قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى وڭاي بولماعانىن بۇگىندە اعا ۇرپاق جاقسى بىلەدى. وسىنداي اۋىر كەزەڭدە مەملەكەتتىڭ ەتەك-جەڭىن ەندى جيناي باستاعان ەلباسىنىڭ الدىندا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ۇلكەن ماسەلەسى تۇردى.
سوناۋ ءبىر جىلدارى داڭقى الەمگە تاراعان ارال تەڭىزىنىڭ باعى قايتقان. ءولى تەڭىز دەسە دە بولادى. ارالدىڭ تابانىنان ۇشقان ۋلى تۇز ماڭگى مۇز جاستانعان اركتيكاعا دەيىن ۇشىپ بارىپ, سىرەۋ-سىرەۋ مۇزداقتاردى ەرىتىپ جاتقانىنا الەم عالىمدارى مازاسىزدانىپ دابىل ۇرۋدا. ەكولوگيالىق احۋالدىڭ اسقىنعانى سونشا, ەسى شىققان جۇرت جان-جاققا جان ساۋعالاپ كوشە باستاعان. ەكونوميكاسى تيتىقتاعان قىزىلوردا وبلىسىنىڭ دا جاعدايى ءماز ەمەس.
سول كەزدەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جانىندا قىزمەتتە بولعان, بۇگىندە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ ەلباسىنىڭ الدىندا ەكى تاڭداۋ بولعانىن ايتادى.
ءبىرىنشىسى – قارجىلىق قاۋقارى از, التەك-تالتەك كۇيدە تۇرعان قىزىلوردا وبلىسىن تاراتۋ, ارال حالقىن وزگە وبلىستارعا كوشىرۋ. ەكىنشىسى – تاۋەكەلگە بارىپ وبلىستى ساقتاپ قالىپ, تەڭىزدىڭ جاعدايىن جاقسارتاتىنداي شەشىم قابىلداۋ. ۇزاق ويلانعان ەلباسى قيىنداۋ بولسا دا ەكىنشى تاڭداۋعا توقتاپتى. بۇگىندە بارلىق سالا بويىنشا رەسپۋبليكاداعى وبلىستاردىڭ كەۋدە قاتارىندا جۇرگەن قىزىلوردا وبلىسى ەلباسىنىڭ تاۋەكەلىمەن تاراتىلماي قالدى.
ال تەڭىزىنەن ۋلى تۇز ۇشقان ارالدىڭ ماسەلەسى قالاي شەشىلدى؟! مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسى بويىنشا 1993 جىلى 26 ناۋرىزدا حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورى قۇرىلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە «سىرداريا وزەنىنىڭ ارناسىن رەتتەۋ جانە ارال تەڭىزىنىڭ سولتۇستىك بويىن ساقتاۋ» (ساراتس) جوباسى دۇنيەگە كەلدى. بۇگىندە جوبانىڭ العاشقى ءتورت بولىگى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل جايىندا وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن ارال اۋدانىندا وتكەن جيىندا جان-جاقتى تاراتىپ بەرگەن.
جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن ىسكە اسىرۋ تەڭىز بەن ارال قالاسىنىڭ اراسىن 100 شاقىرىمنان 17 شاقىرىمعا دەيىن قىسقارتۋعا, بۇرىن جوعالىپ كەتكەن بالىقتىڭ 22 ءتۇرىنىڭ تەڭىزگە قايتا ورالۋىنا مۇمكىندىك بەردى. «حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن ساراتس-2 جوباسىنىڭ 4 بولىگىن جۇزەگە اسىرۋدى باستادىق. ولار – قىزىلوردا سۋ تورابىنا كەشەندى جوندەۋ جۇرگىزۋ, قورعانىس بوگەتتەرىن نىعايتۋ, وزەن ارناسىن تۇزەتۋ جانە قازالى اۋدانىنداعى بىرلىك ەلدى مەكەنىنىڭ تۇسىنان كوپىر سالۋ», دەدى وبلىس اكىمى ق.كوشەرباەۆ.
وتكەن جىلى اۋلانعان 8740 توننا بالىقتىڭ 3410 تونناسى ەكسپورتقا جىبەرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىستا جىلدىق قۋاتى 11 مىڭ توننادان اسا ءونىم شىعاراتىن 8 بالىق وڭدەۋ زاۋىتى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ تورتەۋى سوڭعى بەس جىلدا سالىندى. سونداي-اق «ەۋروكود» بەلگىسى بار 4 زاۋىت ءونىمىن ەكسپورتقا شىعارىپ وتىر. ماسەلەن, وتكەن جىلى 3410 توننا بالىق ءونىمى 9 مەملەكەتكە – رەسەي, گرۋزيا, ازەربايجان, وزبەكستان, پولشا, گوللانديا, دانيا, گەرمانيا جانە قىتايعا ەكسپورتتالدى.
سونىمەن قاتار بالىق وڭدەۋ زاۋىتتارىن قوسىمشا شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ءوڭىردىڭ اكۆامادەنيەتىن دامىتۋ جۇمىستارى جۇرۋدە. وتكەن جىلى وبلىستاعى 10 شارۋاشىلىق 107 توننا تاۋارلى بالىق ءوسىردى. بيىل بۇل كورسەتكىشتى 130 تونناعا دەيىن كوبەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەر ءوز ونىمدەرىن وتكىزۋ ءۇشىن وزگە مەملەكەتتەردەن كاسىپورىن اشىپ جاتىر.
ارينە, ءبارى جاقسى بولدى, جۇمىستار كەدەرگىسىز ورىندالىپ جاتىر دەۋگە بولمايدى. وبلىس اكىمى دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلگەن ۋاقىتتارى جىل سايىن ۇلكەن ارالعا قايتارىمسىز 2,5-3 ملرد تەكشە مەتر سۋ كەتىپ جاتقاندىعىن ايتقان. سول كەزەڭدە 12 جىلدا 30 ملرد تەكشە مەتر سۋ جوعالعان. ال كىشى ارالداعى سۋ كولەمى – 27 ملرد تەكشە مەتر. ياعني, ءبىر تەڭىزدىڭ سۋى وسىلاي قۇردىمعا كەتكەن. جىل سايىن ديقانداردىڭ باس اۋرۋى اعىن سۋ ەكەندىگىن ەسكەرسەك, بۇل – ورنى تولمايتىن شىعىن.
ارال اۋدانىنىڭ اكىمى مۇحتار ورازباەۆ تا 8 بولىكتەن تۇراتىن عاسىر جوباسىنىڭ بۇگىندە بەسەۋى ىسكە اسىرىلىپ جاتقاندىعىن ايتادى. قازىر كىشى ارال تەڭىزى قالادان 17 شاقىرىم قاشىقتىقتا. ەگەر ساراتس-2 جوباسى كۇتكەندەگىدەي ناتيجە بەرسە, قالا مەن تەڭىزدىڭ ارا قاشىقتىعى 1-1,5 شاقىرىمعا دەيىن قىسقارادى ەكەن. بالىق قورى دا ازايىپ كەتكەندىكتەن, ۇكىمەت ءبىر ۋچاسكەگە ەكى قايىقتان شىعارۋ تۋرالى قاۋلى العان. الايدا ناپاقاسىن ۇلى تەڭىزدەن تاۋىپ قالعان بالىقشىلار بۇل قاۋلىعا كەلىسپەي, ءوز ۋاجدەرىن ايتىپ جاتىر. اۋدان اكىمى قالاي بولعاندا دا تەڭىزدى ءبىر-ەكى جىل تىنىقتىرىپ, بالىق قورىن كوبەيتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كولدەنەڭ تارتادى. دۇرىس شەشىم, وڭ تالاپ.
بۇگىندە ارال اۋدانى وبلىستاعى جەتەكشى اۋدانداردىڭ قاتارىنا كىرگەن. كەزىندە كوزى تۇماندانىپ تۋعان جەرىنەن قيماي كوشكەن اعايىن قايتا ورالۋدا. ۇلكەن وندىرىستەر اشىلىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى ىسكە قوسىلىپ جاتىر. ۋاقىتىندا ساعىمعا جۇتىلعان ارال تەڭىزى جىل ساناپ جاعالاۋعا جاقىنداپ كەلەدى...
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى