رەداكتسياعا اۋەلى فۋزايلوۆ مەريلحامنان ارىز كەلىپ ءتۇستى. جەتى ايعا جۋىق تەرگەۋ يزولياتورىندا وتىرعان, كەيىن سوتتا اقتالعان جىگىت جالانىڭ قۇربانى بولعانىن, دەنساۋلىعىنان ايىرىلىپ, ءدۇيىم جۇرتتىڭ الدىندا ابىروي-بەدەلىنىڭ تۇسكەنىن جازادى. الاياقتىق ارەكەتتەن زارداپ شەككەن فۋزايلوۆ «ەگەمەننەن» اراشا سۇرايدى.
وسى حاتتىڭ ءىزىن الا رەداكتسياعا مۋباراك يريسمەتوۆا دەگەن ازاماتشا ارىز الىپ كەلدى. ول دا ءوزىنىڭ حاتىندا الاياقتىقتىڭ قۇربانى بولعانىن, ءوزىنىڭ ءىنىسى مۇنىڭ اتىنان قۇجات تولتىرىپ, بەلگىلى ءبىر بانككە قارىزدار ەتىپ قويىپتى. جانە ول از اقشا ەمەس. بۇل ارىز يەلەرىنىڭ, فۋزايلوۆتىڭ دا يريسمەتوۆانىڭ دا شاعىمدانىپ وتىرعانى ءبىر ادام – نيازوۆ ەركىن. ول كىم؟
ايىپسىز ايىپتى
شىمكەنت قالاسىنا ءىسساپار كەزىندە مەريلحام فۋزايلوۆپەن كەزدەستىك. جابىلعان جالادان جانى جارالانعان جىگىت ءوزىنىڭ باسىنان كەشىرگەن ازاپ پەن قيىنشىلىقتارى ەسىنە ءتۇستى مە, كىم ءبىلسىن ءبىر ساتكە كوڭىلى بوساپ, بۋلىعىپ قالدى.
– جاسىم 50-گە كەلگەندە ۇرى اتانىپ, تۇرمەگە توعىتىلامىن دەپ ويلاماپپىن, – دەدى ول ءسال ۇزىلىستەن كەيىن اڭگىمەسىن قايتا جالعاپ. «جالا كۇيدىرمەسە دە, كۇيەسىن جاعادى» دەگەن ءسوز بار عوي. سول كۇيەدەن قالاي ارىلامىن دەگەن سۇراقپەن-اق باسىم قاتتى. كوپشىلىك تانىستارىم وسى ماسەلە بويىنشا «ەگەمەن قازاقستانعا» ارىزدانۋىمدى ايتىپ ەدى.
«مەن 2001 جىلى شىمكەنت قالاسىنداعى م.مامەتوۆا كوشەسىنەن ءۇي ساتىپ الدىم. مۇحاببات نيازوۆا جانە ونىڭ ەكى ۇلى ەركىن مەن ۇلىقبەك كورشىلەرىم بولاتىن. كورەسىنە وسى كورشىمنەن كوردىم. م.نيازوۆانىڭ الدىندا نە جازىپ قويعانىمدى بىلمەيمىن, كەزدەسكەن سايىن مەنى جانە مەنىڭ وتباسىمدى بالاعاتتاۋمەن بولاتىن. قولى بوس ادام كۇن ۇزاق ايقاي سالىپ, ۇرىس شىعارۋدان شارشامايتىن. بىردە ءتىپتى ەكى بالاسىنىڭ اتىن اتاپ, «ەركىن, ۇلىقبەك مىنا كورشىنىڭ كورەسىسىن كوزىنە كورسەتىڭدەر» دەپ ايعايلاعانىن دا قۇلاعىم شالدى. بىراق مەن بۇل اڭگىمەنى ۇمىتۋعا تىرىستىم. سويتسەم, ءوز-ءوزىمدى بەكەر جۇباتىپپىن. ەركىن اناسىنىڭ «تاپسىرماسىن» بۇلجىتپاي ورىندادى. وقيعا بىلاي بولعان ەدى.
2010 جىلدىڭ 7-8 جەلتوقسان كۇندەرى مەنىڭ ءۇيىمنىڭ قاقپاسى الدىندا «وپەل» كولىگى تۇردى. «اينا» بازارى جاقىن بولعان سوڭ سوعان كەلگەن بىرەۋ ۋاقىتشا قويىپ كەتكەن بولار دەپ ويلادىم. 9 جەلتوقسان كۇنى تاڭەرتەڭ جۇمىسپەن كەتىپ, ءبىرازدان كەيىن اينالىپ كەلسەم, الگى ماشينە سول ورىندا ءالى تۇر ەكەن. «ءۇش كۇننەن بەرى ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ الدىندا تۇرعان ماشينەنىڭ يەسىن بىلمەيسىڭ بە؟» دەپ ايەلىمنەن سۇرادىم. ول بۇل كولىكتى كورشىمىز ەركىن نيازوۆتىڭ قويىپ كەتكەنىن ايتتى.
مەن كوشەگە شىعىپ, ءۇي الدىنداعى قاردى تازالاۋعا كىرىستىم. نيازوۆتىڭ قويىپ كەتكەن كولىگى تاقاۋ تۇرعاندىقتان ونىڭ اينالاسىنداعى قاردى دا تازالاپ شىقتىم. جۇمىستى ءبىتىرىپ, جىلىنۋ ءۇشىن ۇيگە كىرگەنىم سول ەدى ىزىمنەن ەركىن نيازوۆ كىرىپ كەلىپ جاعاما جارماستى. «كىلتتەردى بەر, قۇجاتتاردى قايتار, اقشانى تاپ» دەپ ايعاي سالدى. تۇككە تۇسىنبەگەن مەن «نەعىلعان كىلتتەر, قانداي قۇجاتتار, قانداي اقشا» دەپ سۇراسام, «سەن ماشينەنىڭ تەرەزەسىن سىندىرىپ, مەنىڭ زاتتارىمدى ۇرلادىڭ» دەپ جالا جابا باستادى. سول مەزەتتە ول مەنى سۇيرەگەن كۇيى ۇيىنە اپاردى. تورگى بولمەدەگى بەينەكامەرانى كورسەتىپ, «مىنە, مىنا ماشينەنىڭ قاسىنداعى سەنسىڭ, ۇرلىق جاساعان ءوزىڭسىڭ» دەپ جەڭىستىك بەرەر ەمەس. راسىندا دا مەنىڭ ءۇيىمنىڭ الدىنداعى ماشينە بەينەكامەرادان كورىنىپ تۇر, مەنىڭ قار تازالاپ جاتقانىم دا تۇسىرىلگەن. بىراق تەرەزە سىندىرىپ, ۇرلىق جاساپ جاتقانىم كورىنبەيدى. سوندا دا بولسا دا ەركىن جەڭىستىك بەرەر ەمەس. ناتيجەسىندە پوليتسيا شاقىرتتى. تەرگەۋشى ر.قونارباەۆ مەنەن تۇسىنىك جازۋدى تالاپ ەتتى. مەن بارلىق جاعدايدى كورسەتىپ, تۇسىنىك جازىپ بەردىم. تەرگەۋشىنىڭ كابينەتىندە ءوزىن قوجايىنداي سەزىنگەن ەركىن نيازوۆ ماعان «ەكى ساعاتتىڭ ىشىندە 50 مىڭ دوللار تاۋىپ بەرسەڭ, ارىزىمنان باس تارتامىن, ولاي بولماعان جاعدايدا وزىڭنەن كور» دەپ قوقاڭلوققى جاسادى. «ءوزىڭدى تۇرمەدە شىرىتەمىن, ءۇيىڭدى, ماشينەڭدى تارتىپ الىپ, بالا-شاعاڭدى قاڭعىتىپ جىبەرەمىن» دەپ ايقايلادى. مەنىڭ ول ماشينەگە تيىسپەگەندىگىمدى, تەرەزەسىن سىندىرماعاندىعىمدى, اقشا ۇرلاماعاندىعىمدى ايتىپ اقتالۋدان باسقا امالىم قالمادى. ەكى-ءۇش كۇننەن كەيىن ىشكى ىستەر بولىمىنە قايتا شاقىرىپ, ءتۇرلى سۇراقتار قويدى. وسىنداي تەرگەۋگە قاتىستى كۇندەر ءجيى قايتالاناتىن ەدى. 27 جەلتوقسان كۇنى تەرگەۋشى ب.نىشانباەۆ مەنى تاعى دا شاقىرىپ الدى دا ءۇش سوتكەگە قامايتىنىن ەسكەرتتى. يزولياتوردا وتىرعان كەزىمدە دە نيازوۆ قايتا-قايتا كەلىپ, مەنەن اقشا تالاپ ەتۋىن جالعاستىرا بەردى. مەن ارينە ونىڭ بوپسالاۋىنا بەرىلمەدىم, ءوزىمنىڭ تازا ەكەنىمدى دالەلدەيتىنىمدى ايتۋدان تامبادىم. بىراق ول «ۋادەسىندە» تۇردى. 2010 جىلدىڭ 28 جەلتوقسانىنان 2011 جىلدىڭ 28 شىلدەسىنە دەيىن قاماۋدا وتىردىم».
ارينە اشىنعان ادامنىڭ ايتارى كوپ. ايىپسىز ايىپتى بولعان مەريلحامنىڭ ءىسىن قاراعان شىمكەنت قالاسى ەڭبەكشى اۋداندىق سوتى ونىڭ ارەكەتىندە قىلمىستىق قۇرامنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى سوت زالىنان اقتاپ شىعاردى. ەركىن نيازوۆتىڭ فۋزايلوۆتان تالاپ ەتكەن 4 ميلليون 570 مىڭ 640 تەڭگە تۋرالى تالاپ-ارىزى قاناعاتتاندىرىلعان جوق. بىراق ە.نيازوۆ اۋداندىق سوتتىڭ بۇل ۇكىمىنە قاناعاتتانباي, وبلىستىق سوتقا اپەللياتسيالىق شاعىم ءتۇسىردى. وسى شاعىم بويىنشا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ اپپەلياتسيالىق القاسى 2011 جىلدىڭ 14 قىركۇيەكتەگى قاۋلىسىمەن م.فۋزايلوۆقا قاتىستى شىعارىلعان ەڭبەكشى اۋداندىق سوتىنىڭ ۇكىمىن وزگەرىسسىز قالدىردى.
«ءىنىمنىڭ ايتقانىنا سەنىپ قالدىم»
ءۇش بالاسى بار جالعىزباستى انا مۋباراك يريسمەتوۆا سوناۋ شىمكەنتتەن استاناعا ارنايى كەلىپتى. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, ول الاياقتىقتىڭ قۇربانى بولعان ەكەن. سەنگىشتىگىنىڭ ارقاسىندا ءوزىنىڭ ءىنىسىنىڭ الداۋىنا ءتۇسىپ, قارىزعا بەلشەسىنەن باتقان. تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن مۋباراكتىڭ «ەگەمەنگە» جازعان ارىزىن سول كۇيىنشە بەرۋدى ءجون كوردىك.
«2007 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ءىنىم نيازوۆ ەركىن كەلىپ, بانكتەن نەسيە الۋعا ۇسىنىس جاسادى. سول اقشاعا ءۇش بالاممەن ماعان جەكە ءۇي الىپ بەرەتىنىن ايتتى. مەن كەلىستىم. ويتكەنى, وگەي شەشەم مۇحاببات نيازوۆا كوپتەن بەرى ءۇيدى بوسات دەپ مازامدى الىپ جۇرەتىن. ەگەر ءىنىم ءوز ويلاعانداي اقشانى بانكتەن الىپ, ماعان ءۇي ساتىپ الىپ بەرسە, ءۇش بالاڭدى الىپ ءوز الدىما شاڭىراق بولىپ شىعاتىنىما قۋانعانىم دا داس.
ءبىر اپتادان كەيىن ءىنىم ەركىن ەكەۋمىز ونىڭ تانىس نوتاريۋسى كەمەلوۆا اقمارالعا كەلدىك. سول جەردە ساۋران ەسىمدى تاعى ءبىر جىگىت بىزگە قوسىلدى. ءىنىم ەركىن مەن ساۋران نوتاريۋسكە بىرگە كىرىپ كەتتى. كەيىن مەنى ىشكە شاقىردى. ءبىر قۇجاتتارعا قول قويدىردى دا مەنى قايتادان سىرتقا شىعارىپ جىبەردى. كوڭىلىمدەگى سۇراقتاردى قويعىم كەلىپ ەدى, ەركىن ءتىپتى قۇلاق اسپادى. «ەشنارسەدە شارۋاڭ بولماسىن» دەپ شورت قايىردى. كەلەسى كۇنى جەلتوقسان كوشەسىندەگى «نۇر بانك» عيماراتىنا كەلدىك. ەسىك الدىندا ءبىزدى جاسۇلان دەگەن جىگىت كۇتىپ تۇر ەكەن. ءبارىمىز بىرگە ىشكە كىردىك تە, مەنى جەكە كابينەتكە الىپ باردى. سول جەردە وتىرعان ءبىر قىزعا ماعان قاتىستى قۇجاتتاردى تەزىرەك تولتىرۋعا تاپسىرما بەردى. جاسۇلان شىعىپ كەتكەننەن كەيىن ول قىزدان رۇقسات سۇراپ, قۇجاتتارعا كوز جۇگىرتتىم. بايقاعانىم, «اقجول» ءدامحاناسىن كەپىلگە قويىپ, مەن 12 ميلليون تەڭگە نەسيە الۋىم كەرەك ەكەن. سول كەزدە كابينەتكە ەركىن كىرىپ كەلدى دە مەنىڭ قولىمداعى قۇجاتتاردى ج ۇلىپ الدى. الگى قىزعا قۇجاتتاردى كورسەتپەۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. كەيىن ەركىن مەنى تاعى ءبىر كابينەتكە ەرتىپ كەلدى. بۇل وسى بانكتىڭ توراعاسىنىڭ كابينەتى ەكەنى بايقالادى. سول باستىققا كىرىپ, نەسيە الۋدان باس تارتۋعا ۇيعاردىم دا, اشىق قالعان ەسىكتەن ءىنىم ەركىننىڭ سىنىپتاسى ءالىمجاندى كورىپ, كوڭىلىم جايلانعانداي بولدى. كەيىن مەنى كاسساعا ەرتىپ بارىپ, قۇجاتتارعا قول قويدىردى دا مەنى شىعارىپ جىبەردى. اقشانى الىپ شىققان ەركىن ماعان ەندى ۇيگە قايتا بەر دەدى دە, ءوزى باسقا جاقا قاراي باعىت الدى. مەن ۇيگە قايتتىم.
ارادان ەكى جىل ءوتتى. 2009 جىلدىڭ كوكتەمىندە قارجى پوليتسياسىنان تەلەفون شالىپ, جوعارىدا اتالعان بانككە مەنىڭ 36 ميلليون تەڭگە نەسيەگە قارىز ەكەنىمدى ەسكەرتتى. ەكى جىلدان بەرى ەشقانداي اقشا تولەنبەگەن ەكەن. توبەمە جاي تۇسكەندەي بولدى. تەز ارادا ەركىندى تاۋىپ الىپ, جاعدايدى ايتتىم. جارتى جىلدان كەيىن بىرنەشە رەت سوتقا شاقىرىلدىم. ەركىن بولسا, مەنىڭ ەشكىممەن ارالاسپاۋىمدى, ەشكىممەن كەزدەسپەۋىمدى تالاپ ەتتى. ارادان ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن مەنى تاعى دا قارجى پوليتسياسىنا شاقىردى. مەن ول جەردە بارلىق ءمان-جايدى جازىپ بەردىم. مۇنى بىلگەن ەركىن مەنىڭ جەر-جەبىمە جەتتى. كەيىن ساباسىنا تۇسكەن سوڭ «ءبارىن دە ءوزىم شەشەمىن» دەپ كوڭىلىمدى جۇباتقانداي بولدى. بىراق مەن ونىڭ سوزىنە سەنە قويمادىم. ايتقانىمداي-اق, بىرنەشە كۇننەن كەيىن ول ماعان كەلىپ, «نەسيەنى جابا الماساق سەنى سوتتايدى. بىراق ساعان كوپ جىل بەرمەيدى. ءۇش بالاڭنىڭ بارىن ەسكەرىپ, از مەرزىمگە وتىرىپ شىعاسىڭ» دەيدى ۇيالماي. مەن وعان نە جاۋاپ قايتارارىمدى بىلمەي, ءتىلىم بايلانىپ قالعانداي بولدىم. 2010 جىلدىڭ 27 تامىزىندا وسى قارىزعا بايلانىستى ءىنىم ەكەۋمىزدىڭ ارامىزدا تاعى جان-جال بولىپ, شەشەمىز مەنى جانە ءۇش بالامدى ۇيدەن قۋىپ شىقتى. مەن بۇگىنگى كۇنى اركىمنىڭ قۋىسىندا پاتەر جالداپ تۇرىپ جاتىرمىن».
نە ىستەۋ كەرەك؟
ەكى بىردەي تاعدىردى تالكەككە ۇشىراتقان ەركىن نيازوۆتىڭ ارەكەتىنە باعا بەرۋدەن اۋلاقپىز. وعان قۇزىرەتىمىز دە جۇرمەيدى. ماقالامىزدىڭ تاقىرىبىن «كىم كىنالى؟» دەپ قويدىق تا, سوعان جاۋاپ ىزدەۋگە تىرىستىق. ەكى ارىزبەن تانىسىپ, شاعىم يەلەرىنىڭ وزدەرىن سويلەتكەننەن كەيىن بارىپ, سول سۇراققا جاۋاپ تابىلعانداي بولدى. ەكەۋى بىردەي – مەريلحام فۋزايلوۆ تا مۋباراك يريسمەتوۆا دا وزدەرىنە ءزابىر كورسەتكەن ادامنىڭ اتىن اتاپ, ءتۇرىن تۇستەپ وتىر. ەندى نە ىستەۋ كەرەك؟ بۇل سۇراقتىڭ باسى اشىق. ازىرشە.
شارافادين ءامىروۆ
استانا – شىمكەنت – استانا.