سەيسەنبى, 11 جەلتوقسان 2012 7:15
بۇگىندە وركەنيەتتى دامۋ جولىنا تۇسكەن ەلىمىزدە قوعامنىڭ بارلىق سالاسىندا اسا ماڭىزدى رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل رەفورمالاردىڭ ىشىندەگى ەڭ كۇردەلىسى ءارى وتە بايىپتىلىقتى قاجەت ەتەتىنى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى رەفورمالار بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, بىرىنشىدەن, الەۋمەتتىك ماسەلە ادامداردىڭ ءومىرى مەن تۇرمىس-تىرشىلىگىنە تىكەلەي قاتىستى بولعاندىقتان ۇنەمى كۇن تارتىبىندە تۇرادى. ەكىنشىدەن, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتى ارقاشان حالىقتىڭ نازارىندا بولىپ, ونىڭ تالقىسى مەن سىنىنا ءتۇسىپ وتىرادى. سوندىقتان دا الەۋمەتتىك ساياسات مەملەكەتتىلىكتى ورنىقتىرۋ مەن مەملەكەتتى باسقارۋدا اسا ماڭىزدى ورىن الادى.
سەيسەنبى, 11 جەلتوقسان 2012 7:15
بۇگىندە وركەنيەتتى دامۋ جولىنا تۇسكەن ەلىمىزدە قوعامنىڭ بارلىق سالاسىندا اسا ماڭىزدى رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل رەفورمالاردىڭ ىشىندەگى ەڭ كۇردەلىسى ءارى وتە بايىپتىلىقتى قاجەت ەتەتىنى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى رەفورمالار بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, بىرىنشىدەن, الەۋمەتتىك ماسەلە ادامداردىڭ ءومىرى مەن تۇرمىس-تىرشىلىگىنە تىكەلەي قاتىستى بولعاندىقتان ۇنەمى كۇن تارتىبىندە تۇرادى. ەكىنشىدەن, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتى ارقاشان حالىقتىڭ نازارىندا بولىپ, ونىڭ تالقىسى مەن سىنىنا ءتۇسىپ وتىرادى. سوندىقتان دا الەۋمەتتىك ساياسات مەملەكەتتىلىكتى ورنىقتىرۋ مەن مەملەكەتتى باسقارۋدا اسا ماڭىزدى ورىن الادى.
الەمدىك داعدارىستىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا تيگىزەر اسەرىن ازايتۋ ماقساتىندا مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا ارناعان ءوزىنىڭ «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز» دەگەن جولداۋىندا ەل الدىنداعى ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە جاڭا الەۋمەتتىك ساياسات – الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋدى ايقىندادى. بۇل مىندەتتىڭ باستى باعىتى قازىرگى ۋاقىتتا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان «جۇمىسپەن قامتۋ – 2020» باعدارلاماسى بولىپ تابىلادى. باعدارلامانىڭ باستى ماقساتى – جۇمىسپەن تۇراقتى جانە ناتيجەلى قامتۋعا جاردەمدەسۋ ارقىلى حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ.وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باستىعى مۇحيت ءالىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا وبلىس كولەمىندە ورتاشا جالاقى 2008 جىلى 41 679 تەڭگە بولسا, 2012 جىلدىڭ قاڭتار-تامىز ايىندا 75397 تەڭگەنى قۇراپ, 1,8 ەسە ءوسىپتى. 2012 جىلدىڭ 1 قازانىنا تۇزىلگەن ۇجىمدىق شارتتار سانى 5071-گە جەتتى, نەمەسە جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردىڭ 37,6 پايىزىندا ءتۇزىلىپ, 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا (2396) 52,8 پايىزعا وسكەن.بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى ارتىپ, كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەر ءوز قىزمەتكەرلەرىنە ەڭبەك قاتىناستارىندا, ەڭبەكتى قورعاۋ مەن قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسىن ساقتاۋدا, كاسىپتىك بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدا اتقارعان جۇمىستارىنىڭ كورسەتكىشتەرى جاقسارا ءتۇستى. بيزنەستىڭ ىشكى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى بويىنشا قىزمەتشىلەردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارى مەن كەپىلدىكتەرىن قورعاۋ ماقساتىندا بۇگىنگى كۇنى 653 مەموراندۋم ءتۇزىلدى, بۇل 2009 جىلمەن سالىستىرعاندا 34,9 پايىزعا كوپ دەگەن ءسوز.شىمكەنت قالاسىنىڭ كەلبەتىن كوركەيتۋ ماقساتىندا سوڭعى جىلدارى كوپتەگەن ساۋلەتتىك نىساندار سالىندى. ونىڭ ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن شىمكەنت قالاسىنىڭ ورداباسى الاڭىندا اشىلعان «جەر-انا» تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتى, «تاۋەلسىزدىك» ساياباعى, «داڭق» مەموريالى جانە تاعى باسقا نىساندار بار.بيىلعى جىلى اۋدان, قالالاردا 265 الەۋمەتتىك جوبانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا 191,1 ملن. تەڭگەگە 103 مەموراندۋم ءتۇزىلدى. سونىمەن قاتار, «قازاتومپروم» ۇاك-پەن 2010 جىلى تۇزىلگەن مەموراندۋمعا بايلانىستى قىزەمشەك كەنتىنە اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە 32,3 ملن. تەڭگە قارجىنى يگەرۋ جانە 2011 جىلى تۇزىلگەن مەموراندۋم بويىنشا شىمكەنت قالاسىندا 100 ورىندىق كاسىبي تەحنيكالىق ليتسەي قۇرىلىسىنا قارالعان 1749,6 ملن. تەڭگە قارجىنى يگەرۋ ىسكە اسىرىلۋدا.«جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – جۇمىسپەن تۇراقتى جانە ناتيجەلى قامتۋعا جاردەمدەسۋ ارقىلى حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ, تيىسىنشە وزدىگىنشە جۇمىسپەن قامتىلعان, جۇمىسسىز جانە از قامتىلعان ازاماتتاردى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنىڭ بەلسەندى تۇرلەرىنە تارتۋ ارقىلى جۇمىسسىزدىق جانە كەدەيلىك دەڭگەيىن تومەندەتۋ ەكەنى بەلگىلى. جالپى, وبلىستا 2012 جىلى «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسىنا 9560,1 ملن. تەڭگە ءبولىندى, 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 6840,5 ملن. تەڭگەسى (71,6%) يگەرىلدى. وسى باعدارلاما اياسىندا 29482 ازاماتپەن الەۋمەتتىك كەلىسىم-شارت ءتۇزىلدى. ونىڭ ىشىندە, 7889 ادام – وزدىگىنشە جۇمىسپەن قامتىلعاندار, 18134 ادام جۇمىسسىزدار, 3459 ادام – از قامتىلعان ازاماتتار قاتارىنان قامتىلدى.الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىن اشۋ ماقساتىندا 769 جۇمىس بەرۋشىلەرمەن كەلىسىم-شارتتار ءتۇزىلىپ ناقتى 7800 ادام جولداندى. بۇگىنگى تاڭعا ولاردىڭ 5019-ى جۇمىستارىن جالعاستىرۋدا, 2120-سى نەمەسە 27,2 پايىزى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. 2012 جىلعا الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا 997,0 ملن.تەڭگە قارالىپ ونىڭ 810,9 ملن. تەڭگەسى (81,3%) يگەرىلدى. ورتاشا ايلىق ەڭبەك اقىسى 46,9 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى.ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قابىلدانعان «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى 2011 جىلى قاناتقاقتى رەجىمدە جۇزەگە اسىرىلىپ, قورىتىندىسى بويىنشا ەڭبەك نارىعىنىڭ تيىمدىلىگىن وڭتايلاندىرۋ تەتىكتەرى جەتىلدىرىلدى. وسى نەگىزدە «جۇمىسپەن قامتۋ – 2020» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ كاسىپتىك وقىتۋ جانە تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن كورسەتۋ كەزىندەگى ءىس-ارەكەتتەرىندە ماقساتتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ 2013-2015 جىلدارعا ارنالعان جۇمىسپەن قامتۋ كارتاسى ازىرلەندى. جالپى, 2013-2015 جىلدارعا جاساقتالعان جۇمىسپەن قامتۋ كارتاسى ناتيجەلەرىنىڭ ەڭبەك نارىعىن تۇراقتاندىرۋ بارىسىنا تيگىزەتىن وڭ ىقپالدارى بار.2010-2012 جىلدار ارالىعىندا مەملەكەت تاراپىنان الەۋمەتتىك تولەمدەر, ونىڭ ىشىندە: وبلىستاعى 86104 از قامتىلعان ازاماتتارعا 685,0 ملن. تەڭگەنىڭ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەگى, 677370 بالاعا 8581,9 ملن. تەڭگەنىڭ ون سەگىز جاسقا دەيىنگى بالالار جاردەماقىسى, 26222 وتباسىعا 398,1 ملن. تەڭگەنىڭ تۇرعىن ءۇي كومەگى تاعايىندالىپ, تولەنىپتى.كەدەيلىكتى تومەندەتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى – از قامتاماسىز ەتىلگەن ازاماتتاردى تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, اقىلى قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋ, كاسىبي دايارلاۋعا (قايتا دايارلاۋعا, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا) جولداۋ, جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتى دامىتۋعا ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋ جانە ءوز ءىسىن اشۋ ءۇشىن جەر تەلىمدەرىن, ءۇي جانۋارلارى مەن شاعىن نەسيە بەرۋ ەكەنى ايقىن. بۇعان قوسىمشا بيۋدجەت ەسەبىنەن جانە دەمەۋشىلەر تاراپىنان الەۋمەتتىك قولداۋلاردىڭ تۇرلەرىن كورسەتۋ بولىپ تابىلادى.از قامتىلعان وتباسىلارىن ازايتۋ ماقساتىندا ءۇش جىل ىشىندە مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار قاتارىنان جۇمىسقا قابىلەتتى 2760 ازامات تۇراقتى جۇمىستارعا ورنالاستى, 646 ازامات كاسىبي قايتا دايارلاۋ كۋرستارىنان وتسە, 1626 ادام اقىلى قوعامدىق جۇمىستارعا تارتىلدى.سوڭعى 3 جىل ىشىندە 213 وتباسىنا 45,2 گا جەر تەلىمدەرى, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ماتەريالدىق كومەك رەتىندە قارجى ءبولۋدىڭ ارقاسىندا جانە دەمەۋشىلەر تاراپىنان 732 وتباسىنا 1530 ءىرى قارا, ۇساق مال جانە ءۇي قۇستارى الىپ بەرىلدى. بۇعان قوسىمشا ءتۇرلى قايىرىمدىلىق قورلارى, كاسىپكەرلەر جانە قالتالى ازاماتتار ەسەبىنەن 31830 از قامتىلعان ازاماتقا 177,6 ملن. تەڭگەنىڭ دەمەۋشىلىك كومەكتەرى كورسەتىلدى.كەدەيلەر سانىنىڭ كەمۋى ولاردىڭ جان باسىنا شاققانداعى تابىستارىنىڭ ارتۋىنان 2010 جىلى 3616 تەڭگە بولسا, اعىمداعى جىلدىڭ 1-ءشى قازانىنا 4377 تەڭگەگە دەيىن كوبەيگەن. ناتيجەسىندە 2010 جىلى وبلىستا كەدەيلەر سانى 25288 ادامدى قۇراسا, 2012 جىلدىڭ 1-ءشى قازانىنا 7781 ادامعا نەمەسە 3 ەسەگە دەيىن كەمىگەن.ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا دەگەن قامقورلىق – مەملەكەتتىڭ قاستەرلى بورىشى. وسىنداي ىزگى قامقورلىقتىڭ ناتيجەسىندە سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكا اۋماعىندا مۇگەدەكتەردى وڭالتۋ مەن بەيىمدەۋگە ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. مۇگەدەكتەرگە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدىڭ باستى ماقساتى – مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ جاعدايىن جاقسارتىپ, ولاردىڭ قوعامدا تەڭ مۇمكىندىكتەرگە قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ, مۇگەدەكتەر پروبلەمالارىنا قوعام نازارىن اۋدارۋ, ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, مۇگەدەكتەردىڭ قوعام ومىرىنە بەلسەنە ارالاسۋىنا جاعداي جاساۋ بولىپ تابىلادى.بۇگىنگى تاڭدا وبلىسىمىزدا 182 مىڭنان استام زەينەتكەرلەر تۇرادى. ونىڭ 790-ى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى جانە مۇگەدەكتەرى, 29 مىڭنان استامى تىل ەڭبەككەرلەرى, 150 مىڭنان استامى كوپ بالالى انالار, 2 مىڭنان استامى جالعىزىلىكتى قاريالار. سونداي-اق, 87 مىڭنان استام مۇگەدەكتەر ەسەپكە الىنعان.2010 جىلى ارداگەرلەرگە 39,4 ملن. تەڭگەگە ساناتوريلىك-كۋرورتتىق ساۋىقتىرۋ قىزمەتى ۇسىنىلعان بولسا, ال 2011 جىلى بۇل كورسەتكىش 40 پايىزعا ۇلعايتىلىپ, 56,1 ملن. تەڭگەنى قۇراپ وتىر. 2012 جىلى 78 ميلليون تەڭگەگە جۋىق قارجىعا وبلىس كولەمىندەگى شيپاجايلارعا 1019 جولداما ساتىپ الىندى, ياعني 2012 جىلعا جالپى 235 ملن. تەڭگە قارالسا, 2013 جىلعا وسى ءىس-شارالارعا وبلىس بيۋدجەتىنەن 322 ملن. تەڭگەگە نەمەسە 37 پايىزعا ءوسىرۋ كوزدەلۋدە.سونداي-اق, 2012 جىلى قارت ادامدار مەن مۇگەدەكتەرگە اسا قاجەتتى قولاربالار, پروتەزدەر, تيفلو, سۋردو قۇرالدار مەن ەستۋ اپپاراتتارىنا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 157 ملن. تەڭگە قارجى قارالعان. سونىمەن بىرگە, قوسىمشا اۋداندىق, قالالىق جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 2012 جىلعا 58,8 ملن. تەڭگە قارجى ءبولىنىپ 1190 جەكەلەنگەن ساناتتاعى ازاماتتار ساۋىقتىرۋ ورىندارىندا ەم الىپ, دەمالۋدا.مۇقتاج ازاماتتاردى ساۋىقتىرۋدا وبلىس ورتالىعىنداعى «ارداگەرلەر» ءۇيى مەن «مەيىر» ارداگەرلەر ءۇيىنىڭ ءرولى ايرىقشا بولىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. 2011 جىلى «ارداگەرلەر» ۇيىندە وتكەن جىلى 3000 ارداگەر دەمالعان بولسا, بيىل 4000 ارداگەر ەم قابىلداپ, دەنساۋلىعىن تۇزەتەدى. ال سايرام اۋدانىندا ورنالاسقان وبلىستىق «مەيىر» ارداگەرلەر ۇيىندە ءبىر جىلدا 1800 ارداگەر دەمالىپ ەم قابىلداعان بولسا, 2012 جىلدان باستاپ قوسىمشا 100 ورىن اشىلۋىنا بايلانىستى دەمالۋشىلار سانى 2000-عا كوبەيىپ, ءبىر جىلدا 3800 ادام دەمالىپ ەم قابىلدايتىن بولادى. ياعني, جىلىنا بارلىعى 7800 جەكەلەنگەن ساناتتاعى ازاماتتار ەم قابىلدايدى.سونىمەن قاتار, بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك اياسىندا وبلىستاعى كوپ بالالى انالارعا سارىاعاش شيپاجايىنا 1,3 ملن. تەڭگەگە 26 جولدامامەن جانە مۇقتاج مۇگەدەكتەرگە 8,1 ملن. تەڭگەگە 19 ەلەكتر قوزعالتقىشپەن جابدىقتالعان مۇگەدەكتىك قولاربالارمەن قامتاماسىز ەتتى.تاعدىردىڭ جازۋىمەن قارتايعاندا جالعىز قالعان قاريالارىمىز دا قاراۋسىز ەمەس. وبلىستىق قارتتار مەن مۇگەدەكتەرگە ارنالعان مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك مەكەمەسىندە 265 قاريا مەن مۇگەدەك تولىق مەملەكەت قامقورلىعىنا الىنعان. ولارعا ءوز ۇيىنە جاقىنداتىلعان الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايلار جاسالىپ, ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كەشەندى ۇسىنىلۋدا. 4160 سوعىس ارداگەرىمەن وعان تەڭەستىرىلگەندەردىڭ رۋحاني قاجەتتىلىگىن قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا ولارعا جىل سايىن ءوز قالاۋلارى بويىنشا 8,8 ملن. تەڭگەگە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق گازەتتەرىنىڭ بىرەۋىنە تەگىن جازدىرىلىپ كەلەدى.ارداگەرلەر مەن مۇگەدەكتەرگە الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋدىڭ ءبىر ءتۇرى ول «الەۋمەتتىك تاكسي» قىزمەتىن كورسەتۋ بولىپ تابىلادى. «الەۋمەتتىك تاكسي» قىزمەتى شىمكەنت قالاسىندا قازىرگى تاڭدا 12 اۆتوكولىككە جەتتى.وبلىس كولەمىندە بيۋدجەت ەسەبىنەن 26 ارداگەرگە 80,2 ملن. تەڭگەگە پاتەر الىنىپ بەرىلدى. سونىڭ ىشىندە ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ق.توعامباەۆقا, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, داڭق وردەنىنىڭ تولىق يەگەرى ق.قالتاەۆقا 14,7 ملن. تەڭگەگە پاتەر الىنىپ بەرىلدى. سونداي-اق, دەمەۋشىلەر ەسەبىنەن 1 سوعىس ارداگەرىنە 1,4 ملن. تەڭگەگە پاتەر بەرىلدى. 593 سوعىس ارداگەرىنە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 22,5 ملن. تەڭگەگە پاتەرلەرى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. سونداي-اق, دەمەۋشىلەر ەسەبىنەن 70 سوعىس ارداگەرىنىڭ ءۇيى 8,2 ملن. تەڭگەگە جوندەلدى.جالپى العاندا جۇمىسسىز جاندارعا مەملەكەتتىڭ جاردەم بەرگەنى دۇرىس. بىراق ءبىز كوبىنەسە قازاقستاندىقتاردىڭ بويىندا ەڭبەكقورلىقتى ناسيحاتتاۋدى قولعا الۋىمىز كەرەك ەكەنى انىق. ەڭبەكتىڭ ادامدى وسىرەتىنىن, بارلىق جەتىستىكتەرگە جەتكىزەتىنىن اسىرەسە, جاستار جاقسى ءتۇسىنىپ ءوسۋى ءتيىس. ءبىز بۇل جەردە ادال ەڭبەكتى ايتىپ وتىرمىز. جاسىراتىنى جوق, قازىرگى وسكەلەڭ ۇرپاق ءبارى بىردەن بولا قالسا دەيدى. مىنە, وسى ادەتتەردەن ارىلاتىن ۋاقىت جەتتى. ءبىزدىڭ الەۋمەتتىك ساياسات ەلباسىمىز ايتقانداي باسەكەگە قابىلەتتى جانە كۇشتى جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن قۇرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس.بارشامىز ەلباسى قويىپ وتىرعان جاڭاشا مىندەتتەر, ناقتىلانعان تاپسىرمالار توڭىرەگىندە ۇمتىلىس پەن قۇلشىنىس تانىتۋعا ءتيىسپىز. سوندا عانا قول جەتكىزگەن جەڭىستەرىمىز جالعاسىن تابادى. ءاربىر ادامدى ءىستىڭ كوزىن تابۋعا, ەسەلى, ەرەن ەڭبەككە جۇمىلدىرايىق, اعايىن!وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.