شالعايداعى, ەلدىڭ شەتى, جەلدىڭ وتىندەگى شەكارالىق ايماقتاردا مەملەكەت جاردەمىنە مۇقتاج اۋىلدار جەتەرلىك. دەسەك تە مەملەكەت كومەگىنە سۇيەنىپ, قايتا جاندانىپ, جابىلۋعا جاقىن قالعان مەكتەپتەرى كەڭەيىپ جاتقان اۋداندار دا بار. جۋىقتا تارباعاتاي اۋدانىنىڭ اقجار وڭىرىنە جولىمىز تۇسكەندە بۇعان كوزىمىز انىق جەتتى.
ءبىزدى قۋانتقانى, قىتايمەن شەكارالاس اقجار وڭىرىندە سوڭعى 4-5 جىلدىڭ كولەمىندە جابىلۋعا جاقىن قالعان 3 ءبىلىم ورداسى ىرگەسىن كەڭەيتىپتى. جاڭااۋىل اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى سارىولەڭ ەلدى مەكەنىندەگى ءتورت جىلدىق مەكتەپ 9 جىلدىققا, ال جالاڭاشتاعى باستاۋىش مەكتەپ پەن احمەتبۇلاق اۋىلىنداعى نەگىزگى ورتا مەكتەپ ءوز مارتەبەسىن مەكتەپ-بالاباقشا كەشەنى دەپ اۋىستىرىپتى. بۇعان اۋداندىق بيۋدجەتتەن 150 ميلليون تەڭگە شاماسىندا قاراجات جۇمسالعان. تارباعاتايدىڭ شەكاراعا تاقاۋ اۋىلدارىن ارالاعانىمىزدا ىرگەسى كەڭەيگەن سارىولەڭ اۋىلىنداعى 9 جىلدىق مەكتەپكە ارنايى بارىپ, تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىق. 9 جىلدىقتان 4 جىلدىققا قىسقارىپ, جابىلۋدىڭ از-اق الدىندا قالت-قۇلت ەتىپ تۇرعاندا 2014 جىلى تارباعاتاي اۋدانىنىڭ اكىمى دىلدابەك ورازباەۆتىڭ قولداۋىمەن قايتا اشىلعان مەكتەپتە قازىر 41 بالا وقىپ جاتىر. «2013 جىلى اۋدان اكىمى وسىندا كەلگەندە مەكتەپتە 24 وقۋشى, 3 مۇعالىم عانا بولعان ەدى. اۋدان باسشىسى «وقۋشى سانىن 41-گە تولتىرساڭدار مەكتەپتى 9 جىلدىق قىلىپ قايتا اشىپ بەرەمىز» دەگەن سوڭ اۋىل تۇرعىندارىمەن اقىلداسىپ, بالا سانىن 43-كە جەتكىزدىك», – دەيدى جاڭااۋىل اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى داۋىتبەك نيازبەكوۆ.
اۋدان اكىمدىگى مەكتەپتى 9 جىلدىق قىلىپ كەڭەيتۋمەن قاتار اۋىلعا بالاباقشا دا اشىپ بەرىپتى. بۇرىنعى مادەنيەت ءۇيىنىڭ ىشىنەن اشىلعان بالاباقشادا 15 بالدىرعان تاربيەلەنىپ جاتقان كورىنەدى. سارىولەڭدەگى باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى نەگىزگى ورتا مەكتەپتىڭ ديرەكتورى ەرجان ىسقاقوۆ شاعىن ءبىلىم ورداسىندا ۇستازدارعا, وقۋشىلارعا ءتيىستى جاعداي جاسالعانىن, قۇرال-جابدىقتاردىڭ جەتكىلىكتى ەكەندىگىن, مەكتەپتىڭ ينتەرنەتكە قوسىلعانىن ايتىپ, اۋىلداعى بالعىنداردىڭ سپورتپەن الاڭسىز جاتتىعۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن سپورت زالى سالىنسا دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى. مەكتەپتە ارنايى سپورت زالى جوقتىعىن, وقۋشىلار كۇرەسپەن توبەسى الاسا, تار بولمەدە جاتتىعىپ جۇرگەنىن ءبىز دە ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. سارىولەڭنىڭ شىمىر بوزبالالارى وسىعان قاراماستان اقجاردا, اۋدان ورتالىعى اقسۋاتتا وتەتىن جارىستارعا قاتىسىپ ءجۇر.
بۇگىندە تارباعاتاي اۋدانىنىڭ بارلىق اۋىلدارىنداعى مەكتەپتەرگە ينتەرنەت قوسىلىپ, بالاباقشالار جۇمىس ىستەپ تۇر. ء«بىز اسىرەسە اۋداننىڭ شەكاراعا جاقىن اۋىلدارىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, بالاباقشاسى جوعىنا بالاباقشا اشىپ, مەديتسينالىق پۋنكتەردى جوندەتىپ, قوسىمشا شتاتتار بەرىپ جاتىرمىز. اۋدانداعى جۇمىس ىستەمەيتىن, مادەنيەت وشاقتارىنىڭ بارلىعىن ىسكە قوستىق. كەيبىر اۋىلداعى مادەنيەت ۇيلەرىندە تۇرعىنداردىڭ سپورتپەن شۇعىلدانۋىنا دا رۇقسات بەرىپ وتىرمىز. سەبەبى, سارىولەڭدەگى سەكىلدى كوپتەگەن شاعىن اۋىلداردا دەنى دۇرىس سپورت زالى جوق. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا شالعايداعى, اسىرەسە شەكاراداعى اۋىلدارعا بالالاردىڭ ۆولەيبول, فۋتبول ويناۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن سپورت زالدارى سالىنسا جاقسى بولار ەدى. ەلباسى ءوز جولداۋىندا ايتقان «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا ۇكىمەت وسى شارۋانى قولعا السا يگى ءىس بولار ەدى. ماسەلەن, تارباعاتايدا قىستىگۇنى ساعات 4-5-تەردە كۇن باتادى. بالا نە ىستەيدى؟ ۇيدە وتىرا ما؟ سپورت زال سالىپ بەرسەك مالىن جايعاعان سوڭ سپورت زالعا بارماي ما؟ سول جەردە ەكى ساعات فۋتبول ويناسىن, باسكەتبول ويناسىن, سپورتپەن شۇعىلدانسىن. بارلىق جاعدايىن جاساپ قويايىقشى. سوعان كوپ قارجى كەتپەيتىن شىعار», دەيدى اۋدان اكىمى دىلدابەك ورازباەۆ.
شەكارالىق اۋىلداردىڭ كوپشىلىگىنە ورتاق تاعى ءبىر تۇيتكىل – باسپانانىڭ جوقتىعى. دايىن باسپانا بولماعاننان كەيىن جاس ماماندار قايدا بارىپ تۇرادى؟! ماسەلەن, شەكاراعا تاياۋ جاڭاتالاپ اۋىلىنا بارعىسى كەلگەن ەكى جاس دارىگەر تۇراتىن ءۇي تاپپاپتى. اۋدان اكىمى وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن كاسىپكەرلەرگە «وسىنداي اۋىلدارعا ءۇي سالىپ بەرىڭدەر, ءبىز «ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسى ارقىلى ساتىپ الامىز» دەپ ۇسىنىس ايتىپتى.
«شەكارانى بىزدەن قورعاپ جۇرگەندەي...»تارباعاتاي اۋدانىنىڭ قىتايمەن شەكارالاس 4 اۋىلىندا (جاڭااۋىل, جاڭاتالاپ, احمەتبۇلاق, سارىولەڭ) قازىر مىڭ جارىمعا (بۇرىن 3 مىڭ بولعان) جۋىق حالىق تۇرادى. بەرگى جاعىنداعى ماڭىراق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ تۇرعىندارىن قوسا الساڭىز 4 مىڭعا جەتەعابىل. جۇمىس ساپارىمىزدا شەكارانى جاعالاي قونىستانعان وسى 4 مىڭ حالىقتىڭ كوپ جىلدان بەرى جول ازابىن تارتىپ جۇرگەنىن بايقادىق. بۇرىنعى اۋدان ورتالىعى اقجار مەن شەكارا تۇبىندەگى جاڭااۋىل اۋىلىنا دەيىنگى 50 شاقىرىمدىق كوتەرمە, تاس جول تۇرعىنداردى تيتىقتاتقانعا ۇقسايدى. «وسى جول ءبىر اسفالتتالسا عوي, شىركىن!» دەگەن ارمان-تىلەكتى كەزدەسكەن جۇرتتىڭ كوزدەرىنەن كورىپ, سوزدەرىنەن ۇعىنعانداي بولدىق. تاعى ءبىر اڭعارعانىمىز, بۇل جاقتا جىل سايىن مەكتەپتەرى جابىلىپ جاتقان مارقاكولگە قاراعاندا بايلانىس ءبىرشاما ءتاۋىر ەكەن. جاڭااۋىل اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ءتورت اۋىلدىڭ ىشىندە تەك جاڭاتالاپقا عانا ەلدى مەكەن تومەندە ورنالاسقاندىقتان ۇيالى بايلانىس قوسىلماپتى. بۇل اۋىلدىڭ تۇرعىندارى تاۋدىڭ باسىنا شىعىپ سويلەسەتىن كورىنەدى. ء«بىزدىڭ پەرەگوۆورنىي پۋنكتىمىز» – وبا» دەپ ازىلدەيدى ەكەن جاڭاتالاپ تۇرعىندارى. ۇيالى بايلانىستى ورناتۋشى مەكەمەلەر ء«بىز بايلانىستى 2 مىڭ, جوق دەگەندە مىڭ تۇرعىنى بار اۋىلدارعا عانا قوسامىز» دەپ تالاپ قويادى ەكەن. ەلىمىزدە, ەلىمىزدە عانا ەمەس, وڭىرىمىزدە تالاي اۋىل وسى تالاپ ۇدەسىنەن شىقپاي, تسيفرلاندىرۋدىڭ داۋىرلەگەن كەزەڭىندە ۇيالى بايلانىسسىز وتىر. ال مىڭعا جەتپەيتىن تۇرعىنى بار اۋىلداردىڭ مۇڭى ءتيىستى ورىندارعا ءالى جەتپەي جاتقان سەكىلدى.
تۇرعىنداردىڭ كوشىپ جاتقانى, جاستاردىڭ ازايىپ, قاريالاردىڭ قاتارىنىڭ قالىڭداعانى, جولدىڭ ناشارلىعى, ينتەرنەتتىڭ جەتكىلىكسىزدىگى... بۇل – شەكارالىق ايماق تۇرعىندارىنا ورتاق كەپ. قىتايمەن شەكتەسەتىن تارباعاتاي اۋىلدارى تۇرعىندارىن تولعاندىرعان تاعى ءبىر ماسەلە بار. ول – شەكارا تۇبىندەگى بەيتاراپ اۋماققا كىرىپ شىعۋ. جاڭااۋىل اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ءتورت ەلدى مەكەن تۇرعىندارى قىسقا قاجەت جەم-ءشوبىن احمەتبۇلاقتىڭ ىرگەسىندەگى قىتايمەن شەكاراداعى بەيتاراپ اۋماقتان الاتىنى وسى ءوڭىردىڭ حالقىنا بەلگىلى جايت. مال دا سول اۋماقتا جايىلادى. الايدا اقجارلىقتار سوڭعى جىلدارى شەكاراداعى اسكەري زاستاۆالار تۇرعىندارعا تالاپتى كۇشەيتىپ, ءجوندى-ءجونسىز قۇجات سۇراپ, ەستەرىن شىعارىپ جۇرگەندەرىنە قاپالى. «توردان ءارلى-بەرلى ءوتۋ جىلدان جىلعا قيىنداپ بارادى. ماشينانى قويىپ, موتوتسيكلدىڭ ءنومىرىن الدىن الا تىركەتەمىز. ەگەر اياق استىنان ءبىر جاعداي ورىن الىپ, ءنومىرى تىركەلگەن ماشينا كەلە الماسا باسقا ماشينانى وتكىزبەيدى. ءشوپ ناۋقانى كەزىندە كومەككە كەلگەن ادامداردى دا وتكىزۋ قيامەت-قايىم. بۇرىندارى شەكارالىق ايماق تۇرعىندارىنا ۋاقىتشا رۇقسات قاعازى بەرىلەتىن. قازىر ونداي قۇجات بەرىلمەيدى. شىنىمدى ايتايىن, كەيدە اسكەريلەرىمىز شەكارانى قىتايدان ەمەس, بىزدەن قورعاپ جۇرگەندەي اسەر قالدىرادى. قولداعاننىڭ ورنىنا ۇركە قارايدى. ءبىزدىڭ تىلەگىمىز – شەكاراداعى اسكەري زاستاۆالار بەيتاراپ اۋماققا ءارلى-بەرلى ءوتۋدى جەڭىلدەتسە, شەكاراشىلارىمىز حالىققا جاقىن بولىپ, بىرلەسە جۇمىس ىستەسە دەيمىز», – دەيدى جاڭااۋىل تۇرعىنى, وسى ەلدى مەكەننىڭ يمامى ءسالىمحان اسىلعازين.
اۋىلعا دا روبوت-تەحنيكا سىنىبى كەرەككەزىندە 600-گە تارتا وقۋشىسى بولعان جاڭااۋىل اۋىلىنداعى مەكتەپتە بۇگىندە 144 وقۋشى ءبىلىم الىپ جاتىر ەكەن. مەكتەپ ديرەكتورى ءانبيا كەڭەسبەك ۇلى اۋىلدان حالىق بۇرىنعىداي جاپىرلاپ كوشىپ جاتپاسا دا, جىلىنا 4-5 وتباسىنىڭ قالاي كوشىپ كەتكەنىن وزدەرى دە بايقاماي قالاتىنىن ايتادى. «جۋرناليست كەلدى» دەپ مەكتەپكە جينالعان اۋىل تۇرعىندارى وزدەرىن تولعاندىرعان ماسەلەلەردى جىپكە ءتىزدى. ءبىرى بىلتىر «تسيفرلى تەلەۆيدەنيە» جوباسى اياسىندا اۋىلعا كەلىپ, ەكى مۇناراسىن ورناتىپ, ءىز-ءتۇزسىز كەتكەن «قازتەلەراديو» قىزمەتكەرلەرىنە قىنجىلىسىن بىلدىرسە, ەندى ءبىرى وبلىستا قولعا الىنعان «مەنىڭ مەكتەبىم» اكتسياسى بويىنشا شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتەردىڭ وقۋشىلارىنا دا روبوت-تەحنيكا سىنىپتارى بەرىلسە دەگەن تىلەكتەرىن ايتتى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت جولداۋىنداعى اۋىلعا قاتىستى ايتىلعان ويلار كەلەشەككە دەگەن سەنىمدەرىن نىعايتا تۇسكەنىن, الدا شەكارالىق ايماق تۇرعىندارىنا قاتىستى ارنايى باعدارلاما قابىلدانار, ءتيىستى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلار دەگەن ۇمىتتەرى بار ەكەنىن جەتكىزدى.
مەكتەپتەن كەيىن وسىدان 4 جىل بۇرىن عانا سالىنعان سۋ جاڭا, ءىشى ايناداي جارقىراعان ەمحاناعا باس سۇقتىق. 1391 تۇرعىن بەكىتىلگەن مەديتسينا مەكەمەسىندە قازىر ءبىر دارىگەر, ءبىر مەديتسينالىق تىركەۋشى, ءۇش جالپى تاجىريبەلى مەدبيكە جۇمىس ىستەيدى. ءبىر اكۋشەردىڭ ورنى بوس تۇرعان كورىنەدى. جاڭااۋىل اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ءۇش اۋىلدا (جاڭاتالاپ, سارىولەڭ, احمەتبۇلاق) ءبىر-ءبىر فەلدشەر ەڭبەك ەتەدى. فەلدشەر دەمەكشى, احمەتبۇلاق اۋىلىنا دا ءبىر فەلدشەر جەتىسپەيدى ەكەن. جاڭااۋىلداعى ەمحانانىڭ جالپى تاجىريبەلى دارىگەرى زاميرا احماديەۆامەن اڭگىمەلەسكەنىمىزدە شالعايداعى ەلدى مەكەندەرگە جاس مامانداردىڭ كەلگىسى كەلمەيتىنىن تىلگە تيەك ەتىپ, قىرداعى دارىگەرلەر قاۋىمىن الاڭداتىپ جۇرگەن ءبىر ماسەلەنى العا تارتتى. «شتات بويىنشا جالپى تاجىريبەلى دارىگەرلەرگە 1700 تۇرعىن بەكىتىلۋى كەرەك ەكەن. جاڭا جىلدان باستاپ وسى ماسەلە قارالادى دەگەن اڭگىمە بار. سوندا ءبىز سەكىلدى مىڭنان اسار-اسپاس تۇرعىنى بار دارىگەرلەر قايتپەك؟ سونى ۋايىمداپ وتىرمىز. ستاۆكامىز ءتۇسىپ قالا ما دەگەن قورقىنىش بار. ەگەر ستاۆكامىز تومەندەسە باسقا جاققا كوشۋگە تۋرا كەلەدى. الايدا پرەزيدەنتىمىز بيىلعى جولداۋىندا: «ەڭ الدىمەن, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت» دەگەن جوق پا؟ ءبىز سەكىلدى ۋچاسكەلىك مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ءوسىرۋ كەرەكتىگىن دە نىقتاپ تاپسىردى. سوندىقتان جوعارىداعى تۇيتكىل ءوز شەشىمىن تابار دەپ ويلايمىن», – دەيدى دارىگەر.
ەلباسى جاقىندا عانا حالىققا ارناعان جولداۋىندا 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بارلىق ەمحانالار مەن اۋرۋحانالار مەديتسينالىق قۇجاتتاردى قاعازسىز, تسيفرلىق نۇسقادا جۇرگىزۋگە كوشۋگە تيىستىگىن اتاپ وتكەن ەدى. مەملەكەت باسشىسى جىل باسىندا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىندە شىعىس قازاقستانداعى مەديتسينالىق مەكەمەلەردى كومپيۋتەرلەندىرۋدىڭ كەنجەلەپ وتىرعانىن ەسكەرتىپ, وبلىس اكىمىنە ماسەلەنى نازارعا الۋدى تاپسىرعانى ەسىمىزدە. پرەزيدەنتتىڭ سىنىنان ناتيجە شىققانىن جاڭااۋىلداعى ەمحانادا كومپيۋتەرلەردىڭ تۇرعانىنان بايقاعانىمىزبەن, ول كومپيۋتەرلەردىڭ ءالى بىردە-بىرەۋىنىڭ ينتەرنەتكە قوسىلماعانىن, مۇنداعى دارىگەرلەر ازىرگە اكىمشىلىكتىڭ ينتەرنەتىن پايدالانىپ جۇرگەنىن بىلدىك.
ءتۇيىنتارباعاتايداعى جۇمىس ساپارىمىزدا اۋدان باسشىلىعى شەكاراداعى اۋىلداردى ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا قولدان كەلگەندەرىن جاساپ جاتقانىمەن, شالعايداعى ەلدى مەكەندەردى اياعىنان قاز تۇرعىزۋ ءۇشىن مۇنىڭ جەتكىلىكسىز ەكەندىگىن اڭعارعانداي بولدىق. شەكارا بويىن مىعىمداپ, ودان ءارى نىعايتىپ, جانداندىرا ءتۇسۋ ءۇشىن وبلىستىڭ, مەملەكەتتىڭ كومەگى, ءتىپتى ارنايى باعدارلاما قاجەت سەكىلدى. ونسىز سان جىلدار بويى قوردالانعان تۇيتكىلدىڭ تارقامايتىنى انىق.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
تارباعاتاي اۋدانى