قازاق كينوسىنداعى بەتبۇرىستى كەزەڭ

ءبىزدىڭ ويىمىزشا, قازاق كينوسى ءۇشىن بۇل جىلداعى ەڭ ۇلكەن تابىس – كينەماتوگرافيا تۋرالى زاڭ­نىڭ قابىلدانۋى بولدى. زاڭ تار­ماقتارىنا «ۇلتتىق كينو» دەگەن ۇعىم ەنگىزىلدى. وعان بەلگىلى دارەجەدە جە­ڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. ياعني, ۇلت­تىق كينونى كورسەتكەن كينو­تەاتر­لار كورپوراتيۆتىك سالىقتان بوساتىلادى. ۇلتتىق فيلم­دەردى قار­جىلاندىرۋمەن, پروكاتتاۋمەن اينالىساتىن ۇلتتىق كينو قورى قۇ­رىلادى. شەتەلدىك فيلمدەر قازاقشا دۋبلياجبەن نەمەسە سۋبتيتر­مەن اۋدارىلۋ مىندەتتەلەدى جانە زاڭ قۇزىرەتتى ورگانداردىڭ ديستريبيۋتورلاردى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ول كينوتەاترداعى بيلەت ساتىلىمى بويىنشا بولىپ جاتاتىن كەلەڭسىزدىكتەردى جويۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك.

بيىل قازاق كينوسىنا «تالان» (رەج.ب.قالىمبەتوۆ), «وزەن» (رەج.ە.باي­عازين), «امىرە» (رەج. د.ۆەسپا), «ەلباسى جولى. استانا» (رەج. ا.ساتاەۆ), «قازاق حاندىعى» (رەج. ر.ابدىراشەۆ), «ترەنينگ ليچ­نوس­تنوگو روستا» (رەج. ف.ءشاري­پوۆ),­ «بالۋان شولاق» (رەج. ن.سادى­­عۇلوۆ), «شابدالى» (رەج. ج.قۇسايى­نوۆ) سىندى 50-گە جۋىق كور­­كەم فيلم قوسىلىپتى. بۇل جىل­داعىدان الدەقايدا كوپ. ونىڭ 13-ءى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنا تيەسىلى بولسا, قالعانى جەكە كينوستۋديالاردا دايىندالعان. سونىمەن بىرگە «قازاقفيلم» 12 دەرەكتى, 10 قىسقامەتراجدى جانە 2 تولىق­مەتراجدى انيماتسيالىق فيلم جاسا­عانىن دا ايتا كەتەيىك.

جەكە ستۋديالار دايىنداعان «بيز­نەس پو-كازاحسكي ۆ امەريكە», « ۇلى دالا كومەدياسى» سەكىلدى فيلمدەر وتاندىق پروكاتتا كوپ قارجى جيناعانى بەلگىلى بولدى. بۇل دا بولسا, سەڭنىڭ بۇزىلىپ, قازاق كورەرمەنىنىڭ وتاندىق كينوعا بەت بۇرا باستاعانىن كورسەتەدى. سونداي-اق شەتەلگە بارىپ فيلم ءتۇسىرۋ دە ءبىزدىڭ وندىرىسكە قان جۇگىرتەتىن جاقسى ءۇردىس. سونىمەن بىرگە تاريحي سەريالدار تۇسىرۋگە سەر­پىلىس پايدا بولعانداي جىل بولدى. «قازاقستان» رترك» اق تاپسىرىسىمەن تاسپالانعان «تار زامان» (رەج. م. بيدوسوۆ), «كەيكى مەرگەن» (رەج.م. بيدوسوۆ) اتتى ەكى بىردەي سەريال اتالعان ارنادا كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلدى.

انيماتسيالىق جوبالار دا بۇرىن­عىدان كوش ىلگەرى بولعان سەكىلدى. «مۇز­بالاق» (رەج. ت. مايدان, ت.تولەۋ­عازى) جانە «كۇلتەگىن» (رەج. ا.ءابىلدا) فيلم­­­­دەرى اۋقىمدى پروكاتقا شىعىپ, كوپ­شىلىك كوڭىلىنەن ورىن تاپسا, «بولا­شاق» قاۋىمداستىعى ديسنەيلىك ەكى بىردەي ءونىمدى «رالف ينتەرنەتكە قارسى» جانە «شاقىلداق پەن ءتورت پات­شالىق» مۋلتفيلمدەرىن قا­زاق تىلىندە ساپالى دۋبلياجداپ, جاس كو­رەر­مەندەرىن قۋانتتى. سونداي-اق, «بالاپان» تەلەارناسى «دالا ويىندارى», «ايدار», «ەرتەمىر» سىندى ءۇش اۋقىمدى انيماتسيالىق جوبانىڭ تۇساۋىن كەستى.

بيىلعى ەرەكشە ءبىر جا­ڭا­لىق – سەرگەي دۆورتسەۆويدىڭ «ايكا» اتتى فيلمىندە باستى ءرول­دى سومداعان سامال ەسلياموۆا 71-كانن فەستيۆالىندە «ۇزدىك اكتريسا» اتالىمىندا باس جۇلدەنى جەڭىپ الۋى بولدى. سونداي-اق وتاندىق فيلم­دەر بىرقاتار شەتەلدىك كينو­فەس­تيۆالدەردەن جۇلدەلى ورالدى. ولاردىڭ كەيبىرىن اتاپ وتسەك, 75-ءشى حالىقارالىق ۆەنەتسيا كي­نو­­­­­فەستيۆالىندە «وزەن» (رەج. ە.باي­عازين) ءفيلمى «ۇزدىك رەجيسسەر» اتا­لىمىنا يە بولسا, حالىقارالىق مۇسىلمان كينوسىنىڭ فەستيۆالىندە «لاسكوۆوە بەزرازليچيە ميرا», (رەج. ءا.ەرجانوۆ) فيلمىندە ۇزدىك اكتەر اتالىمى بويىنشا قۋاندىق دۇي­­سەنباەۆ باس جۇلدە ەنشىلەدى. «يسلام الەمىندەگى مادەنيەتتەر ديالوگى ءۇشىن» سىيلىعى «اكەگە قوڭىراۋ شالۋ» (رەج. س.اپرىموۆ) فيلمىنە بەرىلدى. بيىلدىڭ ەنشىسىندە بۇدان باسقا دا جۇلدەلى فيلمدەر بار.

قازاق كينوسى ءۇشىن ەرەكشە ءبىر­ ماڭىزدى جاڭالىق – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالا­نىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا وتاندىق كينو تاقىرىبىنا ارنايى توقتالىپ, ءبىزدىڭ تاريحي كارتينالارىمىز ءۇشىن بولاشاق باعىتتاردى ايقىنداپ بەرۋى. ماقالانىڭ وتاندىق كينو تۋ­رالى «تاريحتىڭ كينو ونەرى مەن تەلەۆيزياداعى كورىنىسى» اتتى بولى­مىندە: «تەز ارادا قازاقستاننىڭ ور­كەنيەت تاريحىنىڭ ۇزدىكسىز دامۋىن كورسەتەتىن دەرەكتى-قويىلىمدىق فيلم­دەردىڭ, تەلەۆيزيالىق سەريالدار مەن تولىقمەتراجدى كوركەم كار­تي­نالاردىڭ ارنايى تسيكلىن وندىرىسكە ەنگىزۋ كەرەك.

...ۇلت قاھارماندارىن ۇلگى تۇتۋ ءۇر­دىسىن قالىپتاستىرۋعا جول اشاتىن ساپالى بالالار فيلمدەرى مەن مۋلتيپليكاتسيالىق سەريالداردى اسا قاجەت ەتەتىن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ دا تال­عامىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك» دەپ شەگەلەپ تۇرىپ جازۋى الداعى ۋاقىتتا وتاندىق كينونى تىڭ سەرپىلىس كۇتىپ تۇرعانىن اڭعارتقانداي.

ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان»