جۇما, 11 مامىر 2012 7:43
بۇگىندە ەلىمىزدەگى ۋرولوگيا ماسەلەلەرى بويىنشا ەمدىك شارالارجاسايتىن, زەرتتەيتىن بىردەن بىر عىلىمي ورتالىق پروفيلاكتيكالىقمەديتسينا اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, مەديتسينا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بينەش جاربوسىنوۆتىڭ ەسىمىمەن اتالادى. وتاندىقمەديتسيناداعى ۋرولوگيا مەن اندرولوگيا سالاسىنىڭ قالىپتاسىپ, دامۋىنا زور ۇلەس قوسىپ, قازاقستان عىلىمىندا وزىندىك قولتاڭباقالدىرعان بينەش وراز ۇلى (1932-1996) كوزى تىرى بولسا 12 مامىرداسەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىعار ەدى.
جۇما, 11 مامىر 2012 7:43
بۇگىندە ەلىمىزدەگى ۋرولوگيا ماسەلەلەرى بويىنشا ەمدىك شارالارجاسايتىن, زەرتتەيتىن بىردەن بىر عىلىمي ورتالىق پروفيلاكتيكالىقمەديتسينا اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, مەديتسينا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بينەش جاربوسىنوۆتىڭ ەسىمىمەن اتالادى. وتاندىقمەديتسيناداعى ۋرولوگيا مەن اندرولوگيا سالاسىنىڭ قالىپتاسىپ, دامۋىنا زور ۇلەس قوسىپ, قازاقستان عىلىمىندا وزىندىك قولتاڭباقالدىرعان بينەش وراز ۇلى (1932-1996) كوزى تىرى بولسا 12 مامىرداسەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىعار ەدى. ەلىمىزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنەقاراستى ۋرولوگيا عىلىمي ورتالىعىنىڭ نەگىزىن قالاپ, ونىڭ تۇڭعىشديرەكتورى بولعان كورنەكتى عالىم, ۇلاعاتتى ۇستاز, ايتۋلى ازامات بينەشوراز ۇلى جايلى عالىمنىڭ سۇيىكتى شاكىرتتەرىنىڭ بىرى, ۋرولوگيا عىلىميورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, دۇنيەجۇزىلىك جانە ەۋروپالىق ۋرولوگتارقاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, مەديتسيناعىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مىرزاكارىم الشىنباەۆتىاڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– مىرزاكارىم كارىم ۇلى, بەينەشوراز ۇلى – بىلىم دە, تاجىريبە دەجيناقتاپ, ناعىز كەمەلىنە كەلگەنشاعى – 64 جاسىندا دۇنيەدەنوزىپتى. بيىل قايتىس بولعانىناون التى جىل تولماق. «ادام ولگەنكۇنى ەمەس, ۇمىتىلعان كۇنى ولەدى»دەگەن. بىر بايقاعانىمىز, ول كىسىارتىندا وزى باستاعان ىسىنجالعاستىراتىن لايىقتى شاكىرتتەرقالدىرعان ەكەن. سولاردىڭ بىرىوزىڭىزسىز. ەندەشە,وقىرماندارىمىزعا ۇستازىڭىزدىجاقىنىراق تانىستىراوتىرساڭىز…
– دۇرىس ايتاسىز, «ۇستازى مىقتىنىڭ – ۇستانىمى مىقتى», دەگەن عوي. مەن ايتار ەدىم, بينەش وراز ۇلىن ۇستازدان دا جاقىنىراق اكە رەتىندە جاقسى كورىپ, قامقورلىعىنا, مەيىرىمىنە سۋسىنداعان اداممىن.
بينەش جاربوسىنوۆ قازىرگى اتىراۋ قالاسىندا دۇنيەگە كەلەدى. 1955 جىلى الماتى مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىن بىتىرگەن جاس مامان ەڭبەك جولىن اتىراۋ قالاسىندا مۇنايشىلار اۋرۋحاناسىندا ۋرولوگ-دارىگەر قىزمەتىنەن باستاپ, 1959 جىلى اقتوبە مەديتسينا ينستيتۋتىندا جالپى جانە فاكۋلتەتتىك حيرۋرگيا كافەدراسىنىڭ اسسيستەنتى, 1962 جىلدان قازىرگى س. اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە اسپيرانت, ۋرولوگيا كافەدراسىنىڭ اسسيستەنتى, دوتسەنتى, مەڭگەرۋشىسى بولادى. 1990 جىلى بينەش جاربوسىنوۆ الماتى قالاسىنداعى ۋرولوگيا جانە شۇعىل نەفرولوگيا بازاسى اياسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى ۋرولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ نەگىزىن قالاپ, تۇڭعىش ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالدى. ودان كەيىنگى ۋاقىتتا ءبىلىمى مەن بارلىق كۇش-جىگەرىن ينستيتۋتتىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا جۇمساپ, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن وسى مەكەمەگە باسشىلىق جاسادى.
بينەش وراز ۇلى – ەڭبەكقورلىعىنىڭ, كاسىبي شەبەرلىگىنىڭ ارقاسىندا, ويلارىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە ۇلكەن ءومىر وتكەلىنەن وتكەن تۇلعا. ول عىلىم مەن قوعامدىق قىزمەتتى بىرگە الىپ ءجۇردى.
1996 جىلى پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى جانە ۆيتسە-پرەزيدەنتى بولىپ سايلانادى. ەۋروپا ۋرولوگتارى قاۋىمداستىعىنىڭ ءمۇشەسى, بۇكىلوداقتىق ۋرولوگتار عىلىمي قوعامىنىڭ باسقارما مۇشەسى, قازاقستان ۋرولوگتارى قاۋىمداستىعىنىڭ باسقارما توراعاسى, قر-نىڭ باس ۋرولوگى, «ۋرولوگيا جانە نەفرولوگيا», «دەنساۋلىق», «زدراۆووحرانەنيە كازاحستانا» جۋرنالدارى رەداكتسيا القاسىنىڭ مۇشەسى بولا ءجۇرىپ, اتالمىش سالانىڭ بىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە قول جەتكىزدى. سونداي-اق كەزىندە ونىڭ باستاماسى جانە ۇيىمداستىرۋىمەن ەكى رەت قازاقستان ۋرولوگتارىنىڭ كونگرەسى, ءتورت مارتە ۋرولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى بازاسىندا حالىقارالىق سيمپوزيۋم ءوتتى.
بينەش وراز ۇلى – ارتىندا كوپتەگەن ەڭبەك قالدىرعان عالىم. 250-دەن استام عىلىمي ەڭبەكتىڭ 15-ءسى مونوگرافيا بولسا, 18-ءى اۆتورلىق كۋالىككە يە. ول كىسىنىڭ رەداكتسيالاۋىمەن ۋرولوگتاردىڭ 5 عىلىمي ەڭبەكتەر جيناعى جارىق كوردى. ءاسىرەسە, رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنا ۋرولوگيالىق كومەك كورسەتۋدى جۇزەگە اسىرۋدا وراسان ەڭبەك ءسىڭىردى. مىنە, سول قاجىرلى دا, بەلسەندى ەڭبەگى باعالانىپ, «كسرو دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» بەلگىسىمەن, «پاراسات» وردەنىمەن, «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالىمەن ماراپاتتالىپ, «قر-نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن عىلىم قايراتكەرى» اتاعى بەرىلدى. بىرنەشە مارتە قر جوعارعى كەڭەسىنىڭ قۇرمەت گراموتالارىنا يە بولدى. 1996 جىلى ۇكىمەت قاۋلىسىمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ عزي ونىڭ نەگىزىن سالۋشى اكادەميك ب.و.جاربوسىنوۆتىڭ اتىمەن ۋرولوگيا عىلىمي ورتالىعى بولىپ قايتا قۇرىلدى.
– بينەش وراز ۇلىنان كەيىن عىلىمي ورتالىقتىڭ تىزگىنىن ۇستاعانىڭىزعادا ون التى جىلعا اياق باسىپتى. مەنىڭشە, وسى ۋاقىتتان باستاپپروفەسسور جاربوسىنوۆ باستاۋلارىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى باستالعانسياقتى…
– ۋرولوگيا عىلىمي ورتالىعىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – رەسپۋبليكادا ۋرولوگيا قىزمەتىن قالىپتاستىرۋ جانە ءۇيلەستىرۋ. ول ءۇشىن تۇرعىندارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ بارلىق كەزەڭدەردەگى دياگنوستيكاسى جانە ءاربىر ۋرولوگيالىق اۋرۋدى ەمدەۋدىڭ ستاندارتتارى قۇرىلعان. ال نەگىزگى مىندەتتەرى, بىرىنشىدەن, اتالمىش سالادا تۇرعىندارعا جوعارى مامانداندىرىلعان كومەك كورسەتۋ, ەكىنشىدەن, ۋرولوگيا جانە اندرولوگيا سالاسىندا عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, ءۇشىنشىدەن, قازاقستاندا ۋرولوگيالىق قىزمەتتى ۇيلەستىرۋ. بۇگىندە ايتارلىقتاي عىلىمي جانە كلينيكالىق الەۋەت شوعىرلانعان ورتالىقتا 6 مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مەن 22 عىلىم كانديداتى, 1 مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, 2 «التىن قانداۋىر» جەڭىمپازى, 1 قر پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ اتىنداعى, 11 جاربوسىنوۆ اتىنداعى اتاۋلى ستيپەنديا يەگەرلەرى ەڭبەك ەتەدى. 70 دارىگەردىڭ 20-سى, 108 مەيىربيكەنىڭ 22-ءسى جوعارى بىلىكتىلىك ساناتتا. ورتالىق قىزمەتكەرلەرى 86 ونەرتابىسقا الدىن الا پاتەنت پەن يننوۆاتسيالىق پاتەنت السا, 25 مونوگرافيا, 68 ءادىستەمەلىك نۇسقاۋلىق جانە 19 عىلىمي ەڭبەكتەر جيناعى جارىق كورىپ, جيىرما جىلدا 36 عىلىمي فورۋم وتكىزىپپىز. ونىڭ ىشىندە قازاقستان ۋرولوگتارىنىڭ I-V كونگرەسى (سەزد), ەۋروپالىق ۋرولوگيا مەكتەبىنىڭ كۋرستارى, تمد ەلدەرى جاس عالىم-دارىگەرلەرىنىڭ I-XI كونفەرەنتسيالارى تابىستى ءوتتى. سونداي-اق ۋرولوگيا ماماندىعى بويىنشا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس جۇمىس ىستەدى. ماسەلەن, 1993-2008 جىلدارى 92 كانديداتتىق, 25 دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعالدى.
ورتالىقتىڭ كلينيكالىق بازاسىندا ناۋقاستارعا ستاتسيونارلىق كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا 180 توسەك-ورىن قاراستىرىلعان.
– قازاقستانداعى ەر ادامداردىڭ رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىعىنىڭقاناعاتتانارلىق جاعدايدا ەمەستىگىنە الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن عىلىميورتالىق وسى كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋ ماقساتىندا جان-جاقتىقامتىلعان 2008-2011 جىلدارعا ارنالعان «ەرلەر جانە رەپرودۋكتيۆتىدەنساۋلىق» باعدارلاماسىن ازىرلەگەن ەدىڭىزدەر, سونىڭ ورىندالۋ بارىسىقالاي؟
– ورتالىقتىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداپ, ءۇش جىلدىق «ەرلەر جانە رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق» باعدارلاماسىن ازىرلەگەن بولاتىن. بۇل باعدارلاما 2007 جىلى قر پرەزيدەنتى جانىنداعى گەندەرلىك ساياسات جانە وتباسى ءىسى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ IV وتىرىسىندا تىڭدالىپ, ماقۇلداندى. وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە ۋعو ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت ءۇش جىل قاتارىنان (2009-2011) «ەرلەر دەنساۋلىعى كۇندەرى» اكتسياسىن وتكىزدى. اتالمىش باعدارلامانى ورىنداۋ ەلىمىزدىڭ بارلىق 14 وبلىسىندا جانە ءىرى قالالارىمىز استانا مەن الماتىدا ءوتكىزىلدى. 2011 جىلى «ەرلەر دەنساۋلىعى» ايماقتىق ورتالىقتارى اشىلدى. 28 مىڭنان استام ەرلەر قارالىپ, ۋرواندرولوگيالىق پاتولوگيا دەڭگەيى جانە قۇرىلىمى انىقتالدى. ۋرولوگ-اندرولوگ مامانداردىڭ كەڭەسىمەن ەرلەردى تولىققاندى كەشەندى تەكسەرۋ ماقساتىمەن ىشكى سەكرەتسيا مەن جۇرەك-قان جۇيەسىن تەكسەرۋ باعىتىنداعى مامانداردىڭ ەندوكريندىك جانە كارديولوگيالىق دەنساۋلىق كورسەتكىشتەرىنە باعا بەرىلدى. سونداي-اق, ۋرواندرولوگيالىق اۋرۋمەن بىرگە ەرلەر اراسىنداعى جۇرەك-قان تامىرلارى جانە ەندوكريندى پاتولوگيانىڭ تارالۋ دەڭگەيى انىقتالدى. قازاقستاننىڭ بارلىق اۋماقتارىندا ەرلەر اراسىندا ەرەكتيلدى ديسفۋنكتسيا, ادەنوما, پروستاتيت, بۇيرەك تاستارى اۋرۋلارى كوپ تارالعان. سونىمەن قاتار, تابيعي زاڭدىلىقتار مەن اۋا رايىنا بايلانىستى وڭتۇستىك جانە باتىس ايماقتاردا ءومىر سۇرەتىن ەرلەر اراسىندا بۇيرەك پەن ءزار جولدارىنىڭ تاستارى سەكىلدى اۋرۋ تۇرلەرى كوپ تارالسا, سولتۇستىك پەن شىعىس ايماقتارداعى سالقىن اۋا رايىنىڭ اسەرىنەن ولاردا قابىنۋ اۋرۋلارى ءجيى كەزدەسەدى.
وكىنىشكە قاراي, ەرلەر ورتاشا ەسەپپەن ايەلدەرگە قاراعاندا 12 جىلعا قىسقا ءومىر سۇرەتىن كورىنەدى. بۇل كوبىنەسە سىرقات ەر ادامداردىڭ مەديتسينا كومەگىنە وتە كەش جۇگىنەتىنىنىڭ سالدارى ەكەنىن ايتقان ءجون. ەندەشە, مەديتسينالىق كومەك ماسەلەسىندە, ەلىمىزدەگى ەركەكتەر پسيحولوگياسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋىمىز كەرەك. مەملەكەتىمىزدە انا مەن بالا دەنساۋلىعىن قولداۋعا باعىتتالعان كوپتەگەن مەملەكەتتىك باعدارلامالار بار دا, ال ەرلەر دەنساۋلىعىنا بايلانىستى بۇعان دەيىن بىردە-ءبىر باعدارلاما قابىلدانباعان. ءبىز بۇگىندە وسى عىلىمي باعدارلامانى ۇسىنىپ, ءۇمىتىمىزدى ۇكىلەپ وتىرمىز.
– مىرزاكارىم كارىم ۇلى, عىلىمي ورتالىق بولعان سوڭ ونىڭ الەۋەتىنكوتەرەتىن مامانداردىڭ بىلىم دارەجەسى قانشالىقتى دەڭگەيدە؟ ولاردىڭدارەجەسىن, بىلىمىن كوتەرۋ ماسەلەسى سىزدەردە قالاي شەشىلگەن؟
– ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بۇگىندە عىلىمي ورتالىعىمىز ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىمەن دە اينالىسادى. وندا بەكىتىلگەن باعدارلامالارعا ساي ۋرواندرولوگيا, ۋرولوگ-ءدارىگەرلەرگە ارنالعان تاقىرىپتىق جەتىلدىرۋ جانە ولاردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن كوتەرۋ باعىتتارى بويىنشا جۇرگىزىلەدى. بارلىق باعدارلامالار قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ مەملەكەتتىك ستاندارتىنا ساي ەنگىزىلگەن. ورتالىعىمىز ەكى مەديتسينالىق جوو – س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازۇمۋ-ءدىڭ ۋرولوگيا جانە نەفرولوگيا كۋرسى كافەدراسى مەن قازاقستان-رەسەي مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۋرولوگيا كافەدراسىنىڭ كلينيكالىق بازاسى بولىپ تابىلادى. جىلىنا 1600-گە جۋىق ستۋدەنت ۋرولوگيا ءپانى بويىنشا ءدارىس الادى. بۇدان باسقا جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەننەن كەيىنگى, ءۇزدىكسىز وقۋ سالاسى رەزيدەنتۋرا ءبولىمى ء(بولىم مەڭگەرۋشىسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى امانجول سۇرانشيەۆ) ارقىلى دەنساۋلىق ساقتاۋدا ءتاجىريبەلى كادرلاردى دايارلاۋ جۇزەگە اسىرىلادى. جىل سايىن ۋرواندرولوگيانىڭ وزەكتى ءماسەلەلەرى بويىنشا رەسەي, ۋكراينا, بەلارۋس, وزبەكستان جانە قىرعىزستاننىڭ جەتەكشى ۋرولوگ-دارىگەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستاننىڭ ۋرولوگيا عىلىمي قوعامىنىڭ پلەنۋمى ءوتكىزىلەدى. پلەنۋمدا ايماقتارداعى ۋرولوگيالىق قىزمەتتىڭ ەسەبى تىڭدالىپ, الداعى ۋاقىتتا رەسپۋبليكا بويىنشا بۇل قىزمەتتى دامىتۋ مەن ونى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلانادى. شىعارىلعان قورىتىندىلار نەگىزىندە شەشىم قابىلدانىپ, كەلەشەكتە رەسپۋبليكا اياسىندا اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ باعىتتارى ايقىندالادى.
«ءولى ريزا بولماي, ءتىرى بايىمايدى» دەگەن ۇستازىمىز بينەش وراز ۇلىنىڭ تۋعان كۇنى قارساڭىندا 16 جىلدان بەرى جىل سايىن مامىر ايىندا ەلىمىزدىڭ جاس عالىم-دارىگەرلەرى تمد ەلدەرىندەگى ءارىپتەستەرىمەن تاجىريبە ءبولىسسىن دەگەن ماقساتتا عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋدى داستۇرگە اينالدىرىپ وتىرمىز. ويتكەنى, مەديتسينا عىلىمىنىڭ العا باسىپ, دامۋى جاس عالىمداردىڭ عىلىمي الەۋەتىنسىز ءمۇمكىن ەمەس. ولار ەلىمىزدىڭ مەديتسينا سالاسىنداعى كادرلىق رەزەرۆتەر بولىپ تابىلادى. وندا جاس عالىم-دارىگەرلەر ۋرولوگيا جانە اندرولوگيا سالاسى بويىنشا ءارتۇرلى اۋرۋلاردى ەمدەۋدىڭ دياگنوستيكاسىنىڭ الدىن الۋ شارالارى مەن وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلايدى. بيىلعى تمد ەلدەرى جاس عالىم-ءدارىگەرلەرىنىڭ XII حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى – اكادەميك بينەش جاربوسىنوۆتىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالىپ وتىر. وندا تمد ەلدەرىنىڭ جەتەكشى ۋرولوگتارى بايانداما جاسايدى. سونىمەن بىرگە, كونفەرەنتسيا جۇمىسى شەڭبەرىندە جاس ماماندار بايقاۋى وتپەك. ءاربىر بايقاۋعا قاتىسۋشى قۇندى تاجىريبەلەرى مەن جاڭا عىلىمي جەتىستىكتەرىن تالقىلاۋعا مۇمكىندىك الىپ, جەتەكشى ماماندار ۇسىنىستارىن ورتاعا سالادى. ب.و.جاربوسىنوۆتىڭ قاتارلاستارى جانە ءشاكىرتتەرى بۇگىندە الىس-جاقىن شەتەل مەملەكەتتەرىندە, رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ايماقتارىندا قىزمەت اتقارادى. ولار ءىرى ورتالىقتار, ەمحانالاردى باسقارىپ, ونىڭ باستامالارىن دامىتىپ جالعاستىرۋدا.
قازاقستاننىڭ ۋرولوگتارى جاڭا عىلىمي جەتىستىكتەرگە, ءبىزدىڭ ورتاق ءىسىمىز – وتاندىق ۋرولوگيا سالاسىن دامىتۋعا قول جەتكىزدى. سوندىقتان دا ب.و.جاربوسىنوۆ قازاق حالقىنىڭ تۇڭعىش پروفەسسور-ۋرولوگى, ۋرولوگيا عىلىمىنىڭ نەگىزىن سالۋشى, ءارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ تۇڭعىش ديرەكتورى, اسا قۇرمەتتى دارىگەر, عالىم, سەنىمدى دوس, سۇيىكتى اكە رەتىندە ءبىزدىڭ ءجۇرەگىمىزدە ماڭگى قالادى. ۇستاز ءومىرى قاشاندا شاكىرتتەر جۇرەگىندە مازدايدى دەمەكپىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان.
____________________
ۇستاز ءتالىمى – شاكىرتتەر ومىرىندە
كوڭىلى دارقان, اق جۇرەك ادام
ماليح موحاماد ارەف,
ەندوۋرولوگيا جانە ليتوتريپسيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, دۇنيەجۇزىلىك جانە ەۋروپالىق ۋرولوگتار قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
بينەش وراز ۇلىمەن تۋىسقاندىق قاتىناستا بولعان سوڭ عانا ەمەس, ۇلى ۇستازىم رەتىندە جاقسى كورىپ, تۋعان اكەمدەي سىيلاپ ءوتتىم. ولاي دەيتىنىم, ول كىسىنىڭ ءوزى دە مەنى كۇيەۋ بالاسىنداي ەمەس, تۋعان ۇلىنداي جاقسى كوردى. جۇبايىم بوتاكوزگە: «بالام, سەن ارەفكە كوپ تيىسە بەرمە. ول مۇندا جالعىز», – دەپ قالجىڭعا سۇيەپ ايتىپ وتىراتىن. بينەش وراز ۇلىنىڭ بۇل سوزىنەن ءوزىمدى شىن جۇرەگىمەن جاقسى كورەتىنىن بايقايتىنمىن. بۇل جالعىز مەنىڭ عانا ءسوزىم ەمەس, ەڭ الدىمەن ادام رەتىندە, ۇلكەن ازامات تۇرعىسىندا, ۇستاز رەتىندە بۇكىل ءشاكىرتتەرى, كوزىن كورگەن ارىپتەستەرى ونىڭ وتە مەيىرىمدى, كىمگە بولسىن جاقسىلىق جاساۋعا, كومەگىن بەرۋگە دايىن تۇراتىن سەنىمدى ادام بولعانىن بۇگىندە جىر عىپ ايتىپ وتىرادى.
تاعى ءبىر ايتارىم, بينەش ومار ۇلى ءوزىنىڭ تۇرعىلاستارىن, ارىپتەستەرىن مويىنداتقان مىقتى مامان ەدى. ول كەزدە بۇگىنگىدەي دياگنوزدى انىقتايتىن كومپيۋتەردىڭ جوق كەزى. تەك قولمەن سيپاپ, جۇرەكپەن سەزىپ دياگنوز قوياتىن. بولىمشەگە كەلىپ, تاڭەرتەڭگىلىك ناۋقاستاردى قاراعاندا ءار قايسىسىنا جەكە-جەكە كوڭىل ءبولىپ, ولارمەن قالجىڭداسىپ, قايدان كەلگەنىن, ەر ازامات بولسا ۇيلەنگەنىن, ايەل زاتى بولسا تۇرمىسقا شىققان, شىقپاعانىن سۇراپ, ناۋقاستىڭ ىشكى جان دۇنيەسىنە كىرىپ, اۋىرعان جەرلەرىن ۇمىتتىرىپ جىبەرەتىن. ياعني, الدىمەن جانى اۋىرىپ كەلگەن ناۋقاستى سوزبەن, ءسوزدىڭ قۇدىرەتىمەن ەمدەيتىن. «جانى ساۋدىڭ – دەنى ساۋ» دەمەي مە قازاق, ال حيرۋرگ رەتىندە قولى جەڭىل, ءارتۇرلى كۇردەلى وپەراتسيا جاساعاندا, ەش اسقىنۋسىز تەز جازىلىپ كەتەتىن. ناعىز ءتاڭىرى جاراتقان دارىگەر ەدى.
مەن الماتى مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىن بىتىرە سالاسىمەن, وسى عىلىمي ينستيتۋتقا جۇمىسقا كەلدىم. سودان بەرى وسىندا قىزمەت اتقارامىن. بەينەش وراز ۇلىنىڭ ءۇش قىزىنىڭ كەنجەسى, بوتاكوزبەن ءبىر توپتا وقىپ, كەيىننەن ەكەۋمىز قوسىلدىق. بوتاكوز قازىر س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازۇمۋ-ءدىڭ پسيحياتريا كافەدراسىندا اناسى مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور عاليا قۇدياروۆامەن بىرگە قىزمەت ىستەيدى. ول كىسى ۇزاق جىلدار ەلىمىزدىڭ باس پسيحياترى, كافەدرا مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىندە بولدى.
مەن ومىرىمدە اتا-اناما قارىزدار بولسام, ودان كەيىنگى قارىزدار ادامىم, ۇستازىم, ءارى اكەمدەي بولعان بينەش وراز ۇلى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ول كىسىنىڭ باستاپ بەرگەن ىسىنە ادال بولۋعا, ۇستازدىڭ اتىنا كىر كەلتىرمەۋگە تىرىسىپ كەلەمىن.
جاڭالىققا جانى قۇشتار ەدى
سۋنيات قۇسىمجانوۆ,
رەكونسترۋكتيۆتىك جانە پلاستيكالىق ۋرولوگيا ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
شىنىمدى ايتسام, مەنى ۋرولوگيا سالاسىنا الىپ كەلگەن ۇستازىم بينەش وراز ۇلى. باستاپقىدا حيرۋرگ بولۋدى قالاعانمەن, بينەش اعا مەديتسينانىڭ وسى سالاسىن تاڭداۋىما ىقپال ەتتى. وعان بۇگىندە ەش وكىنبەيمىن. ءويتكەنى, ول كىسى ومىردە دە, عىلىمدا دا ماعان كوپ نارسە بەردى, كوپ نارسەگە ۇيرەتتى. ونىڭ ۇستىنە اكەممەن بىرگە وقىعان كۋرستاسى, ءارى ەكەۋى دوس ەدى. ءارى كەڭەستىك جۇيە كەزىندە ماسكەۋدەگى ۋرولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا ەڭ العاشقى كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعاعان شاكىرتى بولدىم.
كوڭىلى دارقان, ايتۋلى تۇلعا وتاندىق ۋرولوگيا سالاسىن جوعارى دەڭگەيگە كوتەردى. كەڭەس وداعىندا رەسەي مەن ۋكراينادان كەيىنگى ءوزى نەگىزىن سالعان ءۇشىنشى عىلىمي ورتالىقتىڭ بۇگىنگىدەي دەڭگەيگە جەتۋىنە كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. ءارى وتاندىق ۋرولوگيا سالاسىنىڭ قالىپتاسىپ, دامۋىنا باعىت-باعدار سىلتەپ وتىردى.
دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسى ەركەكتەردىڭ بەلسىزدىگى تاقىرىبى بولعاندىقتان, ەرلەردىڭ دەنساۋلىعىمەن تۇبەگەيلى اينالىستى. سودان كەيىن-اق ەلىمىزدە ەركەكتەر كابينەتتەرى, اندرولوگيا بولىمدەرى اشىلا باستادى. ەڭ ءبىر ايتا كەتەرلىگى, جاڭالىققا جانى قۇشتار ادام ەدى. وسى رەتتە ۋرولوگيا سالاسىندا ەندوسكوپيالىق باعىتتا ەمدەۋگە العاش يدەيا بەرىپ, ونى ءوزىمىزدە ەنگىزىپ, قولدانۋعا كۇش سالدى.
بينەش وراز ۇلى قاشاندا بولاشاققا ۇلكەن سەنىممەن قارايتىن. قازىر لاپوروسكوپيالىق وپەراتسيالار دۇنيە ءجۇزىندە اشىق وتا جاساۋدى الماستىرىپ وتىر. سونىڭ ەسەبىنەن اشىق وپەراتسيالار سانى ازايادى, ناۋقاستارعا ىڭعايلى عوي. مىنە, سول كىسىنىڭ سالىپ كەتكەن جولىمەن ينستيتۋتتا قازىر بۇل ءادىس جاقسى جولعا قويىلعان. تەك بۇل ەمەس, ول كىسى ءوزىنىڭ ابىروي-بەدەلىمەن مەملەكەتتەن قارجى ءبولدىرىپ, كەزىندە ينستيتۋتتى كەرەمەتتەي سوڭعى زاماناۋي قۇرىلعىلارمەن جاراقتاندىرۋعا بار كۇشىن سالدى. ال ول كەزدە ونداي تەحنولوگياعا قول جەتكىزۋ وڭاي بولمايتىن.