...ۇلگى تۇتادى
ارداگەرلەر ەككەن ەگىس
ەلباسىنىڭ «جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى» اتتى ماقالاسى كەزىندە جۇرتشىلىققا ۇلكەن سەرپىلىس اكەلگەندىگى بەلگىلى. راسىندا ەڭبەكسىز ەش ناتيجە بولمايتىندىعىنا نارىقتىق قاتىناسقا بوي ۇيرەتكەن قانداستارىمىز قازىر انىق كوز جەتكىزگەندەي. وسى ورايدا قىزىلوردا وبلىسى, شيەلى كەنتى ارداگەرلەرىنىڭ بيىلعى باستاماسى جۇرتشىلىقتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى.
اۋدان ورتالىعىندا تۇراتىن ءبىر توپ ارداگەردىڭ وتىنىشىنە ساي اۋدان اكىمدىگى ولاردىڭ ەگىس ەگۋى ءۇشىن ارنايى جەر بولۋگە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. وسى شارۋانىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن كەنت ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ابدىشۇكىر باتىرباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن 9 گەكتار جەر ايدالىپ, ارىقتارى تارتىلىپ, ول ەگىن ەگۋگە دەگەن قۇلشىنىستارى بار 44 ارداگەرگە بىردەي ءبولىنىپ تە بەرىلدى. كوپ ۇزاماي, وزدەرىنىڭ قالاۋىنشا ءتۇرلى داقىلدار ەگىپ, كۇتىمگە الدى. ناتيجەسىندە, ءبىرىنىڭ قىزاناعى مەن قيارى ەرتە ءونىم بەرە باستاسا, كوپ ۇزاماي اڭگەلەك پەن قاۋىن-قاربىزى دا وزدەرىنىڭ تۇتىنۋلارىنا جارادى. ارداگەرلەر الدان بايىمبەتوۆ, قالي دۇيسەمانوۆ, ايتەن قاجى ءوز تاجىريبەسىمەن ءبولىسىپ, وزگەلەرگە ءجون كورسەتۋدەن ەرىنبەيدى.
– جۋىردا اۋدان اكىمى ارنايى كەلىپ, باقشالىقتىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. ونىمنەن ءدام تاتتى. الداعى جىلى بۇل شارۋانى كەڭەيتۋگە كەڭەس بەردى, – دەيدى 78 جاستاعى ابدىشۇكىر باتىرباەۆ. ءيا, زەينەتكە ءتۇرلى سالادان شىققان ارداگەرلەر قول قۋسىرىپ وتىرماي, وسىلاي دالا توسىندە ەڭبەك ەتۋدە. بۇل ونەگە كوپشىلىككە وي سالۋى ءتيىس وڭدى ءىس. ولاردىڭ ويىنشا, كەتپەن شابۋ – دۇنيە تابۋ عانا ەمەس, سەرگەكتىك كەپىلى.
نۇرماحان نازىمحان ۇلى
قىزىلوردا وبلىسى,
شيەلى اۋدانى
...العىسىن جەتكىزەدى
انالارىنىڭ ايتقانىن ورىندادى
جومارتتىق – العىس, ماقتاۋ كۇتپەي جاردەم بەرۋدى بىلدىرەتىن قازاقتىڭ قانىندا بار وتە جاقسى قاسيەت. جومارتتىق قازاقى ورتاداعى الەۋمەتتىك قاتىناستاردى ۇيىمداستىراتىن ءارى رەتتەپ وتىراتىن مورالدىق-ەتيكالىق ءماندى نورما مەن پرينتسيپ. تانا مىرزا اۋىلىندا سارا احمەتقاليەۆا اپايمەن كوپ جىل كورشى بولدىم. اقكوڭىل, اقجارقىن, قوناقجاي ادام بولدى. سارا اپاي ومىردەن ءوتىپ كەتسە دە سول سىيلاستىقتى مۇرات اعا مەن بالالارى ءالى جالعاستىرىپ كەلەدى. مارقۇم: ء«اي, قىز, كوشسەم ءۇيىمدى ساعان بەرەم, ءۇي سالسام ءۇيىمدى ساعان قالدىرام» دەپ وتىراتىن. سول انا سەرتىن بالالارى شىڭعىس پەن يساتاي ورىندادى. اكەلەرىنە زاماناۋي ادەمى ءۇي سالىپ بەردى دە, «انامىزدىڭ ءتىرى كەزىندە بەرگەن سەرتىن ورىندايمىز» دەپ, ءوز ۇيلەرىن بارلىق جيھازدارىمەن بىزگە تەگىن سىيعا بەردى. وسى قايىرىمدىلىق, جومارتتىق قاسيەتتەرى ءۇشىن مۇرات قاسەنوۆ اعا مەن بالالارى شىڭعىس پەن يساتايعا انالىق جۇرەگىممەن العىسىمدى بىلدىرەمىن. وسىنداي قازاقتىڭ قولى اشىق, اتىمتاي جومارت ازاماتتارى كوپ بولىپ, ۇلتتىق سانامىز جاڭعىرسا, ۇلتتىق كودىمىزدىڭ ۇرپاقتان-ۇرپاققا ماڭگى ساقتالارى ءسوزسىز.
ايجان بايعاليەۆا
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
تارباعاتاي اۋدانى
...ءۇن قوسادى
باتا بەرە ءبىلۋ دە ونەر
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى ءساۋىر ايىنداعى نومىرىندە سەرىكباي تۇرجاننىڭ ويلاسۋ ورايىنداعى «باتا بەرە بىلەمىز بە؟» اتتى ماقالاسى جاريالانىپ, اۆتور كوپشىلىكتىڭ ويىندا كوپتەن بەرى جۇرگەن جايدى كوتەرگەن ەكەن.
دانا حالقىمىز «ادام اق تىلەكتەن كوگەرەدى» دەگەن, «كوسەگەڭ كوگەرسىن» دەگەن حالىق دانالىعىنىڭ ءمانى دە وسىندا جاتسا كەرەك. ال تىلەكتىڭ ءتۇيىنى باتا ەكەنىندە داۋ جوق. سەبەبى باتا حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويعى وي ەلەگىنەن سۇرىپتالىپ وتكەن ۇلاعاتىنىڭ ۇيىتقىسى. بايىپتاپ زەردەلەسەك, باتا ءاۋ باستا ەل داناسىنىڭ, ەر اناسىنىڭ, كورگەن كوسەمدەرىنىڭ, ءدۇلدۇل شەشەندەرىنىڭ, كوش باسى سارالارىنىڭ, كوزى وياۋ دارالارىنىڭ لەبىزىنەن شىعىپ, ۋاقىت وتكەن سايىن دامىپ, ساناعا ءسىڭىپ, شىمىرلانا تۇسكەن. سودان جاقسىنىڭ تىلەگىن بەرسە ەكەن, جومارتتىڭ جۇرەگىن بەرسە ەكەن دەگەن نيەتپەن ءار بوساعا يەسى تورىنە شىققان يگىلەردەن, ىقىلاسى ءتۇزۋ ءار پەندەدەن جاقسى لەبىز ەستىپ, جارتى ىرىسقا كەنەلگىسى كەلگەندەي بولاتىن ءۇردىس قالىپتاسقان. باتانىڭ جالپى حالىقتىق سيپاتقا يە بولىپ, اسىل قازىنامىزدىڭ سالماقتىسىنا اينالۋى وسىدان بولار. جيرەنشەنىڭ باتاسى, بۇقار جىراۋدىڭ, تولە ءبيدىڭ, قاز داۋىستى قازىبەكتىڭ باتاسى دەپ قانشاما ۇلى پەرزەنتتەرىنىڭ اقجولتاي لەبىزدەرىن حالقىمىز تۋىنداي كوتەرىپ, ارىنداي اسقاقتاتىپ كەلە جاتقانى دا وسىدان بولسا كەرەك. باتانى كيەلى سانايتىنىمىزدىڭ دا نەگىزى وسىندا جاتىر ما دەپ ويلايمىن.
ءوز باسىم جاستايىمنان داريا قارتتاردىڭ اڭگىمەسىن تىڭداپ وسكەندىكتەن بە, الدە اكەم جارىقتىقتىڭ ونەگەلى سوزدەرىنە ەرەكشە ءىلتيپات بىلدىرگەندىكتەن بە ەكەن, ايتەۋىر باتا-تىلەككە دەگەندە ىقىلاسىم بولەكشە بولدى. قورىتا ايتارىم, باتا بەرە ءبىلۋ دە ونەر. ەندەشە, باتا ءبىزدىڭ باعىمىز ەكەندىگىن ۇنەمى ەسكەرە جۇرەيىك. «باتامەن ەل كوگەرەر» دەگەن حالىق دانالىعىن دا ەسىمىزدەن شىعارمايىق دەگىم كەلەدى.
كارىباي امزە ۇلى
تۇركىستان وبلىسى
...ءۇمىت ارتادى
جۇمىسسىز جۇرگەنى جانىمىزعا باتادى
مەنىڭ ۇلىمنىڭ «جۇمىس تابامىن» دەپ بارماعان جەرى, باسپاعان تاۋى قالمادى. ءوزىم ەڭبەك جولىمدى 1970 جىلى پرورۆا كەن ورنىندا قاراپايىم مۇناي ءوندىرۋ وپەراتورى بولىپ باستادىم. جارتى عاسىرعا جۋىق ەڭبەك ەتىپ, زەينەتكەرلىككە شىقتىم. ىزىمنەن ەرگەن كەنجە ۇلىم مۇنايشى ماماندىعى بويىنشا جوعارى ءبىلىم الدى. وقۋ بىتىرگەن جىلى اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, وتان الدىنداعى بورىشىن وتەپ كەلدى. ەندى قىزمەتكە تۇرايىن دەسە, ەش جەرگە المايدى. جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ءبارى بىردەي ەڭبەك ءوتىلىن سۇرايدى. جۇمىس جاساپ ۇلگەرمەگەن جاستان جوق نارسەنى تالاپ ەتۋگە بولا ما؟ وسىنى ايتىپ, وبلىس اكىمدىگىنە, ءوزىم ەڭبەك ەتكەن «ەمبىمۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسشىلىعىنا, جەرگىلىكتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا, «نۇر وتان» پارتياسىنا دا باردىم, ەشقايسىسىنان ناقتى جاۋاپ بولمادى. جۇرەگىمە وپەراتسيا جاسالعاندىقتان, جۇبايىم ەكەۋمىزدىڭ زەينەتاقىمىز ءدارى-دارمەكتەن اۋىسپايدى. سوندىقتان جالعىز اسىراۋشىمىز ۇلىمىزدىڭ جۇمىسسىز جۇرگەنى جانىمىزعا باتادى. جاعدايىمىزدى ەسكەرىپ, ءتيىستى ورىندار قول ۇشىن بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
قالدىباي قاناتباەۆ,
ءىىى دارەجەلى «ەڭبەك داڭقى» وردەنىنىڭ يەگەرى
اتىراۋ
...كەڭەس بەرەدى
قىلىعىڭ قىزداي بولسىن
ءبىزدىڭ وتاسقانىمىزعا 20 جىل بولىپ قالدى. ءالى كۇنگە دەيىن كۇيەۋىم ماقتاۋمەن, ماقتانۋمەن, جانىم-كۇنىم دەۋمەن كەلەدى. وعان مەنىڭ قۇلاعىم دا, ەتىم دە ۇيرەنگەن. قول كوتەرمەك تۇگىلى داۋىس كوتەرگەن ەمەسپىز. ۇيلەنگەن كەزدە ەكەۋمىزدىڭ ارامىزدا بارلىق جاعىنان تەڭسىزدىك جوعارى بولاتىن. قازىر ولاي ەمەس... سوندىقتان بارلىق ماسەلەنى اقىلمەن شەشكەن دۇرىس. ايەل ءوزىن قانشا جەردەن بيىك سەزىنسە دە, ەركەكتەن ءبىر ساتى تومەن ۇستاۋعا ۇيرەنۋ كەرەك. قىسقاسى, تاتۋلىق پەن بىرلىكتىڭ كىلتى ايەلدىڭ قولىندا...
ايەل زاتىنا ايتار وزىندىك كەڭەسىم بار. كۇيەۋىڭ نەشە جىل وتاسساڭ دا ەركەلەتسىن دەسەڭ, قىلىعىڭ قىزداي بولسىن. ءاربىر ايتقان سوزىڭە ساق بول. ەركەككە تازالىق, ءدامدى تاعام, جىلى ءسوز, ىستىق سەزىم كەرەك. ساناسساڭ, وكتەمدىك ەتسەڭ, داۋىس كوتەرسەڭ – وندا قاتەلەسكەنىڭ. وتباسىداعى كيكىلجىڭ مەن ارازدىق وسىدان باستالادى.
ءماريام اسانوۆا