جادىنى جاڭعىرتقان مادەني جوبا

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن شارا ارنايى دەلەگاتسيانىڭ بەكتاۋاتا شاتقالىنداعى « ۇلى دالا وركەنيەتى» ەتنواۋىلىنا بارىپ, « ۇلى دالا ەلىنىڭ قاسيەتتى مۇراسى»  رەسپۋبليكالىق تاريحي-ەكولوگيالىق اكتسياسى شەڭبەرىندە  قازاقستاننىڭ حالىق اقىنى جانە كومپوزيتور شاشۋباي قوشقارباەۆتىڭ كەسەنەسىنە گۇل شوقتارىن قويۋىمەن باستالىپ, «جىبەك جولى بويىنداعى سۇحباتتار – 2018: ۇلى جىبەك جولى – تاريح جانە قازىرگى زامان» حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسياسىمەن تۇيىندەلدى.

جالپى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «جىبەك جولى بويىنداعى سۇحباتتار» حالىقارالىق مادەنيەتتانۋشىلىق جوباسى 2007 جىلدان باستاپ ورتالىق ازيا ءوڭىرى ەلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جىل سايىن وتكىزىلىپ كەلەدى. ونداعى ماقسات – ورتالىق ازيا ءوڭىرى ەلدەرى مەن حالىقتارىنىڭ اراسىنداعى جان-جاقتى بايلانىستاردىڭ جاڭعىرۋىنا جانە نىعايۋىنا ىقپال ەتۋ. جوباعا ون جىلدان استام ۋاقىت بويى جازۋشى, مادەنيەتتانۋشى, قوعام قايراتكەرى مۇرات اۋەزوۆ ۇيىتقى بولىپ, جەتەكشىلىك ەتىپ كەلەدى.

حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسياعا قازاقستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, وزبەكستان, قىتاي جانە رەسەيدىڭ ساراپشىلارى, فيلوسوفتارى, ساياساتتانۋشىلارى, عىلىم مەن مادەنيەت قايراتكەرلەرى, قحا عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەسىنىڭ, كافەدرالارىنىڭ مۇشەلەرى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى, ستۋدەنتتەر, قحا-نىڭ «جاڭعىرۋ جولى» جاستار قوزعالىسىنىڭ مۇشەلەرى, باق وكىلدەرى قاتىستى.

كونفەرەنتسيا جۇمىسىن قاراعاندى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاندوس ابىشەۆ قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەپ اشتى. ودان ءارى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى لەونيد پروكوپەنكو ءسوز الىپ, شارانىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. «جىبەك جولى بويىنداعى سۇحبات – بابالار ەڭبەگىنە جاسالعان قۇرمەت. بالقاش – تاريحقا باي ولكە. اڭىز بەن تاعىلىمعا تولى قاسيەتتى بەكتاۋاتا – ءبىزدىڭ مۇرامىز. بۇل ۇرپاق ءۇشىن ۇلكەن امانات», – دەدى ل.پروكوپەنكو. سونداي-اق, ول ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بالقاش وندىرىستىك ورىن عانا ەمەس, تۋريستىك ايماق رەتىندە دامۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

جيىن بارىسىندا ۇلى جىبەك جولىنىڭ جالپىۇلتتىق قۇندىلىق, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق تاتۋلىقتىڭ قالىپتاسۋىنا تىكەلەي ىقپال ەتەتىنى تۋرالى ايتىلدى.

دوڭگەلەك ۇستەلگە توراعالىق ەتكەن جازۋشى مۇرات اۋەزوۆ ءاربىر جاسالعان ىستە ۇلتتىق قۇندىلىق ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋ كەرەكتىگىنە ەرەكشە ەكپىن بەردى. «تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ ىنتىماعىن قالاي ساقتاپ قالامىز؟ مىنە, باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى وسى بولۋى كەرەك. مۇندا تەك ۇلتىن سۇيگەن ۇلاندار عانا جينالىپ وتىر. ءبىز قاسيەتتى مەكەندە باس قوسىپ وتىرمىز. بالقاش كولى ەكىگە بولىنگەن. ءدال ورتاسىنان ۇلى جىبەك جولىنىڭ كوشى وتكەن. «ادام كۇبىرىن تاۋ ەستيدى, تاۋ كۇبىرىن ءتاڭىر ەستيدى» دەگەن ءتامسىل قالعان». ءبىز ءاۋ باستان ماقساتىمىز بەن مۇراتىمىزدى, جۇلدىزىمدى انىقتاپ العانبىز. ءبىزدىڭ مۇرات – قازاق ەلى ءۇشىن, ۇلت ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتۋ. قانشاما قيىن-قىستاۋ كەزەڭنەن وتتىك. قىرىلدىق, سوعىستى كوردىك. الايدا رۋحىمىز مۇقالعان ەمەس. وسى رۋحىمىزدى جوعالتپاۋىمىز قاجەت», – دەدى مۇرات اۋەزوۆ

ونان ءارى ساراپشىلار «جاڭا جىبەك جولى ماگيسترالىنىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ بىرلەسۋ ستراتەگياسى» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى.

مادەنيەتتانۋشى, ونەرتانۋشى, وزبەكستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ مۇشەسى الەكساندر جۇماەۆ ءوز سوزىندە ولجاس سۇلەيمەنوۆ, مۇرات اۋەزوۆ, شىڭعىس ايتماتوۆ سەكىلدى تۇلعالار كوپ بولعاندا  ءبىراز ماسەلەنىڭ باسى قايىرىلار ەدى دەگەن تۇجىرىمىن ايتتى. «ولار – ورتالىق ازيا اۋماعىنا تۇلعا رەتىندە ونەگە بولادى», – دەدى وزبەك ونەرتانۋشىسى.

تاريح جانە ونىڭ سالدارىن قاراستىرۋعا بايلانىستى فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى الميرا ناۋرىزباەۆا ءوز ويىن ورتاعا سالدى. ء«بىز تاريحتىڭ ادىستەمەسىن مۇلدەم وزگەرتۋىمىز كەرەك. مۇنسىز سانا جاڭعىرمايدى», – دەگەندى العا تارتتى عالىم.

ۇلى جىبەك جولى تاقىرىبىندا رەسەيدىڭ «ەۆرازيسكي ديالوگ» الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ارىپتەستىك قورىنىڭ پرەزيدەنتى ايجان تۇزەلبەكوۆا بايانداما جاسادى.

ء«بىز ەكونوميكا ارقىلى مادەنيەتىمىزدى ەنگىزدىك, ەندى كەرىسىنشە مادەنيەت ارقىلى ەكونوميكانىڭ كەيبىر تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىنىڭ ءتۇيىنىن  شەشە الامىز. ەتنو-ءتۋريزمدى قارقىندى دامىتۋىمىز قاجەت», – دەدى رەسەيلىك قانداسىمىز.

كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار قازاقستاننىڭ, مادەنيارالىق ديالوگ قالىپتاستىرۋ تاجىريبەسىمەن الماستى.

شارا سپيكەرلەرىنىڭ ءبىرى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, جازۋشى مارات سەمبين: «كەزىندە قازاقستانعا قونىس اۋدارعان وزگە ۇلت وكىلدەرىن قازاقتار باۋىرىنداي قارسى الدى. سودان ولاردىڭ اراسىندا اجىراماس دوستىق قالىپتاستى. وسىدان-اق قازاق ۇلتىنىڭ ۇلىلىعىن كورۋگە بولادى», – دەپ تۇيىندەدى عالىم.

قايرات ءابىلدا,

«ەگەمەن قازاقستان»

قاراعاندى وبلىسى,

بالقاش قالاسى