس. بىرنەشە پارتيا سايلاۋدان تىس قالىپتى. ولار ءتۇرلى كواليتسيالاردى قولداۋعا بەل بۋىپ وتىر. بۇگىندە 31 ناۋرىزداعى سايلاۋعا بايلانىستى تۇركيادا ەكى ءىرى ساياسي كواليتسيا ارەكەت جاساپ جاتىر. ءبىرىنشىسى, «حالىقتىق اليانس» دەپ اتالسا, ەكىنشى «ۇلتتىق اليانس» دەگەن اتاۋعا يە بولعان. العاشقى كواليتسياعا بيلىك اسىنداعى ادىلەت جانە دامۋ پارتياسى مەن ۇلتشىل-حالىقتىق پارتياسى بىرىكسە, ەكىنشى وداق رەسپۋبليكاشىل حالىقتىق پارتيا مەن IYI Parti-دەن قۇرالىپ وتىر. نەگىزى باسەكە دە وسى اليانستاردىڭ اراسىندا وتەدى دەگەن بولجام بار. دەگەنمەن, سايلاۋعا قاتىسىپ جاتقان وزگە پارتيالارعا دا قولداۋ كورسەتۋشىلەر بار. اتاپ ايتقاندا, «ازاتتىق قوزعالىسى» ۇيىمى, دەموكراتيالىق ايماقتار پارتياسى, رەۆوليۋتسيالىق كۇرد ۇيىمى, كۇردىستان كوممۋنيست پارتياسى ء تارىزدى ءبىراز ۇيىمدار حالىقتاردىڭ دەموكراتيالىق پارتياسىن قولداۋعا بەكىنىپتى. ال ماوشىلار, اتاپ ايتقاندا تۋنجەليدەگى سوتسياليست ماجىلىستەر فەدەراتسياسى تۇركيانىڭ كوممۋنيستىك پارتياسىن جاقتاماق.
بۇرىن تۇركيادا سايلاۋ كەزىندە پارتيالاردىڭ وداق قۇرۋىنا رۇقسات بەرىلمەيتىن. قازىر ول تىيىم جوق. سوندىقتان, پارتيالار اليانستارعا بىرىگىپ جاتىر. بۇل وداقتاستىقتىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلىگى– اليانس قۇرعان ساياسي كۇشتەر ءوزارا كەلىسكەن سايلاۋ وكرۋگتەرىندە ءبىر-ءبىرىنىڭ كانديداتتارىن قولداۋى كەرەك. ياعني, بەلگىلى ءبىر ايماقتا وداقتاس پارتيالار ورتاق كانديدات ۇسىندى. ءبىر جاعىنان بۇل پارتيالار اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىققا دا ۇقساپ تۇرعان جايى بار. سايلاۋدا وداقتاس بولعانىمەن بۇل پارتيالار ساياسي قىزمەتتەرى كەزىندە ءبىر-بىرىمەن كەلىسپەي قالۋى دا مۇمكىن. ويتكەنى, بيلىككە ۇنەمى وپپوزيتسيادا جۇرەتىن ساياسي كۇشتەر بار. ولار ءۇشىن وپپوزيتسيالىق ۇستانىم ءپرينتسيپتى ماسەلەگە دە اينالعان. بىراق, بيىلعى سايلاۋ قارساڭىندا بيلىكتەگى ادىلەت جانە دامۋ پارتياسىن مەن ۇلتشىل-حالىقتىق پارتيانىڭ وداقتاستى. ۇزاق جىلدار بويى بيلىكتەگى پارتياعا وپپوزيتسيا بولىپ كەلگەن ۇلتشىلداردىڭ مۇنداي قادامعا بارۋى تاڭ قالدىرعان. بىرقاتار ساراپشىلار ۇلتشىلداردا الپارسلان تۇركەش ءتارىزدى ناعىز ليدەر جوق دەپ باعالايدى. سوندىقتان, پارتيانىڭ قازىرگى توراعاسى بيلىكتەگى پارتيامەن ىمىرالاسسا كەرەك. ىمىرا دەمەكشى, ەكىنشى كواليتسيانىڭ قۇرامىنداعى IYI Parti وسى ۇلتشىلداردان ءبولىنىپ شىققان-دى. 2015 جىلعى سايلاۋدا ۇلتشىلدار ساتسىزدىككە ۇشىراعان سوڭ پارتيا قۇرامىنداعى بىرقاتار قايراتكەرلەر ۇلتشىل-حالىقتىق پارتيادان ءبولىنىپ, وسى «جاقسى پارتيانى» قۇرعان ەدى. 2017 جىلى قۇرىلعان پارتيا رەسپۋبليكاشىل-حالىقتىق پارتيامەن وداقتاسقان. ءسويتىپ, ساياسي كۇشتەردىڭ اراسالماعى تىم قاتتى وزگەرە قويعان جوق.
جالپى, تۇركياداعى جەرگىلىكتى سايلاۋدىڭ ناتيجەلەرىن الدىن الا بولجاۋ قيىنعا سوعىپ تۇر. ويتكەنى, بيلىك باسىنداعى ادىلەت جانە دامۋ پارتياسى باستاعان كواليتسيانىڭ قارسىلاستارى دا وڭاي بولماي تۇر. ءتىپتى, كەيبىر قالالاردا ولار بيلىك تىزگىنىن قارسىلاستارىنا بەرىپ قويۋى دا عاجاپ ەمەس. ماسەلەن, KOMSAR زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا وسى جولعى سايلاۋدا انكارا مەن انتاليادا جاعداي وزگەرۋى مۇمكىن ەكەن. ساۋالناما قورىتىندىسىنا سەنسەك انكارالىقتاردىڭ 51,88 پايىزى, انتاليا تۇرعىندارىنىڭ 51.07 پايىزى «ۇلتتىق اليانس» كانديداتىنا داۋىس بەرۋى مۇمكىن. بۇل دەگەنىڭىز وسى قالالارداعى بيلىكتىڭ مەملەكەت باسقارىپ وتىرعان پارتيانىڭ قولىنان شىعىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەندىگىن بايقاتادى. ال ىستامبۇلدا «حالىقتىق اليانس» ۇسىنعان كانديدات بينالى يىلدىرىمدى جاقتايتىندار 50,24 پايىزدى قۇراعان. ياعني, بيلىك پارتياسى تۇركيانىڭ ەڭ ۇلكەن قالاسىنداعى ىقپالىن ساقتاپ قالادى دەگەن ءسوز. الايدا, سوتسيولوگيالىق زەرتتەۋلەر مەن سايلاۋ ناتيجەسى كەيدە سايكەس كەلمەي جاتاتىنى بار. سوندىقتان, سايلاۋ وتپەي تۇرىپ قانداي دا ءبىر بولجام جاساۋ قيىن.