ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا «كازاەروناۆيگاتسيا» كاسىبي دايىندىق ورتالىعىندا 10 جاس اۋە ديسپەتچەرى كاسىبي ماماندىقتارىنىڭ ديپلومدارىن الدى. سوڭعى جىلدارى 200-دەن استام قازاقستاندىقتار ءوز ەلىندە وسى قىزىقتى دا كۇردەلى, ءارى ينتەللەكتۋالدى ماماندىققا يە بولدى. بۇل ماماندىقتى ءبۇگىندە ءححى عاسىر ماماندىعى دەپ تە اتايدى.
ال وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن عانا «اۋە لوتسمانى» ماماندىعىن يگەرۋ ءۇشىن جاس قازاقستاندىقتار شەت ەلدەرگە اتتاناتىن. «كازاەروناۆيگاتسيا» سوناۋ ءبىر وكپەنى قىسقان وتپەلى كەزەڭنىڭ وزىندە اۋە ديسپەتچەرلەرىن ءوز ەلىمىزدە دايارلاۋ ءمۇمكىندىگىن ويلاستىرعان بولاتىن. ءسويتىپ, 2004 جىلى بۇل باستاما ەلىمىزدە ءىس جۇزىنە اسىرىلدى. سودان بەرگى وتكەن ۋاقىتتىڭ ىشىندە اۋە قوزعالىسىنا قىزمەت كورسەتەتىن 212 كاسىبي مامان دايارلاندى. مىنە, تاعى ءبىر جاس تولقىن ماماندار ومىرگە جولداما الدى. ماماندار بولعاندا قانداي! ديپلوم العانداردىڭ ىشىندە مۇرات كونگرەەۆ, سەرگەي كالاشنيكوۆ, ۆالەري گۋششين جانە رۋستام ساتتاروۆ ماماندىق بويىنشا نەگىزگى پاندەردەن ۇزدىك باعا السا, اعىلشىن ءتىلى بويىنشا يكاو شەڭبەرىندەگى بەسىنشى دارەجەگە يە بولدى. قالعان جاستار دا وقۋدى جاقسى ءبىتىرىپ, اعىلشىن ءتىلى بويىنشا حالىقارالىق اۆياتسيالىق ۇيىمداردىڭ ءتورتىنشى دارەجەلى باعاسىنا يە بولدى.
وقۋ بىتىرۋشىلەرگە ديپلومدار مەن ەسكەرتكىش توسبەلگىلەردى تاپسىرا تۇرىپ, «كازاەروناۆيگاتسيانىڭ» باس ديرەكتورى سەرگەي قۇلنازاروۆ ولاردىڭ ەلىمىزدىڭ ايتۋلى مەرەكەسى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىندا كاسىبي ماماندىققا يە بولىپ وتىرعاندارىن اتاپ كورسەتتى.
– ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ جانە مەملەكەتتىڭ ەرەكشە قولداۋىنىڭ ارقاسىندا بىزدە ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ءوسكەلەڭ تالاپتارعا ساي مىقتى تەحنيكالىق ينفراقۇرىلىم قالىپتاستى, وعان قىزمەت كورسەتەتىن كاسىبي قىزمەت ورنىقتى. كەلەسى جىلى ءبىز ۇلتتىق اەروناۆيگاتسيا جۇيەسىن قۇرۋدى اياقتايمىز. ول تۋرالى مونرەال قالاسىندا وتەتىن يكاو-نىڭ 12-كونفەرەنتسياسىندا ءمالىمدەيتىن بولامىز. بۇگىنگى كۇن ءبىزدىڭ ەلىمىزدە اەروناۆيگاتسيا جۇيەسىن مەملەكەت يەلىگىندە قالدىرۋ شەشىمىنىڭ دۇرىستىعىن دالەلدەپ وتىر. سولاي بولا تۇرسا دا كاسىپورىن ءوز قارجىسى ەسەبىنەن جۇمىس ىستەيدى. بۇل رەتتە بىزدە ەشقانداي كەلەڭسىزدىكتەرگە جول بەرىلىپ كورگەن جوق, – دەدى ول قۇتتىقتاۋ سوزىندە.
تەحنيكا قانشالىقتى سەنىمدى بولعانىمەن ادام ءبىلىمىنسىز تيىمدىلىك بەرمەيدى. كومپيۋتەرلەندىرىلگەن جۇيە دە, ەڭ وزىق ەلەكترونيكا دا ءبىلىمدى دە بىلىكتى اۋە ديسپەتچەرى بولماسا, ۇشاقتاردى ءدال بەلگىلەنگەن جەرگە قوندىرۋعا, جۇيەلى دە قاۋىپسىز ۇشۋ ساپارىن جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەس ەدى. سوندىقتان دا, «كازاەروناۆيگاتسيا» كاسىبي دايىندىق ورتالىعى مامانداردى وقىتۋعا جانە قايتا دايارلاۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. اۆياتسيا يندۋسترياسىنىڭ سوڭعى كەزدەگى دامۋ ۇدەرىسى بۇل سالادا بارلىق مامانداردىڭ ەرەكشە كاسىبي دايارلىعىن قاجەت ەتەدى. ەگەر كەشەگى كەڭەس ءداۋىرىندە ۇشۋ قىزمەتىنەن بوساتىلعان كەز كەلگەن ۇشقىش ديسپەتچەر قىزمەتىن اتقارا بەرەتىن بولسا, قازىر «اۋە لوتسمانى» كاسىبىنە ەرەكشە دايىندىق قاجەت. ول ەرەكشە تەحنيكالىق بىلىممەن قاتار, كومپيۋتەردى جان-جاقتى مەڭگەرۋى جانە اعىلشىن ءتىلىن, اۆياتسيالىق فرازەولوگيالاردى جەتىك ءبىلۋى قاجەت.
اۋە ديسپەتچەرلەرىن دايارلايتىن وقۋ ورىندارىنا قابىلداناتىن ۇمىتكەرلەردىڭ جوعارى ءبىلىمى, اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋى, سونىمەن قاتار مىقتى دەنساۋلىعى, بەرىك ءجۇيكە قابىلەتتىلىگى بولۋى كەرەك. مىنە, وسى قاسيەتتەردىڭ ءبارىن وقۋعا قابىلدانار كەزدە ارناۋلى ساراپشىلار مەديتسينالىق بايقاۋ جانە تەست جاساۋ ارقىلى جان-جاقتى زەرتتەيدى. بۇل كاسىپ كۇردەلى ءارى جاۋاپكەرشىلىگى زور. سوندىقتان وقۋعا قابىلدانۋشىلاردىڭ مىقتى دەنساۋلىعىن تەكسەرۋمەن قاتار, ولاردىڭ ويعا ساقتاۋ قابىلەتتەرى جانە ءسويلەۋ ديكتسيالارى دا مۇلتىكسىز تەكسەرىلەدى.
وسى جولى وقۋ ءبىتىرۋشى ۇزدىكتەردىڭ قاتارىنداعى ۆالەري گۋششين شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اۋدارماشىلار دايارلايتىن ءبولىمىن ءتامامداعان. ول اعىلشىن ءتىلىن وتە جەتىك بىلە تۇرا اۋە ديسپەتچەرى ماماندىعىن تاڭداپ, وقۋىن جالعاستىرۋدى ءجون كوردى.
– ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز قىزىقتى ءارى وتە كۇردەلى. ويتكەنى, اۋە ديسپەتچەرلەرى ونداعان ادامداردىڭ ومىرىنە جاۋاپ بەرەدى, – دەيدى اقتوبە اۋەجايىنا جولداما العان ۆالەري گۋششين. – ارينە, جاڭا تەحنولوگيا ديسپەتچەر قىزمەتىن ءبىرشاما جەڭىلدەتەدى. ءبىراق ول ەشقاشان ادام قابىلەتىن اۋىستىرا المايدى. سوندىقتان بۇل ماماندىق يەلەرىنە جاۋاپكەرشىلىك, ءوز ەركىمەن شۇعىل شەشىم قابىلداي ءبىلۋ جانە بىلىكتىلىك وتە قاجەت.
ءوز ەركىمەن شەشىم قابىلداي ءبىلۋ دەمەكشى, «كازاەروناۆيگاتسيا» باس ديرەكتورى سەرگەي قۇلنازاروۆتىڭ ەسكە الۋىنشا, وسىدان ءتورت جىل بۇرىن بوينگ ۇشاعىنىڭ بورتىندا ورىن العان توتەنشە جاعداي كەزىندە ديسپەتچەردىڭ جوعارى جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ءناتيجەسىندە ۇشاقتى ورال اۋەجايىنا ەشقانداي اپاتسىز قوندىرۋعا مۇمكىن بولدى. بۇل اۋە ديسپەتچەرى چەحيادا ەرەكشە دايىندىقتان وتكەن بولاتىن. وقيعا بىلاي بولعان. ۇشاق بورتىندا بال ارالارىن الىپ كەلە جاتقان جولاۋشىنىڭ نەمقۇرايدىلىعىنان, ارالار اۋە ۇشاعىنىڭ تەتىكتەرىنە زاقىم كەلتىرگەن. سونىڭ سالدارىنان جوعارى تەمپەراتۋرا ورىن الىپ, ءورت قاۋپى تۋىنداعان. ديسپەتچەر مەن ۇشاق ەكيپاجىنىڭ بىلىكتى ارەكەتىنىڭ ءناتيجەسىندە ۇشاق اپاتتان امان قالدى.
وسى جولى وقۋ بىتىرگەن ۇزدىكتەردىڭ قاتارىندا مۇرات كونگرەەۆ تە بار. ول ەلىمىزدىڭ اۋە ديسپەتچەرلەرى وتباسى اۋلەتىنەن شىققان. مۇراتتىڭ اكەسى جاراس كونگرەەۆ شيرەك عاسىر اۋەجايدا ديسپەتچەر قىزمەتىن اتقارعان. قازىر ول استاناداعى ىشكى ىستەر قىزمەتى ورتالىعىن باسقارادى.
– ارينە, مەنىڭ ماماندىق تاڭداۋىما اكەمنىڭ ىقپالى زور بولدى. ول كوپ جىلدار بويى اۋە ديسپەتچەرى رەتىندە مىڭداعان ادامداردىڭ ومىرىنە جاۋاپكەرشىلىك العان بولاتىن. ءبىز بىتىرگەن «كازاەروناۆيگاتسيا» كاسىبي دايىندىق ورتالىعىندا جان-جاقتى ءبىلىم الۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. تۇلەكتەرگە بۇگىنگى زاماننىڭ وزىق تەحنولوگيالارى مەن ترەناجەرلارى قىزمەت كورسەتەدى, بىلىكتى وقىتۋشىلار ءدارىس بەرەدى, دەيدى مۇرات.
ونىڭ اكەسى بۇرىنعى تەحنيكالارمەن قىزمەت اتقارعان بولسا, ەندى مۇرات وزىق تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن جاڭا اسپاپتارمەن جۇمىس جاسايتىن بولادى. قازىر اقتوبەدەگى, الماتىداعى, استاناداعى اۋەجايلار تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ جۇيەلەرىنە نەگىزدەلگەن. جۇمىس كومپيۋتەرلىك باعدارلامالار ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. مۇرات وسى 20 جىل ىشىندە ەلىمىز ءتاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا «كازاەروناۆيگاتسيا» سالاسى زور دامۋ جولىنان وتكەندىگىنە سەنىمدى. سوندىقتان ول استانا اۋەجايىنا كاسىبي بىلىكتىلىگىن شىڭداي وتىرىپ قىزمەت اتقارۋعا دايىن.
«كازاەروناۆيگاتسيا» باس ديرەكتورى سەرگەي قۇلنازاروۆ مامانداردىڭ دايىندىعىنا ەرەكشە ءمان بەرىلەتىندىگىن اتاپ كورسەتە كەلىپ, بۇل كاسىپورىننىڭ ەڭ سوڭعى راديولوكاتسيالىق جابدىقتارمەن جاراقتاندىرىلعانىنا دا بايلانىستى بولىپ وتىرعاندىعىن ەسكەرتەدى. تەك سوڭعى ەكى جىلدىڭ ىشىندە مۇندا 21 جاڭا لوكاتور ورناتىلعان. بۇل ءبۇگىنگى زاماننىڭ تەحنيكالارى الەمدىك ستاندارتتارعا تولىق جاۋاپ بەرەدى. بىزدە ورناتىلعان قوندىرعىلار ۋاقىتتىڭ ەڭ وزىق ءۇلگىلەرى بولىپ تابىلادى. ماسەلەن, قازاقستاندا ءتاجىريبە ءجۇزىندە قولدانىلىپ جاتقان جەكەلەگەن قوندىرعىلاردى اۆستراليا الداعى ۋاقىتتا ءىس جۇزىندە قولدانۋ ماسەلەسىن ويلاستىرۋدا.
«كازاەروناۆيگاتسيا» ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى ۆيكتور ميحايلوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇندا جوعارى بىلىكتى نۇسقاۋشىلار ءدارىس بەرەدى. ولار نەگىزىنەن قازاقستاننىڭ جانە شەت ەلدەردىڭ وسىنداي الدىڭعى قاتارلى ورتالىقتارىندا تاجىريبەدەن وتكەن.
«كازاەروناۆيگاتسيا» ءوز ەلىمىزدە وسىنداي ماماندار دايارلاۋ تۋرالى دۇرىس شەشىم قابىلداعانىنا سەنىمدى. قازىر قازاقستاندا بارلىعى 600-گە جۋىق اۆياديسپەتچەر ەڭبەك ەتەدى. «كازاەروناۆيگاتسيا» باسشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ اۋەجايلارىندا ساپالى قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن وسى ماماندار ازىرگە جەتكىلىكتى. الايدا, «كازاەروناۆيگاتسيا» كاسىبي دايىندىق ورتالىعىندا ماماندار دايارلاۋ الداعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرىلاتىن بولادى. ويتكەنى, ەلىمىزدىڭ ۇلان-عايىر اۋماعىندا اۋە قىزمەتىنىڭ ساپالى دەڭگەيدە بولۋى ءۇشىن, ۇشاقتاردىڭ قاۋىپسىز قوزعالىسى ءۇشىن جوعارى ءبىلىمدى, كاسىبي بىلىكتى ماماندار قاجەت.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى.
سۋرەتتە: «قازاەروناۆيگاتسيا» باس ديرەكتورى سەرگەي قۇلنازاروۆ اۆياديسپەتچەر مۇرات كونگرەەۆكە ديپلوم تاپسىرۋدا.