كەشە استانا ۋاقىتىمەن تاڭعى ساعات 06.45-تە №294-ءشى ابۋ-دابي-استانا رەيسىمەن وسىدان ءبىر اي بۇرىن وڭتۇستىك پوليۋسكە عىلىمي-تانىمدىق ساپارعا اتتانعان تۇڭعىش قازاقستاندىق اۆتوكولىك ەكسپەديتسياسىنىڭ مۇشەلەرى ەلگە ورالدى.
ولاردى اۋەجايدا باق وكىلدەرى مەن تۋعان-تۋىستارى جانە جورا-جولداستارى قارسى الدى. وسى جەردە انتاركتيداعا بارىپ قايتقان عالىمداردىڭ وتانداستارىنىڭ قارسى العانىنا ءجۇرەكتەرىنىڭ تولقىعانىن بايقاماۋ ءمۇمكىن ەمەس ەدى. العاشقى بولىپ عىلىمي ەكسپەديتسيانىڭ جەتەكشىسى نۇرلان ءابدۋوۆ شىقتى. ودان كەيىن وردەنبەك مازباەۆ, بەرىك بايماعامبەتوۆ, كونستانتين ورلوۆ پەن سەرگەي بودروۆتى قارسى الۋشىلار ىستىق قۇشاقتارىنا باستى.
وسى ارادا عالىمدار وزدەرىن قارسى العان ازاماتتارعا, جورىققا دەمەۋشىلىك جاساعان كومپانيالارعا, قولداۋ كورسەتكەن استانا قالاسى اكىمدىگىنە العىستارىن ءبىلدىرىپ, ساپاردىڭ بارلىق وتانداستارىمىزعا ارنالعانىن ايتتى. اباي اتىنداعى قازۇپۋ پروفەسسورى, گەوگرافيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى وردەنبەك مازباەۆ بولسا, بۇل اۆتوجورىقتىڭ ەڭ الدىمەن ەلىمىزدى تانىتۋعا, حالقىمىزدىڭ 20 جىلدا جەتكەن جەتىستىكتەرىن بۇكىل الەمگە كورسەتۋگە ارنالعانىن جەتكىزدى.
ەندى ساپاردىڭ وزىنە كەلسەك, بۇل – ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزدەن بەرى «قازاق گەوگرافيالىق قوعامىنىڭ» ۇيىمداستىرۋىمەن بولعان تۇڭعىش اۆتوكولىك ەكسپەديتسياسى. بۇعان دەيىن جوبانى دايىنداۋ ماقساتىندا اۆتوكولىكتەر انتاركتيداعا, «نوۆولازارەۆسكايا» بەكەتىنە جەتكىزىلىپ, 2 308 شاقىرىم «نوۆولازارەۆسكايا» بەكەتى- وڭتۇستىك پوليۋس» باعىتىنداعى 108 ساعات ارالىقتى ءوتىپ شىققان ەدى. بۇل جەتىستىك الەمدىك رەكوردتار قاتارىنا كىرىپ, «قازاق گەوگرافيا قوعامىنىڭ» جاساعان دۇنيە ءجۇزى تاريحىنداعى وڭتۇستىك پوليۋسكە اۆتوكولىكپەن ەڭ جىلدام جەتۋ ۇلگىسى» رەتىندە گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگىزىلدى.
«قازاق گەوگرافيالىق قوعامى» ۇيىمىنىڭ ءوزى نۇرلان ءابدۋوۆتىڭ باستاماسىمەن 2010 جىلى قۇرىلعان بولاتىن. قوعامنىڭ بەلسەندى مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى عالىم وردەنبەك مازباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇيىم گەوگرافيالىق جانە ونىمەن ىلەسپە تابيعات پەن قوعام جونىندەگى عىلىمداردىڭ دامۋىن زەرتتەۋ, عىلىمي جەتىستىكتەردى ناسيحاتتاۋ, عىلىمي ىزدەنىستەردىڭ ناتيجەلەرىن كوپشىلىككە جەتكىزۋ مەن تاجىريبە جۇزىندە قولدانىسقا ەندىرۋ ماقساتىندا قىزمەت ەتىپ كەلەدى. قازىر قازگەو عالىمدار مەن ىنتالى قايراتكەرلەردىڭ كۇشىمەن قۇرىلىپ, اقىسىز نەگىزدە قىزمەت اتقارۋدا. «ال جەردىڭ وڭتۇستىك پوليۋسىنە تۇڭعىش قازاقستاندىق اۆتوكولىك ەكسپەديتسياسىن ۇيىمداستىرۋ «قازاق گەوگرافيالىق قوعامىنىڭ» بۇرىننان بەرگى ارمانى ەدى. قازگەونىڭ اق قۇرلىققا ساپارىنىڭ ماقساتى – ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى, سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 20 جىل تولۋىنا ارنالدى. سونداي-اق, انتاركتيدادا عىلىمي زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, قازاق عىلىمىنىڭ دامۋىنا ءوزىندىك ۇلەس قوسۋ دا ساپاردىڭ باستى ماقساتىنىڭ ءبىرى بولدى», – دەيدى و.مازباەۆ.
ەكسپەديتسيا مۇشەلەرىنىڭ انتاركتيداعا بارار الدىندا الدىمەن عىلىمي كەڭەس اق قۇرلىقتىڭ تابيعي-كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرىن زەرتتەۋگە جاعداي تۋعىزاتىن ەكسپەديتسيانىڭ عىلىمي باعدارلاماسىن ازىرلەپتى. ەكسپەديتسيا قاتىسۋشىلارىن قىزىقتىراتىن ەڭ تازا قۇرلىقتىڭ مەتەوەكولوگيالىق قالپىن زەرتتەۋ ماقساتىندا قار مەن مۇز قاباتى جانە باسقا دا تابيعي ماتەريالدىق سىناق ۇلگىلەرى الىنىپ, قازاقستانعا جەتكىزىلىپ, جان-جاقتى زەرتتەلىپتى. مىنە, وسىنداي الدىن الا زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن سوڭ, بەس ادامنان تۇراتىن توپ انتاركتيداعا جولعا شىعادى. ولار استانا -ابۋ-دابي-كەيپتاۋن باعىتىمەن ءجۇرىپ, ءارى قاراي اق قۇرلىقتىڭ «نوۆولازارەۆسكايا» بەكەتىنە تابان تىرەيدى. وسى جەرگە 26 قاراشا كۇنى كەلىپ, 13 كۇن بويى انتاركتيدانىڭ مەتەوكليماتتىق جانە ەكولوگيالىق قالپىنا زەرتتەۋ جۇرگىزەدى.
جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقان كەزدە ولار نورۆەگ ساياحاتشىسى رۋال امۋندسەن مەن اعىلشىن روبەرت سكوتتىڭ وتكەن جولىمەن ءجۇرىپ, كۇن سايىن جەر ءجۇزىن facebook, twitter, vkontakte الەۋمەتتىك جەلىلەرى ارقىلى بولعان وقيعالاردان, ىستەگەن جۇمىستارىنان حاباردار ەتىپ تۇرىپتى. سونداي كەزدىڭ بىرىندە قازاقستان عالىمدارى تۇڭعىش رەت انتاركتيدادا ەلىمىزدىڭ كوك بايراعىن تىگەدى. وسى ساپاردا بولعان عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, ولار اۆتوجورىقتا نورۆەگيا, يسپانيا, رەسەي ماماندارىمەن كەزدەسىپ, تاجىريبە الماسقان ەكەن. شەت ەل عالىمدارى قازاقستاننىڭ انتاركتيدانى زەرتتەۋدەگى تالپىنىسىنا ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ, ىستەگەن جۇمىستارىنا ساتتىلىك تىلەگەن كورىنەدى. قازىر انتاركتيدادا الەمنىڭ بىرنەشە ەلىنىڭ ستانسالارى جۇمىس ىستەۋدە. وندا ۇلىبريتانيا, ءۇندىستان, اقش, رەسەي ەلدەرىنىڭ ماماندارى زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋدا. ءبىزدىڭ انتاركتيداعا بارعان عالىمدارىمىز قازاقستانعا بولاشاقتا وسىنداي پوليارلىق ستانسالار اشۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.
ونىڭ بىزگە تاعى ءبىر ايتقانى: بولاشاق – انتاركتيدادا. كليماتى جاعىنان, جەر قويناۋىنىڭ بايلىعى جاعىنان تازا ماتەريك سانالاتىن انتاركتيدا بولاشاقتا ءالى تالاي ەلدى قىزىقتىرىپ, وزىنە ىنتىقتىراتىنى ءسوزسىز.
وڭتۇستىك پوليۋسكە ادام بالاسى العاش رەت 1911 جىلدىڭ 14 جەلتوقسانىندا جەتكەن دەپ سانالادى. ول رۋال امۋندسەن باسقارعان نورۆەگيالىق پوليارلىق ەكسپەديتسيا بولدى. سونىمەن جارىسقا تۇسكەن اعىلشىن روبەرت سكوتتىڭ ەكسپەديتسياسى ءبىر-اق ايعا كەشىگىپ, پوليۋستە تىگىلگەن نورۆەگيا تۋىن كورىپ, سان سوعىپ قالعان دەسەدى. وكىنىشكە قاراي, قايتاردا بورانعا شالىنعان اعىلشىن ەكسپەديتسياسى تۇگەلىمەن قازا تابادى. 1956 جىلدان بەرى پوليۋستە امەريكالىق «امۋندسەن-سكوتت» پوليارلىق بەكەتى قىزمەت ەتۋدە. پوليۋستە كۇن جىلىنا ءبىر رەت قانا شىعىپ, ءبىر رەت قانا باتادى. بەكەتتە جاڭا زەلانديا ۋاقىتى قولدانىلادى, استانامەن ايىرماشىلىعى +11 ساعات.
قازاقستاندىق عالىمداردىڭ انتاركتيداعا جاساعان ساپارى تۋرالى كەڭىرەك بىلگىسى كەلگەن وقىرماندار www.kazgeo.kz سايتىنان, www.facebook.com/kazgeo.kz, www.vkontakte.ru/kazgeo.kz, www.twitter.com/kazgeo.kz الەۋمەتتىك جەلىلەرىن پايدالانا الادى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.