جۇما, 30 قاراشا 2012 6:50
پرەزيدەنت مۋرسي رايىنان قايتتى
ەگيپەتتە تاعى دا تولقۋلار بولىپ جاتىر. بۇرىن الاڭعا شىققان جۇرت مۇباراكتان قالعان مۇرانى ءبىرجولا تازارتايىق دەسە, ەندى جاڭا پرەزيدەنت موحاممەد مۋرسيگە قارسىلىعىن ءبىلدىرىپ وتىر.
سوڭعى كەزدە ەگيپەت, ونىڭ پرەزيدەنتى موحاممەد مۋرسي ۇلكەن ساياسي وقيعالارعا بايلانىستى اۋىزعا كوبىرەك الىنىپ ءجۇر. ەڭ الدىمەن ءمۋرسيدىڭ پالەستينانىڭ گازا سەكتورى مەن يزرايل اراسىنداعى قاقتىعىستى رەتتەۋگە بايلانىستى بەلسەندىلىك كورسەتىپ, بىتىمگەر قايراتكەر رەتىندە كوزگە تۇسكەنى بەلگىلى. ونى الەم جۇرتشىلىعى جوعارى باعالادى دەسەك ءجون.
جۇما, 30 قاراشا 2012 6:50
پرەزيدەنت مۋرسي رايىنان قايتتى
ەگيپەتتە تاعى دا تولقۋلار بولىپ جاتىر. بۇرىن الاڭعا شىققان جۇرت مۇباراكتان قالعان مۇرانى ءبىرجولا تازارتايىق دەسە, ەندى جاڭا پرەزيدەنت موحاممەد مۋرسيگە قارسىلىعىن ءبىلدىرىپ وتىر.
سوڭعى كەزدە ەگيپەت, ونىڭ پرەزيدەنتى موحاممەد مۋرسي ۇلكەن ساياسي وقيعالارعا بايلانىستى اۋىزعا كوبىرەك الىنىپ ءجۇر. ەڭ الدىمەن ءمۋرسيدىڭ پالەستينانىڭ گازا سەكتورى مەن يزرايل اراسىنداعى قاقتىعىستى رەتتەۋگە بايلانىستى بەلسەندىلىك كورسەتىپ, بىتىمگەر قايراتكەر رەتىندە كوزگە تۇسكەنى بەلگىلى. ونى الەم جۇرتشىلىعى جوعارى باعالادى دەسەك ءجون.
الدە سونىڭ اسەرى مە, پرەزيدەنت مۋرسي ءوزىنىڭ ىشكى ساياساتىندا دا بەلسەندى ارەكەتكە بارىپ, وپپوزيتسيا تاراپىنان قاتتى سىنعا ۇشىرادى. ءتىپتى وعان مەملەكەتتىك ءتوڭكەرىس جاساۋ نيەتى بارلىعى جونىندە ايىپ تاعىلىپ, وپپوزيتسيا حالىقتى قارسىلىق ارەكەتتەرگە شاقىردى. حالىقتىڭ اتاقتى تاحرير الاڭىنا شىعىپ, پوليتسياعا قارسىلىق كورسەتۋى سودان باستالعان.
ءمۋرسيدىڭ بەلسەندىلىگى دەگەندە, ول ەلدىڭ كونستيتۋتسيالىق دەكلاراتسياسىنا ءبىراز وزگەرىستەر ەنگىزىپ, پرەزيدەنتتىڭ «رەۆوليۋتسيانى قورعاۋ جولىنداعى» وكىلەتتىگىن ايتارلىقتاي كوتەردى. بۇل وزگەرىسكە بايلانىستى سوت ورىندارىن ءبىراز قۇقىنان ايىردى. سونداي-اق, مۋرسي قول قويعان كەز كەلگەن زاڭدار مەن جارلىقتارعا شاعىم جاسالمايدى, ونى توقتاتۋعا بولمايدى. باس پروكۋروردى تاعايىنداۋ دا ەندى پرەزيدەنتتىڭ قۇزىرىندا. ءتىپتى ونى مۋرسي جۇزەگە اسىرىپ تا تاستادى – بۇرىنعى باس پروكۋرور ابدىلماعيد ماحمۇدتى ورنىنان الىپ, تالعات يبراگيمدى تاعايىندادى.
وپپوزيتسيا وكىلدەرى بۇعان ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى شىقتى. وپپوزيتسيا دەگەندە, تەك بۇل جەردە عانا ەمەس, دۇنيە جۇزىنە بەلگىلى قايراتكەرلەر – ماگاتە-ءنىڭ بۇرىنعى باس ديرەكتورى, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى مۇحاممەد ءال-بارادەي مەن اراب مەملەكەتتەرى ليگاسىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى ءامىر مۇسا بىرىككەن ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىن وتكىزىپ, ءمۋرسيدىڭ «ەلدەگى بيلىكتىڭ ءۇش تارماعىن دا ءوزى يەلەنگىسى» كەلگەنىن ايىپتادى. ساراپشىلار, جۋرناليستەر مۋرسي بيلىگىن ابسوليۋتتىك مونارحياعا تەڭەپ, ونى جاڭا فاراون دەپ تە اتادى. حالىق كوشەگە شىقتى.
جاعداي قيىن باعىت الىپ بارا جاتقاندىقتان, جوعارعى سوت كەڭەسى پرەزيدەنتكە كەلىسىم جولىن ۇسىندى. پرەزيدەنتتىڭ سوڭعى جارلىقتارىن توقتاتپاعانمەن, ونىڭ قولدانىسىن شەكتەۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ءسىرا, ءوزىنىڭ اسىعىس قادامدارىن اڭعارسا كەرەك, پرەزيدەنت مۋرسي دە بۇل ۇسىنىستى قابىل الدى. سونىمەن بىرگە, پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن كەڭەيتەتىن جارلىقتىڭ تەك ۋاقىتشا ەكەنىن ايتتى.
كەيدە قايراتكەرلەردىڭ ءوزىنىڭ اسىعىس ارەكەتتەرىنىڭ جونسىزدىگىن مويىنداپ, دەر كەزىندە مامىلە جولىنا ءتۇسۋى دە بىلگەندىك-اۋ دەرسىڭ. ايتقانىنان قايتپايمىن دەپ, قاسارىسا بەرسە, ونىڭ اياعى شيەلەنىسكە اپارىپ سوقتىرارى بەلگىلى. ايتالىق, سيرياداعى جاعداي بۇعان ايقىن مىسال. ارانداتۋشىلاردىڭ جەتەگىندە كەتكەن باشار اساد العاشقى كەزەڭدە وپپوزيتسيانىڭ ۇكىمەتتى ورنىنان الۋ, پارلامەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ, توتەنشە جاعدايدى توقتاتۋ جونىندەگى تالاپتارىن ورىنداماي, قاسارىستى. ال كەيىن جاعداي شيەلەنىسىپ كەتكەن سوڭ, ونى ورىنداعانمەن, ناتيجە شىقپادى. ال پرەزيدەنت ءمۋرسيدىڭ قارسىلاستارىمەن مامىلەگە بارۋى قۇپتارلىق-اق. مۇنى حالىقارالىق ساراپشىلار, ساياساتشىلار دا ايتىپ وتىر. اقش پرەزيدەنتى باراك وباما دا مىسىر حالقىنا ۇندەۋىندە ەلدىڭ كونستيتۋتسيالىق تەكەتىرەسىن ءبىتىم جولىمەن شەشەتىنىنە سەنىم ءبىلدىرىپ, ءمۋرسيدىڭ قادامىن قولدايتىنىن اڭعارتتى.
ءبارىبىر ەگيپەتتەگى جاعداي كۇردەلى كۇيىندە قالىپ وتىر. قارسىلىق ارەكەتتەر تولاستار ەمەس. ءبىر جۇيەدەن ەكىنشى جۇيەگە كوشۋ قاشان دا قيىن. زايىرلى مەملەكەتتىڭ ۇستانىمىندا قالىپتاسقان ءتارتىپتەن ءدىني فاناتيزمگە اۋىسۋ وڭاي سوقپايدى. پرەزيدەنت مۋرسي سول قيىندىققا تاپ كەلىپ وتىر.
كاتالونيا يسپانيادان بولىنە مە؟
بۇل اڭگىمە كوپتەن بەرى ايتىلىپ كەلەدى. سوعان وراي حالىقتىڭ اراسىندا تولقۋ دا بار. ءدال بۇگىن بۇكىل يسپانيا مەملەكەتى دە, كاتالونيا ايماعى دا ايرىقشا كەزەڭدى باستان كەشىپ وتىر. كاتالونيادا پارلامەنتتىك سايلاۋ ءوتتى.
جاڭا پارلامەنت باسىم داۋىسپەن ايماقتىڭ ءبولىنۋى جونىندە رەفەرەندۋم وتكىزۋگە بايلانىستى شەشىم قابىلداسا, وعان ورتالىق ۇكىمەت قۇلاق اسۋى مۇمكىن. بىراق يسپانيا كونستيتۋتسياسىنا وراي ايماقتىڭ مارتەبەسىنە بايلانىستى رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندە شەشىم قابىلداۋ قۇقى تەك ورتالىق ۇكىمەت پەن كونگرەسكە بەرىلگەن. سوندىقتان ءبولىنۋ جونىندە رەفەرەندۋم وتكىزۋدىڭ اۋىلى الىستاۋ سياقتى. بۇدان بۇرىنىراق باسك ايماعى رەفەرەندۋم وتكىزبەك بولعاندا, ورتالىق ۇكىمەت وعان رۇقسات بەرمەگەن.
بىراق كاتالونيالىق سەپاراتيستەردىڭ جوسپارى باسقا. ەگەر ايماقتىق پارلامەنت بىراۋىزدىق تانىتار بولسا, ورتالىق ۇكىمەت ولارمەن ساناسۋعا ءتيىس, دەيدى. بۇل پىكىردىڭ دە قيسىنى بار. كاتالونيا ايماعىنىڭ, ونىڭ استاناسى بارسەلونانىڭ ەل ومىرىندە ورنى ەرەكشە. ەلدىڭ ونەركاسىبى سوندا شوعىرلانعان. بۇل ايماق بۇكىل ەل ءىجو كولەمىنىڭ 20 پايىزىن وندىرەدى, بۇل دەگەنىڭىز 200 ميلليارد ەۋرو. بيۋدجەتكە قوسار ۇلەسى دە ۇلكەن. بىراق ودان الارى از.
كاتالوندار مۇنى ادىلەتسىزدىك سانايدى. بەرگەنىمىزگە قاراي, الۋىمىز كەرەك, باسقالاردى اسىرامايمىز, دەيدى. سىرتتاي قاراعاندا, ءۋاجدى سياقتى. بىراق كەز كەلگەن ەلدىڭ ءبىر ايماعى وسىلاي بولادى. ول ونىڭ ورنالاسۋىنا, تابيعي جاعدايىنا دا بايلانىستى. ايتالىق, ءشولدى ايماق پەن تەڭىز جاعالاۋىنداعى شالعىندى ءوڭىردى سالىستىرۋعا كەلمەيدى. سودان دا مۇنداي تالاپتى نەگىزدى دەي المايسىڭ. بۇل ايماقتىڭ يسپانياعا قوسىلعانىنا 300 جىلداي وتسە دە, ونىڭ تۇرعىندارى وزدەرىن يسپاندىقتار دەمەيدى, ءتىپتى مادەنيەتىن دە باسقا سانايدى. ارينە, يسپانيانىڭ مۇنداي دامىعان باي ولكەدەن ايرىلعىسى جوق.
ەندى پارلامەنتتىك سايلاۋعا كەلسەك, وندا ءبولىنۋدى قولدايتىندار باسىم, بىراق قارسىلار دا بار. سودان دا رەفەرەندۋم جونىندە پارلامەنت ءبىراۋىزدى بولا الماسى انىق. نەگىزگى سەپاراتيستىك «كونۆەرگەنتسيا جانە كاتالونيا وداعى» پارتياسى 135 ورىندىق پارلامەنتتەن 50 ورىن الىپ وتىر. بۇرىن 62 ورنى بار ەدى. «كاتالونيانىڭ سولشىل رەسپۋبليكاشىلارى» بۇرىنعى 10 ورنىن 21-گە جەتكىزدى. سوتسياليستىك پارتيا (20 ورىن) مەن حالىق پارتياسى (19 ورىن) بولىنۋگە قارسى. قالعان ۇساقتاۋ پارتيالار باسشىلارى ءبولىنۋدى جاقتايدى.
كاتالونيا ايماعى ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى ارتۋرو ماس – باستى سەپاراتيست. ساياسي ەگەمەندىك بولماعان كۇندە, ايماقتىق ەكونوميكالىق ەگەمەندىگىن تالاپ ەتەدى. سالىقتىڭ قانشاسىن ورتالىققا بەرۋدى ءوزىمىز شەشۋىمىز كەرەك دەيدى. ال ورتالىق ۇكىمەتتىڭ باسشىسى ماريانو راحوي ولارعا ەكونوميكالىق ەركىندىك بەرۋدەن باس تارتىپ وتىر. ويتكەنى, بۇل ۇلتتىق مۇددەگە دە, كونستيتۋتسياعا دا قايشى.
كاتالونيا ماسەلەسىنە جۇرتتىڭ نازار اۋدارۋى – مۇنداي جاعداي كوپ ەلدە بار. ەۋروپانىڭ وزىندە شوتلانديا – ۇلىبريتانيادان, گرەنلانديا – دانيادان, فلاندريا – بەلگيادان, باسك ەلى وسى يسپانيادان, باسقالار دا ءوز مەملەكەتتەرىنەن بولىنگىسى كەلەدى. كاتالونيا بولىنسە, باسقالار دا ورە تۇرەگەلەتىنى انىق. بىراق بۇل كوپتەگەن ەلدىڭ جاعدايىن السىرەتەدى. سودان دا ەۋرووداق بۇعان قارسى.
اقيقاتتىق سەبەپتەرگە قاراعاندا, كاتالونيانىڭ ءبولىنىپ شىعۋى كۇماندىلەۋ. كەلىسىمگە كەلىپ, ورتالىق ۇكىمەت بۇل ايماقتىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرىپ, وعان بەلگىلى دارەجەدە كەڭەيتىلگەن اۆتونوميالىق قۇقىق بەرىپ جاتسا, ونىڭ قيسىنى بار.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».