ەكونوميكادا تۇراقتى ءوسىم بار

اتالعان تاقىرىپتا بايانداما جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمي­نيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ ءىجو تۇراق­تى ءوسىمى ءۇش اي بويى 4,1% دەڭگەيىندە ساقتالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. «جوعارى ينۆەستيتسيالىق جانە تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس, سونى­مەن قاتار ەكونوميكانىڭ بازا­لىق سالالارىنداعى وندىرىستىك بەلسەن­دىلىك ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ نەگىزگى فاك­تورىنا اينالدى. ەكونوميكا وسىمىندەگى شەشۋشى ءرولدى نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسيا­لار الىپ وتىر. بيىلعى 11 ايدا ونىڭ كولەمى 18,3% ءوستى», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, ونەركاسىپتەگى جانە اۋىل شا­رۋا­شىلىعىنداعى وندىرىستىك بەلسەن­دىلىكتى كەڭەيتۋ كولىك سالاسىنا وڭ اسەرىن تيگىزدى. قىزمەت كورسەتۋ سالاسى 4% ءوسىمدى قامتاماسىز ەتتى جانە ءىجو-گە ەلەۋلى ءوسىم قوستى. سىرتقى ساۋدا اينالىمى تۇراقتى قارقىنىن ساقتاپ وتىر. 9 ايدا ءوسىم 21,6%-دى قۇرادى. ەكسپورت 28,2%-عا ءوستى. بۇل نەگىزىنەن مۇناي, اوك ونىمدەرى, مۇناي-گاز, اليۋميني جانە مىس كەندەرىن ساتۋدىڭ ارتۋىنا بايلانىستى. «ەڭبەك نارىعىنداعى جاعداي تۇراقتى. جىل باسىنان بەرى 468,6 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستى (1 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا). جالاقى كولەمى قارقىندى تۇردە ءوسىپ كەلەدى. بيىلعى قاڭتار-قازان ايلارىندا ورتاشا ايلىق جالاقى 2,2%-عا ءوسىپ, 159,5 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى», دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى.

ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆ 2018 جىلعى قاراشادا ينفلياتسيا دەڭگەيى 0,9%-دى قۇراعانىن جەت­كىزدى. جىلدىق ينفلياتسيا قازان ايىن­داعى دەڭگەيدە ساقتالىپ, 5,3%-دى قۇرادى. بۇل – جىلدىق ينفلياتسيانىڭ 2015 جىلدان بەرى ەڭ تومەنگى كورسەت­كىشى.

قارجى ءمينيسترى ءاليحان سما­يىلوۆ 11 ايدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىس (ترانس­فەرتتەردى ەسەپكە الماعاندا) جوسپارى 102,6% ورىندالعانىن جەت­كىزدى. بيۋدجەتكە 7,38 ترلن تەڭگە قار­جى ءتۇستى. بۇل 2017 جىلعى كور­سەتك­ىشتەن 232 ملرد تەڭگەگە كوپ. رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ جوس­پارى 102,1%-عا جانە جەرگىلىكتى بيۋد­جەتتەر 104%-عا ورىندالدى. قارجى ءمينيسترى جۇرگىزىلگەن ءىس-شارا­لاردىڭ ناتيجەسىندە 2017 جىل­دىڭ 11 ايىمەن سالىستىرعاندا بيۋدجەت قاراجاتتارىن يگەرۋ قارقى­نى ءبىراز جاقسارعا­نىن اتاپ ءوتتى. مەم­لە­كەتتىك بيۋدجەت­تىڭ شىعىستارى 98%-عا يگەرىلسە, رەسپۋبليكالىق – 98,6%, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر 98,2% ورىندالعان.

رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 11 ايدا 5,3 ترلن تەڭگە كىرىس ءتۇستى. بۇل  – 2017 جىلدىڭ جىلدىق جوسپارىنان ارتىق. شيكى مۇنايعا سالىناتىن ەكسپورتتىق كەدەن باجى جانە پايدالى قازبالاردى وندىرۋگە سالىناتىن سالىقتاردىڭ جىلدىق جوسپارى 109 ملرد تەڭگەگە جانە 38 ملرد تەڭگەگە اسىرا ورىندالدى. كىرىستەردىڭ ءوسۋ قارقىنى 120%-دى قۇراپ, بىلتىرعى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا بيۋدجەتكە 873 ملرد تەڭگە كوپ ءتۇستى. بۇل نەگىزىنەن سالىق تۇسىمدەرى ارقى­لى كىردى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت­تىڭ شىعىستارى وسى جىلدىڭ 11 ايىن­دا 8,7 ترلن تەڭگەنى نەمەسە 98,6%-دى قۇرادى. جىل قورىتىندىسى بو­­يىن­­شا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شى­­عىستارىنىڭ ورىندالۋى 99,6% دەڭ­گەيىندە كۇتىلۋدە. «ەسەپتى كە­زەڭ­دە وڭىرلەرگە 698 ملرد تەڭگە ماقساتتى ترانسفەرتتەر ءبولىندى. 668 ملرد تەڭگە نەمەسە 95,6% جەر­گىلىكتى دەڭگەيدە يگەرىلدى. 30 ملرد تەڭگە ورىندالمادى. ونىڭ 2 ملرد تەڭگەسى – ۇنەمدەۋ سوماسى. 28 ملرد تەڭگە يگەرىلمەدى. بۇل وتكەن جىل­دىڭ 11 ايىنداعى كورسەتكىشتەن 34 ملرد تەڭگەگە تومەن», دەدى ءا.سما­يىلوۆ. جاقىندا جۇرگىزىلگەن بيۋدجەت تۇزەتۋىندە 8 ملرد تەڭگەگە ماق­سات­تى ترانسفەرتتەردىڭ كولەمى قىس­قار­تىلدى. 1,8 ملرد تەڭگە وڭىرلەر اراسىندا قايتا ءبولىندى. قارجى ءمينيسترى بو­لىنگەن ترانسفەرتتەردى جەرگىلىكتى ورگان­داردىڭ تولىق يگەرىلۋىنە بار­لىق جاعداي جاسالعانىن ايتىپ ءوتتى.

ونەركاسىپ, قۇرىلىس, كولىك كەشەنى سالالارىنىڭ 2018 جىلدىڭ 11 ايىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرى تۋرالى ينۆەستي­تسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, 11 اي قورىتىندىسى بويىنشا ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ دامۋى 104,5%-دى قۇرادى (جوسپار – 103,3 %). ونىڭ ىشىندە تاۋ-كەن ونەركاسىبىندە – 104,7%, ال وڭدەۋ ونەركاسىبىندە – 104,9%. ەلىمىزدىڭ 14 وڭىرىندە ونەركاسىپ ءون­دىرىسى دامۋىنىڭ وڭ قارقىنى ساق­تالىپ وتىر. تاۋ-كەن سەكتورىندا ءسستوب-تە ءوندىرىس كولەمىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى تەمىر كەنىن ءوندىرۋ كولەمى 7,3%-عا ءوستى. ءتۇستى مەتالل كەنىن ءون­دىرۋ كولەمى 3,9%-عا ارتقان. «وڭدەۋ ونەر­كاسىبىندە جىلدىق جوسپارلان­عان كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزىلىپ, بىر­قاتار سالادا ءوسىم بايقالىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, ماشينا جاساۋ سالاسى 15,7%-عا, بىل­عارى ءوندىرىسى 8,1%-عا, حيميا ونەر­كاسىبى 7,2%-عا, قاعاز ءون­دىرىسى 5,1%-عا, رەزەڭكە جانە پلاستماسسا بۇيىمدار ءوندىرىسى 2,9%-عا جانە جيھاز ءوندىرىسى 2,4%-عا وسكەن», دەدى ج.قاسىمبەك. كولىك كەشەنى بو­يىنشا 11 ايداعى ناقتى كولەم يندەكسى 104,6%-دى قۇراعان. ج.قاسىمبەك جىلدىق جوس­پارلى كورسەتكىشكە ترانزيتتىك كونتەينەرلىك تاسىمالدار كولەمى مەن قىتايعا گاز ەكسپورتىن ارتتىرۋ ەسەبىنەن قول جەتكىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. قۇرىلىس بويىنشا ناقتى كولەم يندەكسى 103,9%-دى قۇراپ, جوس­پارلى كورسەتكىشكە قول جەتكىزىلدى. سونىڭ ىشىندە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى بويىنشا 11 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, 2017 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 114,3%-دى قۇرادى.

ال ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ 2018 جىلدىڭ 11 ايىندا وتىن-ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى وڭ ءوسىم سەرپىنىن ساقتاپ وتىرعاندىعىن ايتتى. سونىڭ ىشىندە 82,4 ملن توننا مۇناي جانە كوندەنسات ءوندىرىلدى. بۇل 2017 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 4,9%-عا جوعارى. ونىڭ ىشىندە, ءۇش ءىرى جوبا بويىنشا مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 49 ملن توننانى قۇرادى: قاشاعاندا – 12 ملن, تەڭىزدە – 25,9 ملن, قاراشىعاناقتا  11,1 ملن توننا مۇناي ءوندىرىلدى. مۇ­ناي ەكسپورتىنىڭ كولەمى 66 ملن تونناعا جەتتى, بۇل بىلتىرعى سايكەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 3,8%-عا ارتىق. «مۇناي وڭدەۋ كولە­مى شامامەن 15 ملن توننانى قۇرا­دى, بۇل 2017 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭى­مەن سا­لىس­تىرعاندا 8,6%-عا جوعا­رى. جال­­پى, ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, مۇ­ناي ونىم­دەرى نارىعىنداعى جاع­داي تۇراق­تى, جانار-جاعارماي تاپشىلىعى جوق. 

اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆتىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس, وسى جىلدىڭ 11 ايىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى 2,9%-عا ارتقان. ءوسىم نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلگەن. بۇل سالاداعى ءوسىم 3,9%-دى قۇراسا, وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا ول 2,3% بولعان. بيىل گەكتارىنا 15,1 تسەنتنەر تۇسىم­دىلىكپەن 22,8 ملن توننا استىق باستىرىلدى. تىرىدەي سالماقتاعى ەت ءوندىرىسى 4,3%-عا, ءسۇت ءوندىرىسى 3,3%-عا, جۇمىرتقا ءوندىرىسى 10,6%-عا ءوستى.

پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ مينيسترلىكتەر باسشىلارى مەن وڭىرلەر اكىمدەرىنىڭ باياندامالارىن تىڭداعاننان كەيىن بىرقاتار تاپسىرما بەردى. ۇكىمەت باسشىسى 11 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەل ەكونوميكاسى وڭ دامۋ قارقىنىن كورس­ەتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ۇكىمەت مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرۋدا. كو­لىك جانە ساۋدا سالالارىندا قول جەت­كىزىلگەن جوعارى ناتيجەلەر اتالىپ ءوتتى. بۇعان قوسا, ونەركاسىپتىك دام­ۋ­عا قوسىمشا سەرپىن بەرۋگە ءتيىستى باي­لانىس جانە قۇرىلىس سالالارىنا ەرەك­شە كوڭىل ءبولۋ تاپسىرىلدى. «جىل قو­رى­تىندىسىندا ءىجو ءوسىمىن 4% كو­لە­مىندە قامتاماسىز ەتۋ بويىن­شا ەل­باسى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بار­لىق مۇمكىندىك بار», دەدى ب.ساعىنتاەۆ. پرەمەر-مينيستر مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ تاپسىرماسىن ورىن­داۋعا مۇقيات قاراۋدى ەسكەرتتى. كەلەسى ۇكىمەت وتىرىسىندا ورتا­لىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىك­تەردىڭ جۇمىس قورىتىن­دىلارى قارا­لاتىندىعىن ەسكە سالدى. 

مۇنان كەيىن ۇكىمەت وتىرىسىندا جەكەشەلەندىرۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسى تۋرالى ماسەلە قارالدى. بۇل جايىندا قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ پەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ باياندادى. «2018 جىلى ساتۋعا 243 نىسان جوسپارلاندى. ءىس جۇزىندە 155 نىسان ساۋدا-ساتتىققا شىعارىلىپ, 88-ءى ساتىلدى. 117 ملرد تەڭگە قارجى ءتۇستى. 67 نىسان – ساۋدا-ساتتىقتا. تاعى 8 نىسان جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ساۋدا-ساتتىققا شىعارىلادى», دەپ مالىمدەدى قارجى ءمينيسترى.

ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت.سۇلەيمەنوۆ مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ارتىق جانە قايتالاناتىن فۋنكتسيالاردى انىقتاۋ تۇرعىسىنان مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۆەدومستۆو­لىق باعىنىشتى ۇيىمدارىن فۋنك­تسيونالدىق تالداۋدى 2019 جىلى اياقتايتىنىن حابارلادى.  

ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ۇكى­مەت باسشىسى جالپى نىساندار ساتى­لىمى كەستەگە سايكەس جۇرگىزى­لىپ جات­­­قا­نىن اتاپ ءوتتى. ب.ساعىنتاەۆ 8 نى­­سان­نىڭ ساۋدا-ساتتىققا شىعارىل­ماعانىن جانە قازىرگى كەزدە 67-ءسىنىڭ ساۋدادا تۇرعانىن ەسكەرە وتىرىپ, مينيستر­لىكتەر, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار مەن حولدينگىلەرگە جىلدىڭ سوڭى­نا دەيىن جەكەشەلەندىرۋگە جاتاتىن نىسانداردى ساۋدا-ساتتىققا شىعارۋ جۇمىسىن اياقتاۋدى, تىزىمدەگى 48 نىساننىڭ ساتۋ الدىن­داعى دايىن­دىق جۇمىستارىن جەدەلدەتۋدى تاپسىردى.

سۇڭعات ءالىپباي,

«ەگەمەن قازاقستان»