حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋداعى ناقتى قادامدار

ەلباسى جولداۋىن ىقىلاس­پەن قابىلداعان ال­­ما­تى جۇرتشىلىعى دا ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساق­­تاۋ­عا, باسپا­نا­عا قول جەتكىزۋدە قالا باسشى­لى­­عى­­­نىڭ يگى باستامالا­رى مەن قولدانىستاعى ءىس-شارا­لار­دىڭ ناتيجەلى جۇزەگە اسۋ­ىن قالايدى. وسى باعىتتا وڭتۇستىك شاھاردا جۇزدەن استام ارنا­يى شارا جۇزەگە اساتىن بولا­دى ءارى جولداۋ­دى جۇزەگە اسىرۋ­عا قالا بيۋد­جە­تىنەن 1,5 ترلن تەڭگە­دەن اس­تام قارجى قاراستىرىلىپ وتىر. 

قازىرگى كەزدە مەملەكەت باس­شى­­­­­سى­­ن­ىڭ تاپ­سىر­ما­سى­نا وراي ال­ما­تى­نىڭ 2050 جىلعا دەي­ىن­گى دامۋ جوسپارى جاسالۋدا. قالا اكىمدىگىنىڭ ما­لى­مەتتەرى بو­­يىن­شا, تۇر­عىن­­دارعا قولايلى ورتا قا­لىپ­تاستىرۋ ءۇشىن جىل سايى­ن­­عى ەكونوميكالىق ءوسىم 5 پايىز­دى قۇراپ, ەڭبەك ونىم­دىلىگى 2 ەسەگە دەيىن ارت­ۋى ءتيىس. مەجە­لەن­گەن جوسپار بويىنشا ون بەس جىل ىشىندە جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 1,5 ال وتىز جىلدا 3 ەسەگە دەيىن وسە­تىن بو­لادى. ەكونوميست ما­مان­دار­دىڭ پىكىرىنشە, قازىرگى كەزدە الەمدىك ەكو­نوميكانىڭ 70 پايىزى قالا­لار­دا قا­لىپ­تاسا­تىن­دىعىن ەسكەرسەك, الماتى وسىنداي 600 قالانىڭ تىزىمىنە ەنگەن. 

وسى ورايدا ەكونو­مي­كان­ىڭ قۇرى­لى­مىن جۇيەلى تۇردە وزگەر­تۋ قا­جەت­تىلىگى تۋىندايدى. ساراپ­­شى­لار بولجامى بويىنشا قالا حالقىنىڭ سانى 2035 جىلى 3 ميلليوننان اسۋى ءتيىس. مۇنداي جاعدايدا قالا­نىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىن­دارىنىڭ سانى 700 مىڭعا كوبەيەدى. ول ءۇشىن يننوۆاتسيالىق قولايلى ورتا قاجەت.

بۇگىندە الماتى ەكو­نو­مي­­­­كا­­سى­نىڭ 80 پايىز­دان اس­تامىن ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارى قۇرايدى. قالا باسشىلىعى سوڭعى ءۇش جىلدا 240 ملرد تەڭگە بولە وتىرىپ, ساۋدا سالاسىن كولەڭكەلى اينالىمنان شىعارۋدا كوپتەگەن ساۋدا نۇكتەلەرىن زاماناۋي سيپاتقا ەنگىزدى. 

وڭتۇستىك استاناداعى كو­كەي­­­­­­كەستى ما­سە­­لە­لەردىڭ ءبىرى – باسپانامەن قامتا­ما­سىز ەتۋ. وسى وراي­دا «نۇرلى جەر» باع­دارلاماسى بويىنشا بيىل­عى جىلى 6 مىڭ وتباسى جا­­ڭا پا­تەر­گە قول جەت­كى­­­زە­تىن بولسا, بۇل كورسەت­­كىش وتكەن جىل­مەن سا­لىس­­تىرعاندا ءۇش ەسە­گە دەيىن كوبەيەدى. سونداي-اق قالا­دا «7-20-25» باع­دارلاماسى بەلسەندى جۇ­زەگە اسۋدا. الداعى بەس جىل­دا جەكە ينۆەس­تورلاردى تارتا وتىرىپ 23 مىڭ جاڭا پاتەردى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. ەسكى ۇيلەردى جاڭارتۋدىڭ ينۆەس­تيتسيا­لىق الەۋەتى 320 ملرد تەڭگە­نى قۇرايدى.

جولداۋدىڭ باسىم با­عىت­­­تا­رى­­نىڭ ءبىرى – ەڭبەك­اقى­­نى كوتە­­رۋ. الدىن الا ەسەپ­­­­­­تەۋ­لەر بويىن­شا وسى ماق­سات­تا 25 مىڭ­نان اس­تام ادام­­­­دى قامتۋ جوس­پار­لان­عان. قا­زىرگى كەزدە قا­لا باس­شىلىعى ەڭبەك­اقى تولەۋ­دىڭ جاڭا جۇيەسىنە كو­شۋ­دە. ياعني, ءتيىم­سىز شىعىن­دار­دى وڭ­­­تاي­­­­لاندىرۋ ارقى­لى مەم­لە­كەتتىك قىز­مەت­كەر­لەردىڭ جالاقىسىن ورتا ەسەپپەن 2 ەسە ءوسىرۋ مەجەلەن­گەن. جىل باسىنان بەرگى ارالىقتا 24 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلسا, جىل سوڭىنا دەيىن تاعى دا 8 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋ قاراستىرىلىپ وتىر. 

وسى تۇرعى­دان العاندا ال­ما­تى­دا الەۋ­­­­مەتتىك سالانى قارجى­لان­­دىرۋ سوڭعى ءۇش جىلدا 2,5 ەسە ءوستى. بيىل­­عى جىلى تەك مۇمكىن­دى­گى شەك­تەۋ­لى جانداردى قولداۋ­­عا قالا اكىمدىگىنەن 7 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى بولىنگەن.

الەۋمەتتىك قوعامنىڭ باس­­تى ءمانى – ادامدار­عا قام­­قور­لىق جا­ساۋ بولسا, «رۋحاني جاڭ­عى­رۋ» باعدار­لا­­ما­سى اياسىندا الماتى­لىق كاسىپ­كەر­لەر الەۋمەتتىك باعدارلا­مالارعا كوپتەپ قولداۋ كورسە­تە باستاعان. وسى باعىتتا           7 ينكليۋزيۆتى كابينەت اشىلسا, قالاداعى 23 وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ 50 پايى­­زى جەكەمەنشىككە تيەسىلى. 

بۇگىندە الماتى «قا­لا ادام­­­دار ءۇشىن» ۇس­تا­­نىمى بويىن­­­­شا جۇيە­لى تۇردە دا­م­­­ىپ كەلەدى. قالا­­نى زالال­­دى زات­­تار­دان وقشاۋ­­­لاي وتىرىپ, قوعامدىق كو­­­لىك, زاماناۋي ۆەلوينفراقۇرىلىمدارمەن قاتار, تۇرعىن­دار­دىڭ وقۋ ورىندارىنا, جۇمىسقا بارىپ كەلۋىن جەڭىلدەتۋدە, دەنە­شىنىقتىرۋدى ناسيحاتتاۋدا كوپتەگەن باستامالار جۇزەگە اسۋدا. 

قالا بويىنشا قازىرگى كەزدە 650 مەديتسينا ۇيىمى جۇمىس ىستەيتىن بولسا, ولار­دىڭ 70-ءى كوپسالالى ەم­­حا­نا­لارعا جاتادى. بار­لىق مەم­لە­كەتتىك مەكەمەلەر تسيرف­لى جۇيەگە كوشىرىلىپ, زامانا­ۋي قوندىر­عىلارمەن جابدىقتالعان. 

سونداي-اق قو­عامدىق كو­لىك جۇيە­­­سىندەگى وز­­­گە­­رىستەر دە ءبىر با­­عىت­­­­تان ەكىن­­­شى باعىت­قا قاتىناۋدىڭ تيىم­دى­لىگىن ارتتىرا ءتۇستى. قالا اۆتوپاركتەرىنە كەلگەن جاڭا كولىكتەرمەن قاتار, قالا كوشەلەرىندە ساپ تۇزەگەن ەلەكتروبۋستاردىڭ جىلى ءارى جولاۋشىلار ءۇشىن قولايلى قىزمەتتەرى الداعى ۋاقىتتا دا جەتىلدىرىلەتىن بولادى. 

تسيفرلاندىرۋ – ەكونومي­­كانىڭ اشىقتىعىن قا­م­تا­­ماسىز ەتۋمەن بىرگە, اكىم­­شىلىك ءارى بيزنەستەگى كەدەر­گى­لەر­دى جويۋعا ىق­پال ەتە­دى دەيتىن بولساق, «Smart Almaty» بو­­­يىنشا 40-تان استام جو­با­نىڭ جۇزەگە اسۋى, سيتۋاتسيالىق ورتالىق جانە «BigData» جۇيەلەرىنىڭ قول­دا­­نىستا ەكەندىگى ءمالىم. «وڭاي», «ا-پاركينگ» ار­قى­لى تو­لەم جاساۋ جە­ڭىل­دە­تىلگەن. ناتي­جەسىندە 9 اي ىشىندەگى سالىق ءتۇسىمى وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سا­لىس­تىرعاندا 12,7%-عا ارتىپ, 1,3 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ال سا­لىق­تىڭ كوپ جينالۋى بيزنەسكە قولداۋ كورسەتۋگە جانە قالا تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك شىعىندارىنا جۇمسالاتىن قارجىنى ارتتىرا تۇسەدى.

ەلۆيرا سەرىكقىزى, 

«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى